Thông tư 69: bước ngoặt trong quản lý trường phổ thông năng khiếu
Quy chế tổ chức hoạt động của trường phổ thông năng khiếu nghệ thuật, thể dục, thể thao trong Thông tư 69 là bộ khung pháp lý chuyên biệt quy định rõ chức năng, nhiệm vụ, chương trình đào tạo và điều kiện bảo đảm nhằm phát hiện, bồi dưỡng, phát triển học sinh có năng khiếu trong môi trường giáo dục phổ thông chuẩn hóa nhưng vẫn giữ được đặc thù chuyên sâu. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 69/2026/TT-BGDĐT về Quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông năng khiếu nghệ thuật, thể dục, thể thao, thay thế Thông tư 07/2021 vốn chỉ điều chỉnh trường năng khiếu thể dục, thể thao. Nói thẳng, hệ thống trường năng khiếu lâu nay vận hành khá phân tán, nhiều nơi dựa vào “thói quen” hơn là chuẩn chung. Việc có một Thông tư riêng, áp dụng thống nhất cho cả trường năng khiếu nghệ thuật, thể dục, thể thao, là tín hiệu cho thấy Nhà nước bắt đầu coi đây là một trụ cột trong chiến lược giáo dục tài năng chứ không chỉ là “phụ trợ” cho phong trào thi đấu hay biểu diễn.
Trường năng khiếu là trường phổ thông chuyên biệt: thay đổi cách nhìn nền tảng
Điểm then chốt của Thông tư 69 là xác định rõ trường phổ thông năng khiếu là trường chuyên biệt, đồng thời thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông và Chương trình bồi dưỡng năng khiếu. Quy định này không chỉ là câu chữ pháp lý; nó kéo trường năng khiếu khỏi vị thế “trường luyện thi giải” để đặt ngang hàng với các cơ sở giáo dục phổ thông khác về trách nhiệm hình thành năng lực, phẩm chất toàn diện cho học sinh. Chương trình bồi dưỡng năng khiếu phải được xây dựng dựa trên mục tiêu giáo dục, đặc điểm lứa tuổi, yêu cầu chuyên môn từng lĩnh vực và điều kiện bảo đảm của nhà trường. Điều này buộc các trường năng khiếu nghệ thuật, thể dục, thể thao phải có kế hoạch đào tạo bài bản thay vì lịch tập tùy hứng của từng bộ môn. Nếu phụ huynh từng lo con học năng khiếu bị “lép” kiến thức văn hóa, quy định mới, ít nhất trên giấy tờ, đang cố gắng giải quyết chính nỗi lo đó.
Quy trình phát hiện và phát triển năng khiếu: từ huấn luyện sang quản lý tài năng
So với cách tiếp cận cũ thiên về giáo dục, huấn luyện thuần túy, Thông tư 69 chuyển sang quy trình phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng, theo dõi, đánh giá và phát triển năng khiếu một cách có hệ thống. Việc đánh giá học sinh được gắn với toàn bộ quá trình giáo dục, bồi dưỡng, huấn luyện và mức độ phát triển năng khiếu, kết hợp giữa kết quả Chương trình giáo dục phổ thông và kết quả bồi dưỡng năng khiếu. Hằng năm, nhà trường phải tổ chức các cuộc thi, hội thi và hoạt động chuyên môn trong hoặc ngoài nhà trường để phát hiện học sinh có năng khiếu nổi bật. Về thực chất, quy chế mới buộc các trường phổ thông năng khiếu phải đối xử với học sinh như những “tài năng đang phát triển” chứ không chỉ là người tham gia lớp năng khiếu. Học sinh được tạo cơ hội học tập, luyện tập, biểu diễn, thi đấu, trải nghiệm, giao lưu, hướng nghiệp và tham gia hoạt động hợp tác trong nước, quốc tế phù hợp năng lực và định hướng. Nếu các trường thực hiện nghiêm túc, đây sẽ là bước nâng cấp từ mô hình câu lạc bộ đến mô hình quản lý tài năng có trách nhiệm.
Chuẩn hóa điều kiện đào tạo: sức khỏe, cơ sở vật chất và trách nhiệm của nhà trường
Thông tư 69 bổ sung hàng loạt yêu cầu về sức khỏe, dinh dưỡng, phục hồi chức năng, an toàn, phòng chống chấn thương cùng cơ sở vật chất, thiết bị chuyên biệt cho từng lĩnh vực. Đối với trường năng khiếu nghệ thuật, quy chế nêu rõ yêu cầu về phòng học chuyên môn, nhạc cụ, đạo cụ, thiết bị âm thanh, ánh sáng và phương tiện biểu diễn. Với thể dục, thể thao, nhà trường phải bảo đảm thiết bị luyện tập, thi đấu và điều kiện an toàn cần thiết. Theo nguồn tin được công bố, việc bổ sung các yêu cầu này “nhằm bảo đảm điều kiện dạy học của đội ngũ và tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng khiếu tối đa”. Nhìn ở góc độ phụ huynh, đây là lần đầu họ có cơ sở pháp lý để yêu cầu trường năng khiếu nghệ thuật, thể dục, thể thao đầu tư đúng mức thay vì tận dụng phòng học, sân bãi chung. Chuẩn hóa điều kiện không chỉ nâng chất lượng đào tạo mà còn giảm rủi ro sức khỏe, an toàn – những vấn đề trước đây thường bị xem nhẹ.
Gắn với điều lệ trường phổ thông: tuyển sinh trường chuyên biệt và quyền lợi học sinh
Một thay đổi mang tính hệ thống là Thông tư 69 yêu cầu trường phổ thông năng khiếu thực hiện theo Điều lệ trường phổ thông; các nội dung đặc thù về phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng và phát triển năng khiếu thì theo quy chế mới. Trước đây, trường năng khiếu được tổ chức theo quy định riêng; nay, việc chuyển sang khung chung giúp quyền lợi học sinh về tuyển sinh, chuyển trường, tiếp nhận… rõ ràng và dễ kiểm soát hơn. Về tuyển sinh trường chuyên biệt, trường năng khiếu phải tuân thủ quy định chung như các trường phổ thông, đồng thời tổ chức đánh giá, kiểm tra, tuyển chọn năng khiếu phù hợp với lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao. Quy định chuyển trường, tiếp nhận học sinh cũng gắn với Điều lệ trường phổ thông và quy định hiện hành, nhưng vẫn phải bảo đảm yêu cầu năng khiếu của nhà trường. Điều này có nghĩa là học sinh năng khiếu vừa được bảo vệ quyền học chương trình phổ thông đầy đủ, vừa có cơ chế rõ ràng để tham gia đội tuyển cấp trường, tỉnh, thành phố và quốc gia theo quy định. Vấn đề còn lại không nằm trên giấy, mà ở chỗ các địa phương có đủ nguồn lực và quyết tâm đưa quy chế vào đời sống hay không.
