Nhu cầu 700 tỷ USD cho Net Zero và nghịch lý vốn xanh Việt Nam
Chủ đề bài viết này là khoảng cách giữa nhu cầu vốn khổng lồ để thực hiện mục tiêu Net Zero và phát triển bền vững, ước tính lên tới khoảng 670–700 tỷ USD đến năm 2050, với thực tế thị trường tài chính Việt Nam vẫn chưa đủ hạ tầng, tiêu chuẩn minh bạch và cơ chế chia sẻ rủi ro để chuyển hóa các dự án xanh thành cơ hội đầu tư hấp dẫn cho dòng vốn quốc tế. Nghịch lý nằm ở chỗ thế giới đang dư vốn xanh, trong khi Việt Nam lại khó hấp thụ do thiếu hệ sinh thái tài chính hoàn chỉnh. Ngân sách và tín dụng truyền thống không thể gánh nổi nhu cầu đầu tư dài hạn cho tăng trưởng xanh, nên việc huy động vốn tư nhân và vốn quốc tế là điều không thể né tránh. Vấn đề không còn là “tiền ở đâu”, mà là “dự án và thị trường có đủ chuẩn để nhận tiền hay không”.
Điểm nghẽn không nằm ở thiếu tiền, mà ở chất lượng dự án và hạ tầng
Các chuyên gia tài chính đồng thuận rằng thách thức lớn nhất của vốn xanh Việt Nam hiện nay không phải là thiếu nguồn tiền, mà là khả năng hình thành hạ tầng tài chính đủ tiêu chuẩn để biến dự án tiềm năng thành tài sản đầu tư hấp dẫn. Nhiều dự án giao thông, năng lượng vẫn dựa vào quỹ đất, tài sản liên quan hơn là dòng tiền trực tiếp từ công trình, làm rủi ro tăng và sức hút giảm trong mắt định chế quốc tế. Theo ông Nguyễn Quang Thuân, yếu tố xanh không thể thay thế tính khả thi kinh tế: dự án muốn thu hút vốn phải có mô hình kinh doanh rõ ràng, dòng tiền minh bạch và cấu trúc tài chính “bankable”. Khi cấu trúc dự án chưa đạt chuẩn, phần lớn dòng vốn quốc tế chỉ vào Việt Nam qua kênh cho vay lại qua ngân hàng trong nước, khiến quy mô và tốc độ giải ngân bị bó hẹp. Nói cách khác, chúng ta thiếu sản phẩm tài chính, chứ không thiếu nhà đầu tư.
Hệ sinh thái tài chính: mắt xích quyết định để vốn xanh chảy mạnh
Muốn giải bài toán vốn xanh Việt Nam, phải nhìn thẳng vào chất lượng hệ sinh thái tài chính. Hạ tầng tài chính xanh không chỉ là vài chính sách ưu đãi rời rạc, mà là một cấu trúc đồng bộ gồm khung pháp lý rõ ràng, dữ liệu ESG minh bạch, cơ chế chia sẻ rủi ro, chuẩn hóa dự án và thị trường thứ cấp đủ thanh khoản. Trong hệ sinh thái này, ngân hàng thương mại giữ vai trò kênh dẫn truyền chính, phân bổ tới 88–90% nguồn vốn xanh, trong khi chỉ khoảng 10–12% doanh nghiệp đủ năng lực huy động trực tiếp qua trái phiếu xanh hay vay vốn quốc tế. "Thị trường hiện không thiếu nguồn vốn dành cho phát triển bền vững, mà thiếu khả năng hấp thụ vốn". Để thay đổi, các ngân hàng phải đi đầu trong việc dùng chung ngôn ngữ IFRS, tiêu chuẩn ESG và hệ thống phân loại xanh; còn nhà nước cần một hệ sinh thái chính sách hỗ trợ về thuế, phí, thủ tục và công cụ số hóa, chứng khoán hóa để tạo thanh khoản cho tài chính bền vững.
Trung tâm Tài chính quốc tế: cầu nối chuyển hóa vốn xanh toàn cầu
Trong bức tranh còn nhiều mắt xích thiếu hụt, Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM được kỳ vọng trở thành hạt nhân kết nối vốn xanh toàn cầu với dự án trong nước. Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, VIFC đặt mục tiêu phát triển mô hình “một cửa” cho tài chính xanh: không chỉ kết nối nhà đầu tư với doanh nghiệp, mà còn hỗ trợ chuẩn hóa toàn bộ vòng đời dự án, từ tiêu chuẩn, công bố thông tin đến huy động và phân phối vốn. Một ưu tiên là xây dựng danh mục dự án xanh đạt chuẩn, dòng tiền rõ ràng, cấu trúc PPP hợp lý và hồ sơ bảo hiểm đầy đủ, song song với việc phát triển các sản phẩm tài chính chuyển đổi, tài chính thích ứng và cơ chế chia sẻ rủi ro giúp giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp. Việc hình thành các hạt nhân như Green Capital Conversion Hub bên trong VIFC, kết hợp sự chủ động của hệ thống ngân hàng và tổ chức quốc tế, đang từng bước hoàn thiện hạ tầng tài chính xanh cho Việt Nam.
Từ hội nghị Tài chính Xanh đến Green Rulebook: cần một bước nhảy về thể chế
Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026 với chủ đề “Nơi dòng vốn xanh kết nối cơ hội đầu tư”, tổ chức ngày 6/8 tại TP.HCM bởi VIFC-HCMC phối hợp với Nam A Bank, FiinGroup và GGGI Việt Nam, cho thấy quyết tâm đặt tài chính bền vững thành một trụ cột của Trung tâm Tài chính quốc tế. Tuy nhiên, lời nói chỉ có ý nghĩa khi được neo vào thể chế. Green Rulebook – bộ quy tắc tài chính xanh của VIFC – dự kiến ban hành cuối năm 2026, được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý cho thị trường tài chính xanh và tài chính chuyển đổi. Nếu Green Rulebook đủ mạnh, nó sẽ là “bản hướng dẫn sử dụng” cho toàn bộ hệ sinh thái tài chính: từ ngân hàng, doanh nghiệp đến nhà đầu tư quốc tế. Thông qua số hóa giao dịch trên nền tảng chung, ngân hàng có thể đánh giá rủi ro dựa trên dòng tiền và lịch sử giao dịch thực tế, giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa – chiếm khoảng 98% số doanh nghiệp Việt Nam – tiếp cận vốn lưu động với chi phí hợp lý và buộc cả chuỗi giá trị phải kiểm soát dấu chân carbon. Điểm mấu chốt: Net Zero không đạt được bằng lời hứa, mà bằng luật chơi rõ ràng cho dòng vốn.
