Na Dương 3 và tham vọng đổi vai của một tỉnh biên giới
Cụm công nghiệp Na Dương 3 là một cụm công nghiệp Lạng Sơn mới được khởi công, được định hướng phát triển đa ngành với hạ tầng đồng bộ, hiện đại, tích hợp tiêu chuẩn xanh – sạch – thân thiện với môi trường, gắn với chiến lược đầu tư công nghiệp Lạng Sơn nhằm nâng cao lợi thế cạnh tranh của tỉnh trên trục hành lang kinh tế Việt Nam – Trung Quốc. Câu hỏi đặt ra là: một tỉnh biên giới vốn quen với nhịp độ kinh tế cửa khẩu liệu có thể vươn lên thành điểm đến công nghiệp cạnh tranh trong khu vực.
Na Dương 3 có diện tích gần 50 ha, tổng mức đầu tư dự kiến gần 500 tỷ đồng do liên danh hai doanh nghiệp tư nhân làm chủ đầu tư. Việc cụm công nghiệp này được khởi công không chỉ là thêm một dự án hạ tầng, mà là “tuyên ngôn” mới: Lạng Sơn không chấp nhận mãi là nơi trung chuyển hàng hóa. Tỉnh đang chủ động dịch chuyển sang mô hình sản xuất, chế biến và logistics có giá trị gia tăng. Chính lựa chọn này sẽ quyết định Lạng Sơn có thoát khỏi vòng xoáy phụ thuộc vào biến động thương mại biên mậu hay không.
Hạ tầng công nghiệp: Lạng Sơn có đang đi đúng hướng?
Muốn cạnh tranh với các trung tâm công nghiệp lân cận, nền tảng đầu tiên là phát triển hạ tầng Lạng Sơn một cách bài bản. Hiện toàn tỉnh có 2 khu công nghiệp với tổng diện tích 762 ha và 12 cụm công nghiệp được thành lập với khoảng 496 ha, trong khi quy hoạch đặt mục tiêu 24 cụm công nghiệp với 1.158 ha. Đây là con số ấn tượng với một tỉnh miền núi, nhưng chưa đủ để Lạng Sơn “lật thế cờ” nếu hạ tầng không thực sự đồng bộ và có tính kết nối vùng.
Tỉnh đã yêu cầu rà soát, bổ sung quy hoạch khu, cụm công nghiệp gắn với quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021–2030, ưu tiên bố trí nguồn lực cho hạ tầng kỹ thuật thiết yếu và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Dự án cụm công nghiệp Hoà Sơn 1 đã hoàn thành 100% giải phóng mặt bằng và hạ tầng kỹ thuật đạt hơn 84% khối lượng thi công. Tuy nhiên, điểm yếu tiềm ẩn là tiến độ các cụm còn lại; nếu không giữ kỷ luật tiến độ, lợi thế “đi sau học trước” của Lạng Sơn sẽ bị bào mòn.
Nhà máy chế biến hoa hồi: Thử nghiệm chiến lược “chế biến sâu tại chỗ”
Nhà máy chế biến hoa hồi trị giá 489 tỷ đồng tại Văn Quan là phép thử quan trọng cho chiến lược công nghiệp hóa dựa trên lợi thế bản địa. Dự án rộng khoảng 7,2 ha, công suất 1.500 tấn hoa hồi khô mỗi năm, do một doanh nghiệp hạ tầng và giao thông làm chủ đầu tư, được chấp thuận chủ trương lần đầu tháng 2 và điều chỉnh lần thứ nhất vào tháng 11. Thay vì bán thô, nhà máy sẽ thu mua, sấy, sản xuất tinh dầu, bột hồi, phân bón, viên nén và các sản phẩm chế biến khác, đồng thời trực tiếp kinh doanh các sản phẩm này.
