Vietnam Asia Quantum Summit: hơn một hội nghị khoa học
Vietnam Asia Quantum Summit là một hội nghị lượng tử châu Á tập trung vào việc kết nối chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách, nhằm đưa công nghệ lượng tử Việt Nam từ định hướng chiến lược thành các chương trình hợp tác cụ thể và tạo vị thế cầu nối của Việt Nam trong hệ sinh thái lượng tử toàn cầu. Lễ phát động Vietnam Asia Quantum Summit diễn ra ngày 14/8 tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), mở đầu cho chương trình chính thức vào tháng 11 với chuỗi hoạt động đối thoại chính sách, nghiên cứu – ứng dụng, phát triển nhân tài, kết nối doanh nghiệp – đầu tư và trình diễn công nghệ. Việc khởi động sớm cho thấy Việt Nam không muốn chỉ đứng ngoài cuộc đua lượng tử mà chọn bước vào ở vai trò kiến tạo cuộc chơi. Điểm đáng chú ý là hội nghị được đặt mục tiêu trở thành nền tảng hợp tác dài hạn, chứ không chỉ là một sự kiện khoa học ngắn hạn. Điều này phản ánh tham vọng chiến lược: dùng một hội nghị làm đòn bẩy để tái định vị Việt Nam trong bản đồ công nghệ cao, nơi lượng tử sẽ là một trục phát triển mới của kinh tế tri thức.
Vì sao là thời điểm này: từ chính sách quốc gia đến làn sóng ứng dụng
Việc tổ chức hội nghị lượng tử châu Á vào lúc này không phải trùng hợp, mà là bước đi bám sát cả bối cảnh quốc tế lẫn định hướng chính sách trong nước. Công nghệ lượng tử đang chuyển mạnh từ nghiên cứu cơ bản sang ứng dụng, dự báo sẽ tạo thay đổi sâu trong trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, tài chính, năng lượng, y tế và nhiều ngành kinh tế khác. Ở trong nước, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và Quyết định 21 của Thủ tướng đã đưa lượng tử vào nhóm công nghệ chiến lược quốc gia, biến nó từ một chủ đề hàn lâm thành nhiệm vụ phát triển năng lực quốc gia. Khi chính sách đã rõ, câu hỏi tiếp theo là: Việt Nam sẽ tham gia hệ sinh thái lượng tử toàn cầu như người đi sau học hỏi, hay như một mắt xích có tiếng nói riêng? Vietnam Asia Quantum Summit cho thấy câu trả lời thiên về lựa chọn thứ hai: dùng nền tảng hợp tác mở để gắn Việt Nam vào mạng lưới tri thức, nhân lực, hạ tầng và doanh nghiệp lượng tử đang hình thành ở châu Á và thế giới.
NIC và vai trò xây dựng hệ sinh thái lượng tử tại Việt Nam
Trong câu chuyện công nghệ lượng tử Việt Nam, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia không đứng bên lề, mà giữ vai trò đầu mối kết nối và tổ chức hội nghị. NIC không chỉ lo hậu cần cho một sự kiện, mà đang thử nghiệm mô hình "trung tâm đổi mới sáng tạo" như một trạm trung chuyển cho tri thức, nhân lực và vốn trong lĩnh vực lượng tử. Theo lãnh đạo NIC, cuộc đua lượng tử không còn là cuộc đua trong phòng thí nghiệm, mà là cuộc đua về năng lực khoa học công nghệ, nguồn nhân lực, hạ tầng tính toán, doanh nghiệp và khả năng chuyển hóa công nghệ thành giá trị kinh tế. Điều này hàm ý: nếu Việt Nam chỉ tập trung vào nghiên cứu mà không hình thành doanh nghiệp, thị trường và chuỗi ứng dụng, thì sẽ tiếp tục ở vị trí phụ thuộc. Thông qua việc bảo trợ mạng lưới VNQuantum, các chương trình như Vietnam Quantum Roadshow hay hackathon quốc tế về tính toán lượng tử, NIC đang thử xây một hệ sinh thái lượng tử nơi nhà khoa học, startup, quỹ đầu tư và tập đoàn công nghệ buộc phải gặp nhau quanh các bài toán thực tế.
Từ điểm đến hợp tác đến cầu nối khu vực và toàn cầu
Mục tiêu tham vọng nhất của Vietnam Asia Quantum Summit là định vị Việt Nam như một điểm kết nối thực chất giữa châu Á và thế giới trong lĩnh vực lượng tử. Tại lễ phát động đã xuất hiện đại diện cơ quan quản lý, trường đại học, viện nghiên cứu, tập đoàn, startup và quỹ đầu tư trong và ngoài nước, báo hiệu khả năng hình thành một hệ sinh thái lượng tử có tính liên kết cao, nơi tri thức, nhân lực, công nghệ, vốn và thị trường được kết nối để cùng tạo giá trị. Các đối tác quốc tế nhìn thấy ở Việt Nam không chỉ thị trường mà là điểm kết nối nguồn lực. Chẳng hạn, đại diện một tập đoàn năng lượng nguyên tử đánh giá cao tiềm năng hợp tác từ đào tạo nhân tài, tiếp cận hạ tầng lượng tử đến nghiên cứu chung và triển khai ứng dụng thí điểm thông qua NIC. Ở góc nhìn khu vực, chuyên gia từ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của châu Á trong hệ sinh thái lượng tử toàn cầu và cơ hội mở ra nếu các nước trong khu vực đẩy mạnh hợp tác. Nếu định vị "cầu nối" thành công, Việt Nam không chỉ đón nguồn lực quốc tế, mà còn đưa nhân lực, nghiên cứu, doanh nghiệp và bài toán ứng dụng trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị lượng tử toàn cầu.
Tác động dài hạn tới người dân và nền kinh tế Việt Nam
Nhiều người có thể hỏi: hội nghị lượng tử châu Á thì liên quan gì đến đời sống thường ngày? Câu trả lời nằm ở việc hội nghị được thiết kế xoay quanh các kết quả hợp tác cụ thể trong nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp, thu hút đầu tư và thử nghiệm ứng dụng lượng tử trong các lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu và tiềm năng. Những lĩnh vực đó trải dài từ tài chính, an ninh mạng đến y tế, năng lượng. Các ứng dụng lượng tử trong tối ưu hóa logistics, bảo mật thông tin hay mô phỏng vật liệu mới có thể không xuất hiện trực tiếp trong mắt người dùng, nhưng sẽ cải thiện độ an toàn, tốc độ dịch vụ và chất lượng sản phẩm mà họ hưởng lợi. Thách thức lớn nhất nằm ở nhân lực: dù có thế mạnh về toán, tin học và tính toán lượng tử, Việt Nam vẫn thiếu lực lượng chuyên sâu, đòi hỏi đào tạo bài bản về vật lý lượng tử song song với nghiên cứu. Vietnam Asia Quantum Summit vì thế không chỉ là cuộc chơi của các nhà khoa học, mà là bước mở đầu cho một chiến lược dài hơi: dùng hợp tác quốc tế để rút ngắn khoảng cách kỹ năng, tạo thế hệ nhân tài mới sẵn sàng đưa công nghệ lượng tử vào các bài toán Việt Nam.
