Một đêm “thêu hoa dệt gấm” và lời khẳng định cho hát xẩm, ca trù
Khi những rapper và ca sĩ trẻ bước lên sân khấu hiện đại Việt Nam với hát xẩm, ca trù, chèo, quan họ, họ đang thử nghiệm một cách phục hưng âm nhạc dân tộc bằng việc đưa kỹ thuật giọng hát truyền thống vào không gian trình diễn đương đại, nơi khán giả trẻ là lực lượng chính và gu thưởng thức đã quen với hip hop, pop, R&B chứ không phải các làn điệu cổ truyền.
Tập 12 Tinh Hà Say Hi phát sóng tối 19-9 đánh dấu một bước ngoặt thú vị: HURRYKNG, buitruonglinh, JSOL và CONGB cùng mang chất liệu xẩm, ca trù, chèo, quan họ lên sân khấu qua tiết mục Thêu Hoa Dệt Gấm. Điều đáng nói không phải là việc họ “động” đến nhạc dân gian, mà là cách những giọng hát sinh ra trong thời rap và nhạc số dám bước ra khỏi vùng an toàn, dùng tiếng Việt theo lối nhả chữ, gieo vần cổ truyền để kể câu chuyện tình duyên trong một sân khấu đậm không khí lễ hội Bắc Bộ. Đây là tín hiệu cho thấy dòng chảy chính của sân khấu hiện đại Việt Nam bắt đầu nghiêm túc nhìn lại các nền tảng thanh nhạc truyền thống.
HURRYKNG hát xẩm: khi một rapper buộc phải “học lại” giọng hát
HURRYKNG đảm nhận phần mở màn của Thêu Hoa Dệt Gấm bằng chất liệu hát xẩm, sau đó mới quay về thế mạnh rap, hát và vũ đạo. Lần đầu tiên trực tiếp xử lý xẩm và ca trù trên sân khấu, anh thừa nhận đây là thử thách khó nhất từng trải qua vì hai thể loại này buộc người biểu diễn phải thay đổi cách hát, phát âm và xử lý giai điệu. Nói cách khác, một rapper đang quen với nhịp phách mạnh, nhấn trọng âm lời và tinh thần đường phố phải chuyển sang lối ngân nga, nhấn nhá hơi thở, luyến láy từng tiếng Việt sao cho hợp với cấu trúc làn điệu cổ.
Trong tiết mục, HURRYKNG hóa thân thành chàng trai miền Nam ra Bắc hỏi cưới, một hình tượng gắn với chính câu chuyện đời anh khi quê nội ở miền Bắc nhưng sinh ra ở miền Nam. Sự nhập vai này khiến phần hát xẩm không còn là màn “thử cho vui”, mà là nỗ lực đặt cảm xúc cá nhân vào khung văn hóa truyền thống. Sau khi tiết mục lên sóng, khán giả bàn luận sôi nổi trên các nền tảng, bất ngờ trước giọng hát của HURRYKNG và nhận xét anh phù hợp với chất liệu dân gian, có duyên với những màu sắc khác ngoài rap. Khi một rapper được khen “giọng hợp dữ vậy” với xẩm, đó là dấu hiệu cho thấy biên giới giữa nhạc thị thành và giọng hát truyền thống đang được xóa mờ một cách tích cực.
Bốn giọng hát và bài học về kỹ thuật giọng hát truyền thống trên nền phối khí trẻ
Thêu Hoa Dệt Gấm gây chú ý không chỉ vì mời gọi hát xẩm, ca trù bước vào sân khấu hiện đại Việt Nam, mà còn vì cách bốn ca sĩ trẻ cùng nhau xử lý chất liệu dân gian trên nền âm nhạc hiện đại. Ca trù được chọn làm một trong những chất liệu trung tâm, kết hợp với xẩm, chèo, quan họ và tiếng đàn đáy để tạo màu sắc riêng. Điều này buộc từng giọng hát phải điều chỉnh vị trí đặt âm, độ mở khẩu hình, cách ngắt câu, giữ hơi để phù hợp với lối hát cổ, đồng thời vẫn phải giữ được độ rõ ràng với tai nghe đã quen beat trap, synth và cách mix vocal thời nhạc số.
