Từ tham vọng trung chuyển đến năng lực quốc gia
Logistics quốc gia là năng lực tổ chức và kết nối vận tải, lưu kho, phân phối cùng các hoạt động sản xuất, thương mại để hàng hóa lưu thông hiệu quả trong nước và xuyên biên giới. Đây không chỉ là dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp mà còn là một phần năng lực cạnh tranh, tự chủ và chống chịu của nền kinh tế. Sáng 2/11, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan về định hướng phát triển logistics quốc gia và hạ tầng logistics. Thông điệp đáng chú ý không nằm riêng ở mục tiêu mở rộng dịch vụ, mà ở yêu cầu đổi cách nhìn: logistics phải được xem như năng lực vận hành của cả nền kinh tế. Khi Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số, giảm chi phí, nâng năng suất và mở rộng không gian phát triển không thể là việc riêng của một ngành.
Muốn thành trung tâm, phải tổ chức được dòng hàng quốc tế
Lãnh đạo đặt mục tiêu đưa Việt Nam thành trung tâm logistics, trung chuyển và phân phối hàng hóa quan trọng của khu vực và thế giới. Đây là bước chuyển từ tư duy chủ yếu phục vụ xuất nhập khẩu trong nước sang chủ động thu hút hàng hóa quốc tế đến trung chuyển hàng hóa, lưu kho, phân phối và tạo thêm giá trị tại Việt Nam. Tham vọng ấy có lý do: vị trí địa lý chỉ trở thành lợi thế cạnh tranh khi hàng hóa có thể đi qua các cửa ngõ và hành lang vận tải với thời gian, chi phí và độ tin cậy phù hợp. Việt Nam cần tiến sâu hơn vào việc tổ chức, điều phối chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, thay vì chỉ cung cấp từng khâu vận chuyển rời rạc. Nhưng danh xưng “trung tâm” không thể được tạo ra bằng khẩu hiệu hay xây thêm công trình thiếu nguồn hàng; năng lực khai thác và kết nối mới là phép thử.
Hạ tầng logistics phải được quy hoạch thành một mạng lưới
Định hướng phát triển yêu cầu một mạng lưới logistics quốc gia thống nhất, đồng bộ, hiện đại, gắn với tổ chức lại không gian kinh tế và kết nối quốc tế. Điều đó đòi hỏi cảng biển, sân bay, đường sắt, đường bộ, đường thủy, cửa khẩu, khu công nghiệp, vùng sản xuất và trung tâm tiêu dùng vận hành như các mắt xích của cùng một hệ thống, thay vì những dự án tách rời theo địa giới hành chính. Hạ tầng logistics cần phát triển theo các hành lang kinh tế, ưu tiên kết nối cảng biển, cảng hàng không, ga hàng hóa và cửa khẩu với khu công nghiệp, vùng sản xuất và trung tâm tiêu dùng. Vị trí, quy mô trung tâm logistics cũng phải dựa trên lợi thế kết nối, nguồn hàng, thị trường, quỹ đất và hiệu quả đầu tư. Kết nối tốt hơn có thể giảm chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian lưu thông; công nghệ còn giúp hạn chế xe chạy rỗng, tối ưu tuyến đường và quản lý tồn kho.
Điều phối thống nhất, hành động trước mắt
Một mạng lưới liên ngành không thể được điều hành bằng những kế hoạch riêng lẻ của từng bộ, ngành hay địa phương. Cần nâng tầm chiến lược logistics, xác định đầu mối điều phối và gắn quy hoạch với giao thông, công nghiệp, nông nghiệp, thương mại cùng nhu cầu thực tế của dòng hàng. Nếu thiếu cơ chế phối hợp, hạ tầng mới có thể làm tăng tài sản nhưng không tạo ra năng lực vận hành tương xứng. Các việc tiếp theo đã được nêu khá cụ thể: Bộ Công Thương chủ trì phối hợp xây dựng báo cáo tổng thể về phát triển logistics quốc gia; đồng thời cần thiết lập hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả. Trước mắt, ưu tiên tháo gỡ vướng mắc về kết nối hạ tầng, kiểm tra chuyên ngành, quy hoạch trung tâm logistics và chia sẻ dữ liệu. Những điểm nghẽn lớn cần được rà soát trong giai đoạn trước mắt, gồm năm 2027. Thước đo cuối cùng không phải số dự án, mà là hàng hóa lưu thông nhanh hơn, doanh nghiệp giảm chi phí và Việt Nam thực sự giữ được vai trò trong chuỗi cung ứng quốc tế.
