Từ ngành dịch vụ lớn tới đầu máy kinh tế mới
Nghị quyết 26-NQ/TW về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn là chủ trương của Bộ Chính trị nhằm chuyển mô hình tăng trưởng du lịch từ dựa vào số lượng khách sang dựa vào chất lượng, giá trị gia tăng, sức cạnh tranh và phát triển bền vững, coi du lịch là hệ sinh thái kinh tế tổng hợp có khả năng lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác. Nút thắt của phát triển du lịch Việt Nam không còn nằm ở chuyện “đón được bao nhiêu khách”, mà ở câu hỏi mỗi du khách mang lại bao nhiêu giá trị cho điểm đến và cộng đồng. Khi Nghị quyết 26 du lịch được Bộ Chính trị khóa XIV ban hành ngày 22/8/2026, du lịch được đặt lại vị thế: từ một ngành dịch vụ có quy mô lớn thành một động lực tăng trưởng mới trong mô hình kinh tế. Theo đó, du lịch ngành mũi nhọn không chỉ là khẩu hiệu chính trị mà là một yêu cầu tái cấu trúc toàn diện – từ tư duy quản lý, thiết kế sản phẩm tới cách phân phối lợi ích trong chuỗi giá trị.
Vì sao phải chuyển từ đông khách sang giá trị chi tiêu
Sau gần một thập kỷ thực hiện Nghị quyết 08, phát triển du lịch Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt về quy mô, chất lượng dịch vụ du lịch và vị thế cạnh tranh. Năm 2025, Việt Nam đón gần 21,2 triệu lượt khách quốc tế và 137 triệu lượt khách nội địa, đồng thời tăng 16 bậc trong xếp hạng năng lực cạnh tranh du lịch. Đây là các con số ấn tượng nhưng lại phơi bày nghịch lý: lượng khách tăng mạnh, song chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh chưa tương xứng với lợi thế đặc sắc và tiềm năng. Theo Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, bối cảnh du lịch toàn cầu biến động, nhu cầu và xu hướng dịch chuyển nhanh, cạnh tranh giữa các điểm đến ngày càng gay gắt, buộc Việt Nam phải chuyển mô hình tăng trưởng. Nghị quyết 26-NQ/TW vì thế nhấn mạnh chuyển trọng tâm từ tăng lượng khách sang nâng chất lượng trải nghiệm, giá trị chi tiêu và hiệu quả kinh tế, hướng tới khách chi tiêu cao, lưu trú dài ngày như một lựa chọn chiến lược chứ không phải khẩu hiệu.
Năm quan điểm đột phá: du lịch trở thành đầu máy kinh tế
Điểm đáng bàn nhất của Nghị quyết 26 du lịch nằm ở năm quan điểm đột phá, đặt lại vị trí du lịch trong cấu trúc kinh tế: không còn là “đoàn tàu đơn độc” mà là đầu máy kéo theo nhiều toa tàu kinh tế khác. Quan điểm thứ nhất xác định rõ du lịch ngành mũi nhọn là động lực tăng trưởng mới, lấy văn hóa làm nền tảng, bản sắc và trải nghiệm khác biệt làm lợi thế cạnh tranh, dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Quan điểm thứ hai coi du lịch là hệ sinh thái kinh tế tổng hợp, gắn hài hòa giữa kinh tế – văn hóa – xã hội – môi trường, đi cùng quốc phòng, an ninh, ngoại giao văn hóa và hội nhập quốc tế. Chính cách nhìn này biến mỗi chuyến đi thành chuỗi “nhập khẩu tại chỗ” sản phẩm địa phương, từ nông sản, thủ công, văn hóa tới kinh tế đêm, mà không cần vượt qua hàng rào thuế quan quốc tế. Khi cơ chế điều phối chuỗi giá trị được tháo gỡ, du lịch có thể làm đòn bẩy kéo nông nghiệp, thương mại, công nghiệp sáng tạo cùng tăng trưởng, thay vì chỉ nuôi sống một vài doanh nghiệp lữ hành hay khách sạn.
Đổi mới tư duy và quản trị: điều kiện tiên quyết để nâng chất
Nghị quyết 26-NQ/TW đặt yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, cách tiếp cận và phương thức quản trị du lịch; trọng tâm là chuyển từ mô hình tăng trưởng theo diện rộng, dựa vào số lượng, khai thác tài nguyên đơn thuần sang phát triển theo chiều sâu, chất lượng, hiệu quả, bền vững và giá trị gia tăng cao. Vấn đề không chỉ là làm thêm sản phẩm mà phải thiết kế hệ sinh thái tiêu dùng, chuỗi trải nghiệm liền mạch, quản trị điểm đến dựa trên dữ liệu thay vì kinh nghiệm. Theo các phân tích tại hội nghị quán triệt Nghị quyết, du lịch phải được quản lý như một ngành kinh tế tổng hợp, với tái cơ cấu thị trường, sản phẩm, hạ tầng và nguồn nhân lực. Phát triển các dòng sản phẩm có dư địa chi tiêu cao như nghỉ dưỡng cao cấp, chữa lành, MICE, golf, trải nghiệm di sản cá nhân hóa là cách cụ thể để nâng chất lượng dịch vụ du lịch và giá trị chi tiêu trên mỗi khách. Đồng thời, hiện đại hóa quản trị để xây dựng điểm đến xanh, thông minh, an toàn, quản lý sức chứa và rủi ro tốt hơn, giúp kinh tế du lịch bền vững trước các cú sốc.
Trọng tâm mới: cộng đồng hưởng lợi và chiến lược dài hạn
Nếu chỉ tập trung tăng doanh thu doanh nghiệp, du lịch khó trở thành ngành mũi nhọn thật sự. Nghị quyết 26-NQ/TW nhấn mạnh cộng đồng phải là chủ thể tham gia và hưởng lợi từ phát triển du lịch, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và khu vực đồng bào dân tộc thiểu số. Khi người dân thấy nguồn thu từ du lịch giúp con em được đi học, cuộc sống nâng lên, họ sẽ tự nguyện bảo vệ tài nguyên và bản sắc địa phương – nền tảng của kinh tế du lịch bền vững. Trên cơ sở gần 10 năm thực hiện Nghị quyết 08, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 26 để mở ra một chặng đường phát triển mới với định hướng chiến lược rõ ràng, gồm năm quan điểm đột phá và tám nhóm nhiệm vụ, giải pháp. Mục tiêu dài hạn là tới năm 2045, du lịch đóng góp trực tiếp 14–15% GDP, đón 70 triệu lượt khách quốc tế, thuộc nhóm 30 quốc gia có năng lực cạnh tranh du lịch hàng đầu thế giới, trở thành điểm đến hấp dẫn, chất lượng cao, mang đậm bản sắc Việt Nam. Con đường đó không được đo bằng số lượt check-in, mà bằng giá trị thực tế du lịch mang lại cho người dân và nền kinh tế.
