Từ lễ phát động đến tham vọng trở thành điểm kết nối lượng tử
Hội nghị Lượng tử Việt Nam - Châu Á là một chương trình hợp tác khu vực về công nghệ lượng tử, nhằm kết nối nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư để xây dựng hệ sinh thái công nghệ lượng tử Việt Nam gắn kết với các trung tâm lượng tử thế giới, thông qua diễn đàn chính sách, kết nối đầu tư, trình diễn công nghệ và phát triển nhân tài.
Việc Việt Nam tổ chức hội nghị lượng tử Châu Á không phải một sự kiện mang tính hình thức, mà là tuyên bố chiến lược: chúng ta muốn đứng ở trung tâm mạng lưới, không chỉ đứng ngoài quan sát. Ngày 14/8, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính đã tổ chức Lễ phát động Viet Nam - Asia Quantum Summit 2026, mở đầu cho chương trình chính thức dự kiến diễn ra vào tháng 11/2026. Sự kiện diễn ra đúng thời điểm công nghệ lượng tử đang chuyển mạnh từ nghiên cứu sang ứng dụng, tạo tác động tới trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, tài chính, năng lượng, y tế và nhiều ngành kinh tế khác. Nếu bỏ lỡ giai đoạn định hình, Việt Nam sẽ tiếp tục đi sau trong một công nghệ chiến lược mới.
Điểm then chốt là nhà nước đã đặt lượng tử vào nhóm công nghệ trọng yếu. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững. Tiếp đó, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ đưa công nghệ lượng tử vào nhóm công nghệ chiến lược quốc gia. Đây không chỉ là khung pháp lý; đó là tín hiệu chính trị rằng công nghệ lượng tử Việt Nam sẽ được ưu tiên về chính sách, ngân sách và hạ tầng. Câu hỏi không còn là "có tham gia hay không", mà là "tham gia với vị thế nào".
Hệ sinh thái công nghệ lượng tử: Việt Nam chọn chiến lược “kết nối trước, đi sau”
Thay vì cố xây phòng thí nghiệm lượng tử đắt đỏ rồi mới nghĩ tới ứng dụng, Việt Nam đang chọn chiến lược thực dụng hơn: dùng hội nghị lượng tử Châu Á làm đòn bẩy xây hệ sinh thái công nghệ lượng tử theo hướng “kết nối trước, nâng năng lực song hành”. Lễ phát động quy tụ đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, trường đại học, viện nghiên cứu, tập đoàn công nghệ, startup và quỹ đầu tư trong và ngoài nước. Sự tham gia đa dạng này cho thấy mục tiêu không chỉ là chia sẻ học thuật mà là tạo nên một hệ sinh thái lượng tử có tính liên kết cao, nơi tri thức, nhân lực, công nghệ, vốn và thị trường được kết nối để cùng tạo ra giá trị.
Chương trình chính thức vào tháng 11/2026 sẽ tập trung vào các nội dung có tính hành động cao: đối thoại chính sách, nghiên cứu và ứng dụng, phát triển nhân tài, hợp tác quốc tế, kết nối doanh nghiệp – đầu tư và trình diễn công nghệ. Bốn hợp phần này không phải danh mục sự kiện cho đẹp, mà là khung hành động để chuyển đổi hệ sinh thái từ giai đoạn kết nối cộng đồng sang giai đoạn kiến tạo dự án, xây dựng doanh nghiệp và mở thị trường. Nói cách khác, mục tiêu là đưa các định hướng về công nghệ lượng tử thành chương trình hợp tác và kết quả cụ thể, thay vì nằm trên giấy.