Khán giả nhận xét ca khúc mang đậm tinh thần Việt nhưng cách thể hiện phù hợp với người nghe trẻ. Phần lời mềm mại, giàu hình tượng với trầu cau, gấm hoa, tơ vương, chữ duyên được xâu chuỗi theo lối viết tình tứ trên một phối khí đương đại, giúp tiết mục vừa duyên dáng, truyền thống vừa mới mẻ. Việc CONGB, HURRYKNG và JSOL có màu giọng cân bằng giữa những đoạn giàu giai điệu và phần có tiết tấu cho thấy kỹ thuật giọng hát truyền thống hoàn toàn có thể song hành cùng tư duy pop/rap nếu người nghệ sĩ chịu mở khóa thêm những thói quen thanh nhạc mới. Trong bối cảnh ấy, buitruonglinh trực tiếp gảy đàn đáy – nhạc cụ gắn liền với ca trù – ngay trên sân khấu, tạo một trục âm thanh cổ để những giọng hát trẻ bám vào.
Khán giả trẻ “mở mắt” trước hát xẩm, ca trù và câu chuyện phục hưng
Sự quan tâm của khán giả với Thêu Hoa Dệt Gấm không phải là chuyện nhất thời. Sau 2 ngày đăng tải, video tiết mục đạt hơn 820 nghìn lượt xem và đứng #2 trên YouTube Music Video Daily Chart, một con số đủ để chứng minh rằng nếu hát xẩm ca trù được đặt đúng ngữ cảnh, khán giả trẻ vẫn sẵn sàng lắng nghe và chia sẻ. Điều đáng giá hơn là phản hồi tích cực xoay quanh việc ca khúc đưa yếu tố văn hóa Việt vào sáng tác mới mà không tạo cảm giác cũ kỹ, cho thấy người trẻ không ngán truyền thống, họ chỉ ngán cách trình bày giáo điều và xa cách.
Khép lại phần trình diễn, tiết mục của bốn nghệ sĩ không chỉ nhận được lời khen mà còn đặt thêm kỳ vọng vào hành trình của các anh trong chương trình, mở đường cho những sân khấu tiếp theo nơi các nghệ sĩ khác tiếp tục mang màu sắc riêng lên trình diễn. Đối với HURRYKNG, mùa Tinh Hà Say Hi này “mệt hơn xíu” vì nhiều nghệ sĩ giỏi, nhưng cũng cho anh thêm trải nghiệm cho chặng đường âm nhạc sắp tới. Khi một rapper nói về việc tìm thấy “nội tại” ở tuổi 27 qua việc tập hát xẩm, ca trù, chúng ta có quyền tin rằng phục hưng âm nhạc dân tộc sẽ không đến từ những khẩu hiệu, mà từ những lần nghệ sĩ trẻ dám thay đổi chính hơi thở và thói quen phát âm của mình trên sân khấu.
Kết luận: Truyền thống chỉ sống khi bước được vào đời sống nghe nhạc hiện đại
Hát xẩm, ca trù từng bị đóng khung trong hình ảnh những chiếu hát cổ, những hội làng ít người trẻ ghé mắt. Tiết mục Thêu Hoa Dệt Gấm cho thấy chỉ cần các nghệ sĩ dám mang kỹ thuật giọng hát truyền thống lên sân khấu hiện đại Việt Nam, chấp nhận học lại cách nhả chữ, gieo vần, đặt cảm xúc theo lối cổ trên một bối cảnh mới, thì khoảng cách giữa “truyền thống” và “hiện đại” sẽ thu hẹp rõ rệt.
Chiều khán giả trẻ không đồng nghĩa với việc bỏ qua di sản, mà là biết kể lại di sản bằng ngôn ngữ hôm nay. HURRYKNG buộc phải thay đổi cách hát, phát âm, xử lý giai điệu khi thử sức với xẩm và ca trù; bốn giọng hát trẻ buộc phải tôn trọng cấu trúc làn điệu cổ dù đứng trên một sân khấu ánh sáng đương đại. Chính ở điểm “buộc phải” đó, chúng ta nhìn thấy một con đường phục hưng âm nhạc dân tộc khả thi: để truyền thống không nằm yên trong bảo tàng, mà được hát lên bằng hơi thở, nhịp tim và cả những dòng bình luận rần rần của khán giả trẻ sau mỗi đêm diễn.
