Sửa luật để quản lý rõ người, rõ việc
Luật An toàn thực phẩm là khuôn khổ pháp lý quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước và điều kiện bảo đảm an toàn trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm, nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Chiều 24/10, tại phiên thảo luận tổ trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng và thành phố Bắc Ninh góp ý dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi. Đây không chỉ là việc cập nhật quy định: sửa đổi luật thực phẩm cần xử lý những điểm mờ đang khiến trách nhiệm quản lý khó quy về đúng cấp, đúng cơ quan. Đại biểu Dương Khắc Mai nhận định sửa đổi toàn diện là cần thiết để khắc phục bất cập, bảo vệ sức khỏe nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Một vấn đề cụ thể được đại biểu Giàng Thị Dung nêu là dự thảo giao nhiệm vụ quản lý một số cơ sở nhỏ lẻ, thức ăn đường phố, dịch vụ ăn uống và chợ cho cả cấp tỉnh lẫn cấp xã nhưng chưa xác định rành mạch phạm vi của từng cấp. Khi chỉ đạo, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm cùng bị giao thoa, sự cố xảy ra sẽ khó xác định ai chịu trách nhiệm. Đây là khoảng trống không thể khắc phục chỉ bằng cách bổ sung thêm đầu mối hay thủ tục.
Phân quyền phải đi cùng phối hợp và năng lực thực thi
Đề xuất của đại biểu Lào Cai đặt đúng trọng tâm: cấp tỉnh cần chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, bảo đảm nguồn lực và thống nhất quản lý trên địa bàn; cấp xã trực tiếp theo dõi, giám sát điều kiện an toàn tại các cơ sở thuộc phạm vi phụ trách. Nhưng phân công trên giấy sẽ không đủ nếu thiếu cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và xác định trách nhiệm xử lý khi có sự cố. Quy định cũng phải tính đến thẩm quyền, nhân lực và điều kiện thực tế của cấp xã, thay vì mặc nhiên giao thêm việc mà không bảo đảm khả năng làm đến nơi đến chốn.
Trách nhiệm liên ngành cũng cần được gọi tên rõ. Đại biểu Giàng Thị Dung đề nghị bổ sung vai trò của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đối với hoạt động văn hóa, du lịch, đồng thời làm rõ trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo tại trường học, nhất là trường nội trú, bán trú và bếp ăn tập thể. Với người dân, sự phân định này có ý nghĩa trực tiếp: khi trách nhiệm không bị đẩy qua lại, việc giám sát bữa ăn và xử lý nguy cơ mới có thể kịp thời, nhất quán.
Kiểm soát theo rủi ro, đừng biến tuân thủ thành gánh nặng
Các đại biểu Lâm Đồng ủng hộ quản lý theo chuỗi cung ứng, tăng kiểm soát nguy cơ và chuyển trọng tâm từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Hướng đi này hợp lý nếu kiểm tra được tập trung vào nơi có rủi ro, thay vì buộc mọi cơ sở theo cùng một khuôn. Đại biểu Dương Khắc Mai lưu ý yêu cầu thực hành vệ sinh tốt có thể tạo áp lực đáng kể cho cơ sở nhỏ lẻ, đặc biệt ở địa bàn khó khăn. Ông đề nghị làm rõ phạm vi, nghĩa vụ và cách đánh giá việc tuân thủ GHP qua hoạt động quản lý, hậu kiểm hiện có, không lập thêm thủ tục chứng nhận riêng.
Lộ trình áp dụng vì vậy cần căn cứ vào loại hình sản xuất, mức độ nguy cơ và khả năng đáp ứng của từng nhóm, đồng thời có hướng dẫn và hỗ trợ kỹ thuật cho cơ sở nhỏ. Với hệ thống quản lý tiên tiến, luật cũng nên xác định tiêu chí cơ bản về đối tượng bắt buộc, thay vì giao toàn bộ lựa chọn xuống văn bản dưới luật. Quản lý an toàn thực phẩm chỉ hiệu quả khi yêu cầu đủ rõ để kiểm tra, nhưng không đẩy hộ kinh doanh vào những khoản đầu tư hay thủ tục không tương xứng với nguy cơ.
Bảo vệ người tiêu dùng bằng quyết định có căn cứ
Một phép thử quan trọng của luật sửa đổi là cách xử lý sản phẩm khi giấy đăng ký bản công bố bị thu hồi hoặc hồ sơ công bố tiêu chuẩn bị gỡ bỏ. Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị phân biệt sai sót hành chính với trường hợp có dấu hiệu liên quan đến an toàn thực phẩm: dừng lưu thông mọi trường hợp có thể gây thiệt hại không cần thiết cho doanh nghiệp, nhưng cho lưu thông khi chưa làm rõ nguy cơ lại đặt người tiêu dùng trước rủi ro. Khi có dấu hiệu mất an toàn, cơ quan có thẩm quyền cần xác minh, đánh giá và áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp với mức độ nguy cơ.
Cùng hướng đến người sử dụng, đại biểu Lào Cai đề nghị quy định thời gian sử dụng tối đa sau khi mở bao bì đối với những nhóm cần thiết như sữa, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ em, nước sốt, đồ hộp, đồ uống và thực phẩm lên men. Đây là loại thông tin có thể giúp người dân đưa ra quyết định an toàn ngay trong sinh hoạt hằng ngày. Kết luận, sửa đổi Luật An toàn thực phẩm nên lấy sức khỏe làm chuẩn, phân công trách nhiệm đến nơi đến chốn và kiểm soát thực phẩm theo rủi ro. Thủ tục chỉ có giá trị khi giúp giảm nguy cơ; nếu thành rào cản mà không tăng an toàn, luật cần được thiết kế lại.
