Quản trị biển Việt Nam: từ tư duy khai thác đến quản trị không gian
Quản trị biển Việt Nam là quá trình Nhà nước thiết kế và thực thi hệ thống pháp luật biển, quy hoạch không gian biển và chính sách phát triển kinh tế biển, nhằm quản lý thống nhất tài nguyên, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng – an ninh, đồng thời biến biển thành cực tăng trưởng chiến lược gắn với đời sống người dân ven biển. Động thái ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh cho thấy biển không còn được nhìn như “kho tài nguyên để khai thác”, mà là không gian phát triển tổng hợp, cần được quản trị hiện đại, đa mục tiêu. Chính phủ sau đó đã cụ thể hóa định hướng này bằng Nghị quyết số 218/NQ-CP ngày 7/8 về Chương trình hành động giai đoạn 2026–2030, đặt mục tiêu hoàn thành các chỉ tiêu xây dựng quốc gia biển mạnh.
Rà soát pháp luật biển: tháo gỡ điểm nghẽn thể chế để kinh tế biển mạnh
Nếu không cải tổ pháp luật biển, câu chuyện “quốc gia biển mạnh” sẽ chỉ dừng lại ở khẩu hiệu. Chính phủ đã đặt hoàn thiện thể chế, nhất là pháp luật biển, hải đảo, lên hàng đầu để xử lý triệt để tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn trong quản lý và sử dụng không gian biển. Yêu cầu rà soát, sửa đổi đồng bộ các đạo luật về đất đai, tài nguyên, môi trường, khoa học – công nghệ liên quan đến biển là bước đi thẳng vào các điểm nghẽn từng làm nản lòng doanh nghiệp và nhà đầu tư. Dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) được yêu cầu hoàn thiện hồ sơ với các quy định rõ ràng về giao, cho thuê, khai thác không gian biển, nghĩa vụ tài chính, bảo vệ môi trường và cơ chế xử lý xung đột trong sử dụng. Không có một “pháp luật biển” thống nhất, minh bạch, có sức cạnh tranh quốc tế thì mọi chiến lược quy hoạch không gian biển cũng chỉ là bản vẽ đẹp nhưng khó đi vào cuộc sống.
Quy hoạch không gian biển và vùng biển đa dụng: thiết kế các cực tăng trưởng mới
Khâu quy hoạch không gian biển là nơi thể hiện rõ nhất chuyển dịch từ quản lý theo ngành sang quản trị không gian tích hợp. Chính phủ yêu cầu rà soát, cập nhật, điều chỉnh Quy hoạch không gian biển quốc gia thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn 2050; ban hành hướng dẫn kỹ thuật phân vùng chức năng, thiết lập cơ chế cập nhật linh hoạt và xây dựng bản đồ số, cơ sở dữ liệu để giám sát thực hiện quy hoạch. Trên nền đó, tư duy “vùng biển đa dụng” được nhấn mạnh: biển là thực thể thống nhất, nơi nuôi biển công nghiệp phải được đặt trong tổng thể với năng lượng tái tạo, du lịch và bảo tồn đa dạng sinh học. Khi cùng chia sẻ hạ tầng và tiêu chuẩn môi trường, các vùng biển đa dụng sẽ trở thành hạt nhân cho cực tăng trưởng kinh tế biển vừa hiện đại, vừa xanh. Nếu quy hoạch không gian biển chỉ phục vụ từng ngành riêng lẻ, Việt Nam sẽ bỏ phí lợi thế không gian biển rộng lớn đang có.
Giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển: bảo đảm quyền lợi và kích hoạt đầu tư dài hạn
Đề xuất cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển trong Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) là bước đi cho thấy quản trị biển đang tiến gần hơn tới chuẩn mực của một nền kinh tế biển mạnh. Khi quyền được xác lập rõ, người dân và doanh nghiệp có cơ sở pháp lý ổn định để đầu tư dài hạn vào nuôi biển công nghiệp, dịch vụ hậu cần nghề cá, cảng biển, năng lượng tái tạo và các ngành kinh tế biển khác. Điều này giảm rủi ro pháp lý, tăng niềm tin của nhà đầu tư, tạo thuận lợi huy động vốn, mở rộng sản xuất và ứng dụng khoa học – công nghệ. Ở góc độ quản lý, giấy chứng nhận giúp quản lý thống nhất không gian biển, hạn chế chồng lấn sử dụng tài nguyên và bảo đảm mọi hoạt động tuân thủ quy hoạch. Nếu quyền sử dụng khu vực biển vẫn mơ hồ, kinh tế biển sẽ khó thu hút được dòng vốn lớn cần thiết cho những dự án công nghệ cao, biển xanh.
Mở rộng không gian hành chính, hình thành cực tăng trưởng kinh tế biển và nền tảng quốc gia biển mạnh
Việc sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh không chỉ là câu chuyện bộ máy mà trực tiếp mở rộng không gian quy hoạch biển. Với các địa phương ven biển, không gian phát triển lớn hơn giúp khai thác hiệu quả hơn tiềm năng và lợi thế về biển, nhất là đối với ngành thủy sản. Quy mô dân số tăng mang lại nguồn lao động dồi dào cho khai thác, nuôi trồng và chế biến, tạo điều kiện hình thành quy hoạch theo quy mô vùng thay vì manh mún theo từng địa phương. "Chúng tôi kỳ vọng các địa phương sẽ hình thành các cực tăng trưởng kinh tế biển mới, có quy mô đủ lớn để thu hút các tập đoàn trong, ngoài nước đầu tư vào nuôi biển công nghệ cao, chế biến sâu, dịch vụ logistics". Song song, chương trình hành động quốc gia triển khai các nhiệm vụ trong giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến 2045, gắn với kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, đầu tư công, tài chính – ngân sách và quy hoạch hằng năm. Đổi mới quản trị biển, dựa trên dữ liệu, sáng tạo và khai thác bền vững, vì thế trở thành nền tảng chiến lược để kinh tế biển thực sự là động lực tăng trưởng dài hạn và đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, giàu từ biển.
