Cao tốc Tây Nguyên mới: Không chỉ là một con đường 136km
Cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum là một tuyến cao tốc Tây Nguyên dài hơn 136km, quy mô 4 làn xe, tổng mức đầu tư hơn 51.500 tỷ đồng, được thiết kế để rút ngắn 50–60% thời gian vận chuyển giữa miền Trung và Tây Nguyên, đồng thời hình thành trục logistics Đông – Tây kết nối cảng biển, cửa khẩu và các trung tâm kinh tế liên vùng.
UBND tỉnh Quảng Ngãi đã trình Thủ tướng báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc này, với quy mô hơn 136km và tổng mức đầu tư sơ bộ trên 51.500 tỷ đồng. Đáng chú ý, địa phương không chọn giải pháp làm nhỏ rồi mở rộng, mà đề xuất đầu tư hoàn chỉnh 4 làn xe ngay từ đầu, bề rộng nền đường 24,75m, tốc độ thiết kế 100km/h trên phần lớn chiều dài tuyến. Đây là lựa chọn cho thấy tư duy coi cao tốc như một hành lang kinh tế lâu dài, không phải giải pháp “chữa cháy” cho vài năm trước mắt. Nếu làm nửa vời, Tây Nguyên sẽ tiếp tục bị kìm chân bởi chi phí logistics cao và thời gian vận chuyển kéo dài.
Vì sao phải làm ngay: Quốc lộ 24 đã chạm trần năng lực
Động lực lớn nhất để thúc đẩy dự án hạ tầng giao thông này là sự quá tải và rủi ro của Quốc lộ 24 – tuyến hiện giữ vai trò trục chính kết nối Quảng Ngãi với Kon Tum và khu vực Bắc Tây Nguyên. Đoạn từ Ba Tơ đến Kon Plông, đặc biệt khu vực đèo Vi Ô Lắk, vẫn chỉ là đường cấp V, mặt đường hẹp, nhiều khúc cua, địa hình đèo dốc; mùa mưa sạt lở thường xuyên, nguy cơ chia cắt giao thông luôn hiện hữu.
Trong bối cảnh đó, tiếp tục phụ thuộc vào một hành lang độc đạo là lựa chọn rủi ro. Cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum được định hướng trở thành trục Đông – Tây mới, kết nối cao tốc Bắc – Nam phía Đông với cao tốc Bắc – Nam phía Tây. Khi hoàn thành, tuyến sẽ tạo thêm phương án lưu thông thay thế khi Quốc lộ 24 sạt lở, ách tắc do thiên tai, đồng thời hỗ trợ vận chuyển nông sản, hàng hóa xuất nhập khẩu và các nhóm hàng cần thời gian giao nhận nhanh, ổn định. Nói cách khác, đây là bảo hiểm chiến lược cho vận chuyển hàng hóa khu vực, không chỉ là một con đường mới.
Hành lang logistics Đông – Tây: Từ cảng Dung Quất tới cửa khẩu Bờ Y
Điểm mạnh nhất của tuyến cao tốc Tây Nguyên này nằm ở vai trò kết nối miền Trung với Tây Nguyên và xa hơn là các hành lang thương mại xuyên biên giới. Khi hoàn thành, cao tốc sẽ mở rộng khả năng kết nối khu vực phía Tây Quảng Ngãi và Tây Nguyên với Khu kinh tế Dung Quất, hệ thống cảng biển Dung Quất và mạng lưới giao thông quốc gia. Tuyến cũng được kỳ vọng tạo thuận lợi cho hàng hóa từ Tây Nguyên, trong đó có khu vực kết nối với cửa khẩu quốc tế Bờ Y, tiếp cận các đầu mối giao thương ven biển, qua đó hỗ trợ vận chuyển nông sản và hàng hóa xuất nhập khẩu.