Theo quyết định điều chỉnh, nhà đầu tư phải hoàn thành giải phóng mặt bằng, thủ tục đất đai, môi trường trong quý IV và đưa nhà máy vào vận hành từ quý II/2028. Nhà máy được kỳ vọng nâng giá trị cây hồi, mở rộng đầu ra và tạo thêm việc làm cho lao động địa phương. Đây là mô hình nhà máy chế biến hoa hồi cho thấy Lạng Sơn muốn giữ lại phần lớn giá trị chuỗi sản xuất ngay tại địa phương. Nếu dự án về đích đúng hẹn và vận hành ổn định, nó có thể trở thành “case study” hấp dẫn cho các nhà đầu tư công nghiệp chế biến khác.”
“Trải thảm đỏ” cho nhà đầu tư: lợi thế hay rủi ro cạnh tranh?
Trong cuộc đua hút vốn công nghiệp, Lạng Sơn chọn chiến lược trải thảm đỏ cho nhà đầu tư công nghiệp Lạng Sơn. Tỉnh có lợi thế cửa ngõ giao thương, giao thông tương đối thuận tiện, chi phí đầu tư hợp lý, nguồn lao động tại chỗ ổn định, và đang cải thiện mạnh môi trường đầu tư. Tỉnh đẩy mạnh cải cách thủ tục, tăng xúc tiến đầu tư, chủ động mời gọi nhà đầu tư có kinh nghiệm trong công nghiệp chế biến, chế tạo, logistics; đồng thời các sở ngành, địa phương cam kết đồng hành từ khâu chuẩn bị đến khi dự án vận hành.
Những cam kết đó không phải trên giấy: dự án khu công nghiệp VSIP gần 600 ha, tổng vốn hơn 6.361 tỷ đồng, đã được giao 170,2/200 ha trong giai đoạn 1 và đang hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật. Cụm công nghiệp Đồng Mỏ diện tích 66,46 ha cũng đặt mục tiêu hoàn thành xây dựng, đưa vào hoạt động trong quý II/2028. Tuy nhiên, “trải thảm đỏ” nếu không đi cùng kỷ luật môi trường, quy chuẩn đô thị và năng lực giám sát sẽ biến lợi thế thành chi phí xã hội lớn. Lạng Sơn cần chọn nhà đầu tư thay vì chỉ đếm số lượng dự án.
Lạng Sơn có cửa cạnh tranh với các trung tâm công nghiệp khu vực?
Điểm mạnh của Lạng Sơn là sự đồng bộ tương đối giữa quy hoạch và triển khai: từ Na Dương 1, 2, 3 đến Đồng Mỏ, Hoà Sơn 1 và khu công nghiệp VSIP, bức tranh cụm công nghiệp Lạng Sơn đang hiện dần với cấu trúc đa ngành, ưu tiên chế biến, chế tạo và logistics. Hiện các khu, cụm đã thu hút 27 nhà đầu tư thứ cấp với diện tích 82,07 ha; riêng khu công nghiệp VSIP đã có 2 nhà đầu tư thứ cấp được cấp giấy chứng nhận đầu tư với diện tích 6 ha và gần 1.000 tỷ đồng vốn đăng ký.
Nhưng để cạnh tranh thực sự với các trung tâm công nghiệp lân cận, Lạng Sơn phải trả lời ba câu hỏi: tốc độ hoàn thiện hạ tầng có đủ nhanh, chất lượng các dự án có đủ cao và năng lực quản trị địa phương có đủ bền. Cụm công nghiệp Na Dương 3 và nhà máy chế biến hoa hồi là những phép thử đầu tiên. Nếu tỉnh giữ được kỷ luật tiến độ, ưu tiên nhà đầu tư chất lượng và tiếp tục phát triển hạ tầng Lạng Sơn đồng bộ, cửa cạnh tranh của một tỉnh biên giới không chỉ mở, mà còn có thể trở thành điểm đến mới trong bản đồ công nghiệp phía Bắc.
