STEM trong Thông tư 86/2026: Không phải gánh nặng, mà là cách dạy học mới
Giáo dục STEM phổ thông là phương pháp tổ chức dạy học tích hợp, trong đó học sinh vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để giải quyết vấn đề thực tiễn, qua đó phát triển phẩm chất, năng lực, năng lực số, khả năng đổi mới sáng tạo và định hướng nghề nghiệp. Thông tư 86/2026 về tích hợp khoa học công nghệ trong giáo dục phổ thông là một quy định giáo dục mới, nhưng điều đáng nói là nó không biến STEM thành một môn học độc lập. Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định giáo dục STEM không làm phát sinh môn học, hoạt động bắt buộc, thời lượng học tập bắt buộc, đầu điểm hay hồ sơ, sổ sách riêng; đồng thời không gây áp lực, quá tải cho học sinh và giáo viên. Nói cách khác, thay vì “đắp” thêm một lớp chương trình, Thông tư chọn cách thay đổi phương pháp dạy học ngay trong những môn hiện có.
Ba hình thức tổ chức: Trường được chọn cách phù hợp, không bị ép một mô hình
Điểm tích cực nhất của Thông tư 86/2026 là cách thiết kế giáo dục STEM theo ba hình thức linh hoạt: bài học STEM, hoạt động trải nghiệm STEM và hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh. Thay vì áp một khuôn cứng, mỗi trường có thể chọn mức độ và cách triển khai phù hợp với điều kiện thực tế, từ việc thiết kế lại kế hoạch bài dạy đến tổ chức các dự án nghiên cứu nhỏ. Nội dung STEM được tích hợp ngay trong kế hoạch giáo dục của nhà trường, kế hoạch dạy học các môn và hoạt động giáo dục, không yêu cầu lập một kế hoạch riêng về STEM. Hoạt động trải nghiệm còn được quy định rõ là thực hiện trên cơ sở tự nguyện theo nhu cầu người học. Điều này gửi một thông điệp rõ ràng: STEM là cơ hội mở rộng trải nghiệm học tập, không phải một “gói nhiệm vụ” bắt buộc phải hoàn thành bằng mọi giá.
Không bắt buộc phòng STEM riêng: Giảm áp lực tài chính, khuyến khích sáng tạo từ cái đang có
Trong bối cảnh nhiều trường còn khó khăn về cơ sở vật chất, việc yêu cầu phòng STEM riêng sẽ biến đổi mới thành gánh nặng. Thông tư 86/2026 đi ngược lại xu hướng “chuẩn hóa hình thức”, khi yêu cầu khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện có và khẳng định không bắt buộc cơ sở giáo dục phải có phòng STEM riêng hoặc đầu tư một danh mục thiết bị riêng mới được tổ chức giáo dục STEM. Danh mục thiết bị STEM kèm theo Thông tư chỉ là khung định hướng, không phải danh mục tối thiểu, không phải tiêu chuẩn, định mức và không bắt buộc trang bị đầy đủ, đồng thời. Việc trang bị thiết bị được thực hiện theo lộ trình, từ khai thác vật liệu hiện có đến bổ sung thiết bị và tổ chức STEM chuyên sâu. Đây là cách tiếp cận thực tế: ưu tiên sáng tạo với nguồn lực sẵn có, tránh mua sắm dàn trải, lãng phí.
Tích hợp STEM vào môn học hiện có: Giảm áp lực sổ sách, mở rộng không gian học tập
Thông tư 86/2026 chủ trương tích hợp giáo dục STEM vào kế hoạch dạy học hiện có, nghĩa là giáo viên không phải xây dựng thêm một bộ hồ sơ riêng cho STEM. Quy định nêu rõ giáo dục STEM không làm phát sinh thời lượng học tập bắt buộc, đầu điểm, hồ sơ, sổ sách riêng; việc thống kê, theo dõi được thực hiện trong chế độ báo cáo hiện hành, không phát sinh báo cáo riêng về giáo dục STEM. Đồng thời, hoạt động STEM có thể tổ chức ngoài nhà trường tại cơ sở sản xuất, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, bảo tàng và các địa điểm phù hợp khác. Nội dung tích hợp khoa học công nghệ được triển khai qua khám phá khoa học, thiết kế kỹ thuật, khuyến khích tiếp cận lập trình, robot, dữ liệu, AI, IoT và tích hợp yếu tố nghệ thuật, nhân văn theo hướng STEAM. Cách mở rộng không gian học tập này giúp học sinh chạm vào thế giới công nghệ hiện đại mà không bị “nhồi” thêm tiết học.
Thông điệp chính: STEM là cơ hội, không phải cuộc thi hay cuộc đua thành tích
Một lo ngại phổ biến là giáo dục STEM sẽ nhanh chóng bị biến thành phong trào thi đua, nơi số lượng sản phẩm, giải thưởng được dùng để đánh giá trường lớp. Thông tư 86/2026 đã chủ động chặn xu hướng đó khi khẳng định việc tổ chức ngày hội, cuộc thi hoặc giao lưu STEM không phải điều kiện bắt buộc và không lấy số lượng sản phẩm, dự án, giải thưởng làm tiêu chí thi đua bắt buộc. Thông tư cũng khuyến khích kết nối nhà trường với cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, gia đình và cộng đồng, nhưng không yêu cầu phải có đầy đủ các thành phần của một hệ sinh thái STEM mới được tổ chức hoạt động. Nhìn tổng thể, quy định giáo dục mới này gửi đi một thông điệp rõ ràng: STEM là cơ hội để học sinh học cách giải quyết vấn đề trong đời sống số, chứ không phải cuộc đua hình thức. Nếu các trường biết tận dụng sự linh hoạt mà Thông tư cho phép, giáo dục STEM phổ thông có thể trở thành phần tự nhiên của bài học mỗi ngày, thay vì một phong trào nhất thời.