Về dài hạn, đây là nền tảng để phát triển logistics vùng: hàng từ Tây Nguyên và tam giác biên giới có thể đi thẳng ra cảng biển miền Trung thay vì vòng vèo qua các tuyến quốc lộ đèo dốc, tắc nghẽn. Dự báo lưu lượng trên tuyến đến năm 2030 đạt khoảng 2.986–5.673 PCU/ngày đêm, tăng lên 16.122–23.112 PCU/ngày đêm vào năm 2040 và 24.870–32.679 PCU/ngày đêm vào năm 2050. Con số này cho thấy nếu không chuẩn bị một hành lang vận tải đủ lớn ngay từ bây giờ, chi phí cơ hội cho cả vùng sẽ rất đắt.
Măng Đen – “Đà Lạt thứ hai” và cơ hội tái định hình không gian phát triển
Một điểm nhấn chiến lược ít được nhắc tới nhưng rất quan trọng là cách tuyến cao tốc được thiết kế để mở khóa tiềm năng Măng Đen – vùng đất được mệnh danh là “Đà Lạt thứ hai của Tây Nguyên”. Trên toàn tuyến, dự án dự kiến xây dựng 79 công trình cầu với tổng chiều dài khoảng 26km và 11 nút giao kết nối với hệ thống giao thông khu vực. Riêng khu vực Măng Đen có 2 nút giao, cách nhau hơn 8km: một nút kết nối với cảng hàng không Măng Đen, một nút kết nối với Quốc lộ 24.
Cách bố trí này không chỉ phục vụ vận chuyển hàng hóa khu vực mà còn mở rộng không gian phát triển đô thị, dịch vụ, du lịch và các hoạt động kinh tế dọc tuyến. Nếu được quy hoạch tốt, Măng Đen có thể trở thành trung tâm logistics – du lịch mới trên trục Đông – Tây, nơi hàng hóa từ Tây Nguyên được gom, phân phối ra cảng biển, đồng thời đón khách du lịch từ miền Trung lên cao nguyên. Đây là ví dụ điển hình cho việc một dự án hạ tầng giao thông có thể tái định hình bản đồ phát triển, chứ không chỉ rút ngắn quãng đường.
Thách thức, lộ trình và điều kiện để cao tốc phát huy hết hiệu quả
Quy mô lớn luôn đi kèm thách thức. Dự án có chiều dài lớn, đi qua địa hình phức tạp, phải xây dựng nhiều cầu, hầm và các công trình quy mô lớn; riêng đoạn khoảng 66km qua đèo Vi Ô Lăk và đèo Măng Đen có địa hình đồi núi hiểm trở, độ dốc lớn, nhiều suối, khe cắt ngang. Đoạn này dự kiến quy mô 4 làn xe, bề rộng nền đường 22m, tốc độ thiết kế 80km/h. Đồng thời, dự án cần hơn 1.400ha đất, trong đó có hơn 400ha rừng tự nhiên và hơn 300ha rừng trồng. Bài toán là làm sao cân bằng giữa phát triển logistics và bảo vệ môi trường, sinh kế người dân.
Về tiến độ, Quảng Ngãi đang hoàn thiện hồ sơ cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum để báo cáo cấp có thẩm quyền, phấn đấu hoàn tất thủ tục nhằm khởi công trong năm 2027 và đưa vào khai thác năm 2030. Song song, địa phương đẩy nhanh các dự án hạ tầng giao thông khác như nâng cấp, mở rộng khoảng 48km Quốc lộ 24 với tổng mức đầu tư dự kiến 2.350 tỷ đồng, cùng các tuyến ven biển và tỉnh lộ. Nếu các mảnh ghép này được triển khai đồng bộ, cao tốc sẽ không đơn lẻ mà trở thành xương sống của một mạng lưới kết nối miền Trung – Tây Nguyên – biên giới, tạo lực đẩy mới cho phát triển kinh tế và ổn định dân cư miền núi, biên giới.
