Cao tốc Tây Nguyên mới: không chỉ là một con đường, mà là trục logistics chiến lược
Cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum là tuyến cao tốc Tây Nguyên dài hơn 136km, tổng mức đầu tư hơn 51.500 tỷ đồng, được thiết kế 4 làn xe với tốc độ 80–100km/h, nhằm rút ngắn 50–60% thời gian vận chuyển giữa miền Trung và Tây Nguyên, đồng thời hình thành trục giao thông Đông – Tây kết nối các vùng kinh tế và mạng lưới logistics miền Trung. Điểm đáng nói ở dự án này là nó được hoạch định ngay từ đầu như một hành lang vận tải tốc độ cao, chứ không phải mở đường rồi “vá víu” dần. UBND tỉnh Quảng Ngãi đã trình Thủ tướng báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, đề xuất đầu tư đồng bộ 4 làn xe trên toàn tuyến, thay vì phân kỳ quy mô hạn chế. Đây là lựa chọn mang tính quan điểm: chấp nhận chi lớn để có năng lực vận tải dài hạn, thay vì tiết kiệm ngắn hạn rồi trả giá bằng tắc nghẽn và chi phí mở rộng sau này.
Quy mô đầu tư 51.500 tỷ: đặt cược vào tương lai lưu lượng và kết nối vùng kinh tế
Hơn 51.500 tỷ đồng cho một tuyến cao tốc 136km không chỉ là con số lớn, mà là tuyên bố về ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông của miền Trung. Trong cơ cấu vốn, gần 36.800 tỷ đồng dành cho xây dựng và thiết bị, gần 3.900 tỷ cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, hơn 2.900 tỷ cho quản lý, tư vấn và các chi phí khác, cùng hơn 7.900 tỷ dự phòng. Đây là một gói đầu tư được tính toán cho bài toán dài hạn, không phải chỉ để “giải quyết tạm” ách tắc hiện tại. Theo dự báo, lưu lượng trên tuyến có thể tăng từ khoảng 2.986–5.673 PCU/ngày đêm vào năm 2030 lên 24.870–32.679 PCU/ngày đêm vào năm 2050. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Tuyến cao tốc dài hơn 136km, tổng mức đầu tư hơn 51.500 tỷ đồng, được đề xuất xây dựng hoàn chỉnh 4 làn xe nhằm rút ngắn 50–60% thời gian vận chuyển giữa miền Trung và Tây Nguyên". Nếu những con số này thành hiện thực, quyết định đầu tư lớn ngay từ đầu sẽ là nền tảng để kết nối vùng kinh tế Tây Nguyên – duyên hải miền Trung một cách bền vững.
Thiết kế 4 làn, băng qua hai con đèo hiểm trở: bài kiểm tra năng lực thi công và bảo vệ môi trường
Về kỹ thuật, toàn tuyến được định hướng đầu tư hoàn chỉnh 4 làn xe, nền đường rộng 24,75m, tốc độ thiết kế 100km/h; riêng khoảng 66km qua đèo Vi Ô Lăk và Măng Đen có nền đường 22m, tốc độ 80km/h. Đây là đoạn địa hình đồi núi hiểm trở, độ dốc lớn, nhiều suối, khe cắt ngang và chênh lệch cao độ, nơi mọi sai lầm thiết kế đều có thể trả giá bằng tai nạn và chi phí bảo trì khổng lồ. Dự án dự kiến sử dụng hơn 1.400ha đất, trong đó có hơn 400ha rừng tự nhiên, hơn 300ha rừng trồng, gần 322ha đất chưa có rừng và hơn 420ha đất ngoài ba loại rừng. Việc chọn phương án hoàn chỉnh 4 làn ngay từ đầu được lý giải là để tránh phải mở rộng trên tuyến đang khai thác, hạn chế tác động thêm đến đất đai, rừng và môi trường. Nhưng điều đó cũng đặt ra yêu cầu rất cao về đánh giá tác động môi trường, thiết kế cầu, hầm và tổ chức thi công. Nếu không có kỷ luật kỹ thuật, tuyến cao tốc Tây Nguyên này có thể trở thành ví dụ tiêu cực về phát triển hạ tầng giao thông đánh đổi tài nguyên rừng.
Thời điểm khởi công và mối quan hệ với Quốc lộ 24: xây thêm hành lang, không thay thế tuyến cũ
Theo kế hoạch, nếu được cấp có thẩm quyền chấp thuận, dự án sẽ hoàn thiện thủ tục để khởi công trong năm 2027 và đưa vào khai thác năm 2030. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Y Ngọc đã yêu cầu các sở, ngành khẩn trương tháo gỡ vướng mắc về chuẩn bị đầu tư, bồi thường, giải phóng mặt bằng và vật liệu xây dựng, đồng thời đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công. Điều này cho thấy địa phương coi cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum là dự án ưu tiên trong chiến lược đầu tư hạ tầng giao thông. Điểm hợp lý là tuyến cao tốc không đứng một mình. Quốc lộ 24 – hiện là trục giao thông chính kết nối Quảng Ngãi với Kon Tum và Bắc Tây Nguyên – sẽ được nâng cấp, mở rộng khoảng 48km với tổng mức đầu tư dự kiến 2.350 tỷ đồng. Đoạn từ Ba Tơ đến Kon Plông, đặc biệt khu vực đèo Vi Ô Lắk, hiện đường cấp V, mặt hẹp, nhiều khúc cua, thường xuyên sạt lở mùa mưa. Thay vì bỏ tuyến cũ, tỉnh chọn cách tạo thêm một hành lang vận tải nhanh (cao tốc) và giữ Quốc lộ 24 làm tuyến phục vụ dân sinh, dự phòng khi thiên tai gây ách tắc. Đây là tư duy mạng lưới, không phải tư duy “một con đường duy nhất”.
Tác động lên logistics miền Trung và cơ hội cho Măng Đen – Dung Quất
Khi hoàn thành, cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum được kỳ vọng hình thành trục giao thông Đông – Tây quan trọng, kết nối cao tốc Bắc – Nam phía Đông với cao tốc Bắc – Nam phía Tây, mở rộng khả năng kết nối khu vực phía Tây Quảng Ngãi và Tây Nguyên với Khu kinh tế Dung Quất, hệ thống cảng biển Dung Quất và mạng lưới giao thông quốc gia. Với logistics miền Trung, đây là bước chuyển từ phụ thuộc vào một tuyến quốc lộ đèo dốc sang sở hữu một hành lang vận tải tốc độ cao, ổn định. Tuyến cao tốc cũng được kỳ vọng tạo thuận lợi cho hàng hóa từ Tây Nguyên, trong đó có khu vực kết nối với cửa khẩu quốc tế Bờ Y, tiếp cận các đầu mối giao thương ven biển, hỗ trợ vận chuyển nông sản và hàng hóa xuất nhập khẩu. Đáng chú ý, khu vực Măng Đen – “Đà Lạt thứ hai của Tây Nguyên” – sẽ có hai nút giao, một kết nối cảng hàng không Măng Đen, một kết nối Quốc lộ 24. Điều này mở ra không gian phát triển đô thị, dịch vụ, du lịch và các hoạt động kinh tế dọc tuyến. Về dài hạn, dự án được kỳ vọng tăng cường liên kết từ Tây Nguyên, cửa khẩu Bờ Y tới ven biển miền Trung, tạo thêm động lực phát triển kinh tế – xã hội và góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh. Nếu cao tốc thực sự rút ngắn 50–60% thời gian vận chuyển, bản đồ logistics miền Trung sẽ phải vẽ lại quanh trục Đông – Tây mới này.