Với vai trò là đầu mối quốc gia về đổi mới sáng tạo, NIC đang tập trung kết nối các nguồn lực trong nước và quốc tế để hình thành hệ sinh thái công nghệ lượng tử tại Việt Nam. NIC từng bước hình thành mạng lưới kết nối giữa nhà khoa học, trường đại học, doanh nghiệp, startup, nhà đầu tư và các đối tác quốc tế. Ở đây, chiến lược là rõ ràng: không tự đóng kín một “cụm nghiên cứu lượng tử Việt Nam”, mà trở thành nút kết nối của hệ sinh thái lượng tử toàn cầu. Viet Nam - Asia Quantum Summit 2026 được triển khai với mục tiêu này: xây dựng nền tảng kết nối lâu dài giữa Việt Nam với các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp đang dẫn dắt lĩnh vực lượng tử.
Lợi thế toán học, mạng lưới chuyên gia và thách thức nhân lực
Muốn bàn về công nghệ lượng tử Việt Nam một cách nghiêm túc, phải bắt đầu từ nền tảng tri thức và con người. Ở đây, Việt Nam không đi từ số 0. GS. Lại Ngọc Điệp (Đại học Paris-Saclay) nhận định Việt Nam đã có thế mạnh về toán học, tin học và tính toán lượng tử, nhưng vẫn còn thiếu nhân lực chuyên sâu. Đó là nghịch lý quen thuộc: chúng ta có truyền thống toán học mạnh, thế hệ trẻ quan tâm đến khoa học máy tính, nhưng “cái lõi” vật lý lượng tử – phần khó nhất – lại chưa có đủ người theo đuổi một cách bài bản.
Theo GS. Lại Ngọc Điệp, muốn phát triển lượng tử, phải xây dựng được lõi vật lý lượng tử song song với toán và tin học, và phải có phòng thí nghiệm thực nghiệm lượng tử, trong khi hiện nay Việt Nam chưa có phòng thí nghiệm nào thực hiện thí nghiệm lượng tử. Câu nói này là lời cảnh tỉnh: nếu chỉ dừng ở lý thuyết và mô phỏng, Việt Nam sẽ mãi làm “người đọc tài liệu” trong cuộc chơi này. Bởi vật lý đã khó, trong vật lý thì lượng tử còn khó hơn; nếu không đầu tư nghiêm túc cho hạ tầng và nhân lực, mọi khẩu hiệu về “công nghệ chiến lược” sẽ bị rỗng.
Dù vậy, lợi thế về mạng lưới chuyên gia là cơ hội lớn. Các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài, như nhóm của GS. Lại Ngọc Điệp, chính là cầu nối để lực lượng lao động trẻ của Việt Nam tiếp cận các trường đại học, trung tâm nghiên cứu và doanh nghiệp quốc tế. Đây là nền tảng để nâng cao chất lượng nhân lực, mở rộng cơ hội nghiên cứu và tăng sự hiện diện của Việt Nam trong cộng đồng khoa học lượng tử quốc tế. Chiến lược khôn ngoan là không “tự phát triển một mình”, mà chủ động cắm rễ vào những mạng lưới này thông qua các chương trình trao đổi, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, và các dự án chung được giới thiệu ngay tại hội nghị lượng tử Châu Á.
Kết nối với trung tâm lượng tử thế giới: Cơ hội và áp lực cạnh tranh
Hội nghị Lượng tử Việt Nam – Châu Á 2026 không chỉ là sân chơi nội bộ khu vực; mục tiêu rõ ràng là kết nối với các trung tâm lượng tử thế giới. Chương trình chính thức vào tháng 11/2026 sẽ tập trung vào đối thoại chính sách, nghiên cứu và ứng dụng, phát triển nhân tài, hợp tác quốc tế, kết nối doanh nghiệp – đầu tư và trình diễn công nghệ. Viet Nam - Asia Quantum Summit 2026 hướng tới xây dựng Việt Nam trở thành một điểm kết nối thực chất giữa châu Á và thế giới: đưa nguồn lực, công nghệ và tri thức quốc tế đến Việt Nam, đồng thời đưa nhân lực, nghiên cứu, doanh nghiệp và các bài toán ứng dụng của Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới lượng tử toàn cầu.
