Động thái tăng tốc lập pháp: tín hiệu siết lại khung chính sách tài chính
Việc Bộ Tài chính được giao khẩn trương hoàn thiện 6 dự án luật tài chính trong tổng số 17 dự án, nghị quyết phục vụ kỳ họp Quốc hội cho thấy một đợt cải cách pháp lý tập trung nhằm chỉnh sửa đồng bộ các chính sách thuế, đầu tư, chứng khoán, kế toán và quản lý tài nguyên, với tác động trực tiếp đến môi trường kinh doanh và thu ngân sách nhà nước. Đây không chỉ là ‘cập nhật kỹ thuật’ mà là nỗ lực tái cấu trúc các công cụ điều tiết kinh tế trong bối cảnh nhu cầu ổn định vĩ mô, mở rộng cơ sở thu và kiểm soát rủi ro thị trường ngày càng cấp bách. Hạn chót gửi hồ sơ đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 20/8 thể hiện rõ quyết tâm đẩy nhanh chương trình lập pháp, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: tiến độ nhanh liệu có đi cùng chất lượng điều chỉnh chính sách.
Sáu dự án luật trong tay Bộ Tài chính: tái thiết nền tảng thuế và thị trường vốn
Nhìn vào danh mục 6 dự án luật, có thể thấy Bộ Tài chính đang chạm vào những “cột trụ” của hệ thống tài chính – kinh tế. Việc sửa đổi Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp báo trước khả năng điều chỉnh lại gánh nặng thuế, cách phân bổ nguồn lực đất đai và ưu đãi đầu tư – những thứ doanh nghiệp nào cũng phải tính trong bài toán chi phí và chiến lược. Song song, việc sửa Luật Thuế tài nguyên cùng Luật Đầu tư và các luật liên quan dự kiến siết chặt hơn khai thác tài nguyên, đồng thời rà soát lại khung ưu đãi, điều kiện đầu tư, đặc biệt với các lĩnh vực có tác động môi trường lớn. Trên thị trường vốn, sửa Luật Chứng khoán, Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập là cơ hội để nâng chuẩn minh bạch, quản trị doanh nghiệp, nhưng cũng đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ phải thích ứng với nghĩa vụ báo cáo, kiểm toán khắt khe hơn.
Kỷ luật tiến độ và áp lực chất lượng trong chương trình lập pháp
Điểm đáng chú ý là Thủ tướng yêu cầu bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ trực tiếp chỉ đạo việc xây dựng hồ sơ, tài liệu và tờ trình, bảo đảm chất lượng, đúng quy trình và hoàn thành trước ngày 20/8/2026 để gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đây là cách áp kỷ luật tiến độ lên chương trình lập pháp, tránh tình trạng chậm trễ kéo dài khiến chính sách không theo kịp thực tiễn. Theo kế hoạch, ngày 18/8 sẽ diễn ra phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật của Chính phủ, nơi các dự án luật, nghị quyết được xem xét, thảo luận, cho ý kiến trước khi cơ quan chủ trì tiếp tục hoàn thiện hồ sơ. Cơ chế này nếu vận hành đúng sẽ giúp “lọc sớm” các điểm bất hợp lý, giảm việc phải sửa đi sửa lại ở bước thẩm tra. Nhưng mặt trái là xu hướng xử lý nhanh có thể khiến những tranh luận chính sách phức tạp bị rút gọn quá mức, làm suy yếu chất lượng cải cách pháp lý.
Bổ sung Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) vào chương trình lập pháp: lớp nền chính trị cho cải cách kinh tế
Song song với nhóm dự án luật tài chính, Chính phủ thống nhất trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét bổ sung Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) vào chương trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội khóa XVI và xây dựng dự án theo trình tự, thủ tục rút gọn. Luật hiện hành gồm 6 chương, 91 điều, quy định nội dung, cách thức thực hiện dân chủ ở cơ sở, quyền và nghĩa vụ công dân, cùng trách nhiệm các cơ quan, tổ chức trong bảo đảm thực hiện dân chủ. Việc tiếp tục sửa đổi, sau khi Quốc hội đã thông qua Luật số 97/2025/QH15 để cập nhật các chủ trương mới của Đảng và Nhà nước, cho thấy dân chủ cơ sở không đứng ngoài quá trình cải cách pháp lý về kinh tế. Một môi trường doanh nghiệp lành mạnh cần không chỉ khung luật thuế, đầu tư, chứng khoán rõ ràng, mà còn cơ chế dân chủ ở cơ sở để tiếng nói của người dân, người lao động và cộng đồng được phản ánh vào quá trình thực thi chính sách.
Tác động dự kiến tới môi trường kinh doanh: cơ hội đi kèm đòi hỏi thích ứng
Tổng thể, các dự án luật mà Bộ Tài chính phụ trách có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến hoạt động thu ngân sách, thị trường vốn, quản trị doanh nghiệp, đầu tư và quản lý tài nguyên. Nếu được thiết kế tốt, đây có thể là bước nâng cấp khung chính sách tài chính theo hướng minh bạch hơn, đồng bộ hơn, qua đó giảm chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp. Ngược lại, nếu quy định chồng chéo, thiếu thống nhất, các sửa đổi sẽ tạo thêm lớp thủ tục, không gian giải thích tùy tiện, làm tăng bất định chính sách. Việc yêu cầu các bộ, ngành chủ động xử lý sớm các vấn đề còn có ý kiến khác nhau, hạn chế sửa nhiều lần khi hồ sơ đã sang khâu thẩm tra là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, môi trường kinh doanh chỉ hưởng lợi khi tinh thần đó được thực hiện bằng những bản đánh giá tác động thực chất, không hình thức, gắn chặt với dữ liệu và phản hồi từ doanh nghiệp.
