Khi chiếc điện thoại trở thành phòng tối thu nhỏ
Triển lãm ảnh đen trắng “Thiên Di” của nghệ sĩ Cas, tên thật là Nguyễn Lâm Trâm Anh, là một dự án nhiếp ảnh điện thoại trong đó 30 bức ảnh được chụp bằng camera điện thoại và in khổ nhỏ đã được tuyển chọn từ khoảng ba nghìn khoảnh khắc đời thường để mời người xem sống chậm lại và nhìn thiên nhiên, ánh sáng cùng dấu vết đời sống dưới một nhịp điệu khác.
Điểm đáng nói ở “Thiên Di” không phải là câu chuyện một giảng viên luật bỗng rẽ sang nghệ thuật, mà là cách Cas thẳng thắn phủ nhận định kiến: muốn có ảnh nghệ thuật phải có máy ảnh đắt tiền. Trâm Anh Cas không khởi đầu với máy ảnh chuyên nghiệp; chiếc điện thoại là thứ gần nhất, nhanh nhất để giữ lại những rung động thoáng qua, thứ mà nếu chần chừ chuẩn bị, có khi đã tan mất. Khi các nhà sản xuất vẫn quảng cáo cấu hình, ống kính, cảm biến, triển lãm này trả lời bằng một lập luận rất khác: thiết bị không quyết định chiều sâu của cái nhìn.
Chiều 10-10, tại Noirfoto Gallery ở TP.HCM, triển lãm nhiếp ảnh “Thiên Di” của Cas chính thức ra mắt công chúng với ba mươi bức ảnh đen trắng, khiêm nhường về kích thước nhưng đủ sức dẫn người xem vào một thế giới nơi thời gian dường như được phép trôi chậm hơn.
Từ giảng đường luật đến những vệt nắng trên tường vôi
Cas là nghệ danh của thạc sĩ Nguyễn Lâm Trâm Anh, giảng viên khoa luật tại một trường đại học ở Sài Gòn. Ở giảng đường, chị làm việc với những điều khoản cần chính xác đến từng câu chữ; đó là thế giới của lý trí, cấu trúc và chuẩn mực. Nhưng rời bục giảng, Cas thuộc về những chuyến đi không định trước, nơi một vệt nắng trên bức tường vôi cũng đủ níu bước chân. Chính sự đối lập này khiến “Thiên Di” mang một năng lượng đặc biệt: sự nghiêm cẩn của luật học được chuyển hóa thành sự kiệm lời trong từng khung hình.
Cas chịu ảnh hưởng từ Fan Ho, bậc thầy ảnh đen trắng với quan niệm chụp bằng bản năng: để đời sống tự cất tiếng, và để trực giác quyết định khoảnh khắc nào được ở lại. Điều đó giải thích vì sao ảnh của chị gần như vắng bóng con người, chỉ còn lại dấu vết: chiếc áo sơ mi phơi hờ, bộ bàn ghế cũ, chiếc xe đạp dựng nghiêng bên hiên. Trong bối cảnh nhiếp ảnh điện thoại thường bị gắn với selfie, filter màu mè, lựa chọn này là một tuyên bố thẩm mỹ: điện thoại không buộc ta phải nông cạn; chính cách ta nhìn mới quyết định chiều sâu của khuôn hình.
Từ khoảng ba nghìn bức ảnh, 30 tác phẩm được tuyển chọn để xuất hiện trong triển lãm, mỗi bức như một trang nhật ký khép lại một chặng đường.
Ba mươi bức ảnh đen trắng và lời mời sống chậm
“Thiên Di” không phải là một cuộc phô diễn kỹ thuật, mà là một không gian chiêm nghiệm. Ba mươi bức ảnh đen trắng, khiêm nhường về kích thước, lặng lẽ trong cách thể hiện, dẫn người xem vào một thế giới nơi thời gian dường như được phép trôi chậm hơn. Bóng đổ trở thành nhân vật chính: một vệt nắng vắt ngang khung cửa gỗ, một mảng tối nằm yên trên bậc thềm. Cas không săn tìm chúng, chỉ đón nhận như một cái duyên tình cờ; khi nguồn sáng dịch chuyển, chiếc bóng cũng đổi dáng hình – mong manh nhưng vẹn toàn trong chính khoảnh khắc nó tồn tại.
Theo Cas, tên triển lãm gợi đến lẽ vô thường trong triết lý phương Đông: vạn vật sinh rồi diệt, đổi thay không ngừng. Tuy vậy, ảnh của chị không vương nỗi buồn tiếc nuối; ở đó, sự hữu hạn hiện lên như một lời mời gọi dịu dàng: hãy chậm lại mà nhìn. Thông điệp của “Thiên Di” giản dị: thời gian vẫn trôi, điều duy nhất ta có thể làm là hiện diện trọn vẹn trong từng khoảnh khắc. Trong thời đại mọi thứ bị cuốn vào tốc độ cuộn màn hình, những khung hình tĩnh lặng này là một phản biện thuyết phục: sống chậm không phải là hoài cổ, mà là một lựa chọn ý thức.
Không gian trưng bày cũng mang tính tuyên ngôn. Ảnh in khổ nhỏ, đặt giữa khoảng giấy trắng rộng, gợi nhắc màn hình điện thoại; mỗi tác phẩm mang chữ ký tay, như một lời khẳng định rằng sau lớp kính phẳng lì của thiết bị vẫn là một người chụp bằng cảm xúc.
Từ Noirfotocontest đến “Thiên Di”: thiết bị không còn là cái cớ
Hành trình của “Thiên Di” bắt đầu từ một quyết định dám thách thức định kiến. Gác lại sự e dè về thiết bị, Cas gửi những bức ảnh chụp bằng điện thoại đến Noirfotocontest 2025 với chủ đề “Nắng” và nhận giải “Tác giả Triển vọng”. “Thiên Di” là kết quả của một năm Noirfoto Gallery đồng hành cùng chị sau giải thưởng ấy. Nói cách khác, chính những khung hình từ chiếc điện thoại – thứ thường bị xem là “đồ chơi” – đã mở ra cánh cửa triển lãm cho một tác giả mới.
Triển lãm diễn ra từ ngày 10-10 tại Noirfoto Gallery, 131 Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP.HCM, mở cửa từ 12-10 đến 1-11, khung giờ 10h–18h, từ thứ Hai đến thứ Bảy. Đó không chỉ là mốc thời gian cho người xem ghé thăm, mà còn là lời nhắc với cộng đồng nhiếp ảnh: đã đến lúc dừng đổ lỗi cho thiết bị. Khi một giảng viên luật có thể dùng nhiếp ảnh điện thoại để bước vào không gian triển lãm, câu hỏi không còn là “máy gì”, mà là “anh nhìn thế giới này ra sao”.
Triển lãm “Thiên Di” diễn ra từ ngày 10-10 tại Noirfoto Gallery (131 Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP.HCM), mở cửa từ 12-10 đến 1-11, khung giờ 10h - 18h, từ thứ Hai đến thứ Bảy.