Đáng chú ý, các tập đoàn và tổ chức quốc tế đã nhìn thấy ở Việt Nam không chỉ là thị trường, mà là đối tác tiềm năng trong chuỗi giá trị. Cố vấn cấp cao Denis Avetisyan (JV Quantum, thuộc Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga) đánh giá cao tiềm năng của Việt Nam trong việc kết nối nguồn lực quốc tế về nghiên cứu, nhân lực và doanh nghiệp, và thông qua NIC đang thúc đẩy hợp tác từ đào tạo nhân tài đến trình diễn công nghệ và ứng dụng thí điểm. Ở góc độ khu vực, chuyên gia Ge Gui Guo (CAS Cold Atom, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc) nhấn mạnh châu Á đang trở thành một trong những trung tâm phát triển năng động của công nghệ lượng tử. Nói cách khác, Việt Nam bước vào cuộc chơi khi sân đã rất đông và cạnh tranh quyết liệt.
Phó Giám đốc NIC Võ Xuân Hoài chỉ ra rằng cuộc đua công nghệ lượng tử ngày nay không còn chỉ là cuộc đua trong phòng thí nghiệm, mà là cuộc đua về năng lực khoa học công nghệ, nguồn nhân lực, hạ tầng tính toán, doanh nghiệp và khả năng chuyển hóa công nghệ thành giá trị kinh tế. Câu này nên được xem như “kim chỉ nam” cho hoạch định chính sách: nếu chỉ tập trung vào vài nhóm nghiên cứu mà bỏ quên doanh nghiệp, hạ tầng và thị trường, Việt Nam sẽ bị kẹt ở cuối chuỗi giá trị. Châu Á là một trong những trung tâm phát triển năng động của công nghệ lượng tử; điều đó vừa là sức ép cạnh tranh, vừa là cơ hội để Việt Nam chọn đúng “nách thị trường” và kết nối vào đúng mắt xích.
Kết luận: Hội nghị là bước khởi đầu, không phải đích đến
Nếu chỉ coi Viet Nam - Asia Quantum Summit 2026 là một hội nghị hoành tráng rồi… để đó, chúng ta sẽ lặp lại sai lầm của nhiều lĩnh vực công nghệ khác. Điều đáng mừng là thiết kế chương trình đã đi đúng hướng: chuyển từ kết nối cộng đồng sang thúc đẩy hợp tác, từ hình thành mạng lưới sang kiến tạo các dự án và cơ hội đầu tư, qua đó góp phần xây dựng năng lực lượng tử quốc gia và mở rộng sự tham gia của Việt Nam vào hệ sinh thái công nghệ toàn cầu.
Viet Nam - Asia Quantum Summit 2026 được định vị để giúp Việt Nam chủ động tham gia chuỗi giá trị toàn cầu trong lĩnh vực công nghệ lượng tử: làm cầu nối giữa châu Á và thế giới, đưa tri thức và công nghệ quốc tế vào trong nước, đồng thời mang nhân lực và doanh nghiệp Việt Nam ra ngoài. Qua đó, Việt Nam từng bước khẳng định vai trò là cầu nối trong lĩnh vực lượng tử, tham gia sâu hơn vào mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu và hiện thực hóa các định hướng của Đảng, Chính phủ về phát triển công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực tự chủ và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Nhưng để những mục tiêu này thành hiện thực, cần ba bước đi rõ ràng sau hội nghị: một là đầu tư có trọng tâm vào nhân lực và phòng thí nghiệm lượng tử; hai là nuôi dưỡng doanh nghiệp và startup lượng tử bằng các chương trình đặt hàng công; ba là duy trì Viet Nam - Asia Quantum Summit như một cơ chế thường niên để rà soát tiến độ và kết nối dự án mới. Hội nghị là khởi đầu tốt, nhưng tương lai của hệ sinh thái công nghệ lượng tử Việt Nam sẽ được quyết định bởi những việc ta làm sau khi ánh đèn sự kiện đã tắt.
