Từ dịch vụ logistics đến năng lực quốc gia
Logistics quốc gia là năng lực tổ chức, kết nối và vận hành dòng hàng hóa, hạ tầng, dữ liệu và dịch vụ trên phạm vi toàn nền kinh tế, chứ không chỉ là hoạt động của một ngành riêng lẻ. Ngày 2/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan về định hướng phát triển logistics quốc gia và hạ tầng logistics.
Thông điệp đáng chú ý là yêu cầu chuyển mạnh từ phát triển dịch vụ logistics sang xây dựng năng lực logistics quốc gia. Đây không phải đổi tên một chương trình, mà là đổi cách nhìn: logistics cần được tính như một phần năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, từ khả năng đưa hàng hóa đến thị trường đến mức độ phối hợp giữa các địa phương, ngành và phương thức vận tải. Khi mục tiêu tăng trưởng hai con số được đặt ra, logistics phải góp phần nâng năng suất, giảm chi phí và mở rộng không gian phát triển, thay vì chỉ phục vụ khâu vận chuyển sau sản xuất.
Đó là bước chuyển cần thiết. Nếu chỉ mở rộng dịch vụ mà thiếu mạng lưới kết nối và điều phối thống nhất, Việt Nam khó giữ lại nhiều giá trị trong chuỗi cung ứng. Nâng tầm chiến lược logistics vì thế phải bắt đầu từ năng lực của cả hệ thống.
Hạ tầng phải theo dòng hàng, không theo phong trào
Ưu tiên trước mắt là tháo gỡ những điểm nghẽn có thể làm đứt quãng hành trình của hàng hóa: kết nối hạ tầng, kiểm tra chuyên ngành, quy hoạch trung tâm logistics và chia sẻ dữ liệu. Đây là những việc ít tạo hiệu ứng tức thời như một công trình mới, nhưng quyết định hàng có thể đi nhanh, đúng lịch và ít phát sinh thủ tục hay không.
Định hướng được nêu là tổ chức mạng lưới đa trung tâm, đa phương thức, kết nối cảng biển, sân bay, ga hàng hóa và cửa khẩu với khu công nghiệp, vùng sản xuất, thị trường tiêu dùng. Quy hoạch cần dựa trên nguồn hàng, khả năng kết nối và hiệu quả đầu tư, thay vì chạy theo phong trào hoặc địa giới hành chính. Cách làm này đòi hỏi hạ tầng logistics được nhìn như một mạng lưới thống nhất, không phải tập hợp các dự án đứng riêng.
Các cơ quan được yêu cầu xác lập cơ chế chỉ đạo, điều phối logistics quốc gia, đồng thời rà soát những điểm nghẽn lớn cần xử lý trong giai đoạn trước mắt đến năm 2027 và xây dựng chương trình cho các cửa ngõ, trung tâm logistics quốc tế trọng điểm. Mốc này tạo sức ép hành động: quy hoạch phải gắn với trách nhiệm, tiến độ và kết quả đo được.
Tham vọng trung tâm logistics cần năng lực thực chất
Mục tiêu dài hạn là đưa Việt Nam trở thành trung tâm logistics, trung chuyển và phân phối hàng hóa quan trọng của khu vực và thế giới. Tham vọng ấy chỉ có ý nghĩa nếu Việt Nam không dừng ở việc xử lý hàng xuất nhập khẩu trong nước, mà có thể thu hút hàng quốc tế để trung chuyển, lưu kho, phân phối và cung cấp dịch vụ tạo thêm giá trị.
Muốn biến lợi thế địa lý thành lợi thế cạnh tranh, cần có các cửa ngõ giao thương và hành lang vận tải quốc tế đủ sức kết nối, cùng doanh nghiệp trong nước có khả năng đảm nhận những khâu giá trị cao. Chia sẻ dữ liệu về nguồn hàng, luồng vận tải, thông quan, cảng và kho bãi cũng phải trở thành điều kiện vận hành thường xuyên, không phải sáng kiến rời rạc.
Với người dân và doanh nghiệp, kết quả đáng chờ đợi là hàng hóa lưu chuyển thuận lợi hơn, dịch vụ đáng tin cậy hơn và chi phí logistics từng bước tiệm cận mức bình quân khu vực, thế giới. Nhưng không thể mặc định rằng một trung tâm mới sẽ tự tạo ra lợi ích: cần nguồn hàng, kết nối và cơ chế phối hợp đủ tốt. Kết luận là Việt Nam cần xây năng lực trước khi kỳ vọng vị thế. Chiến lược chỉ thành công khi hạ tầng, dữ liệu và doanh nghiệp cùng vận hành như một mạng lưới.
