Từ “thành phố resort” đến tham vọng siêu đô thị thương mại tự do
Đà Nẵng đang chuyển mình từ một thành phố du lịch nghỉ dưỡng phụ thuộc vào biển và dịch vụ sang mô hình siêu đô thị thương mại tự do, công nghệ cao và tài chính, thông qua một chu kỳ đầu tư hạ tầng lớn nhất lịch sử nhằm thực hiện Quy hoạch 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, với mạng lưới khu thương mại tự do, khu công nghiệp khí-năng lượng, siêu dự án giao thông và hệ sinh thái bán dẫn-AI được thiết kế để tái định vị vai trò kinh tế của thành phố trong khu vực.
Điểm quan trọng nhất của bước ngoặt này là Đà Nẵng không còn chấp nhận vai trò “thành phố dịch vụ phụ trợ” cho du lịch miền Trung, mà chủ động trở thành đầu tàu của phát triển kinh tế đa ngành. Việc tiên phong xây dựng Đà Nẵng thương mại tự do với khung thể chế vượt trội cho thấy thành phố sẵn sàng cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm khu vực chứ không chỉ với các điểm đến du lịch trong nước. Đây là lựa chọn có tính mạo hiểm, nhưng nếu không làm, Đà Nẵng sẽ tụt lại phía sau trong làn sóng tái cơ cấu chuỗi cung ứng và kinh tế số đang diễn ra trên toàn cầu.
Khu thương mại tự do và trung tâm tài chính: Xương sống của không gian kinh tế mới
Theo các nghị quyết của Quốc hội, Đà Nẵng được quyền thí điểm Khu thương mại tự do (FTZ) đầu tiên tại Việt Nam, được quy hoạch theo mô hình phân tán phủ khắp thành phố. Phân khu logistics gắn với cảng nước sâu Liên Chiểu, phân khu sản xuất công nghệ cao tại Hòa Liên và các phân khu thương mại – dịch vụ ven biển, chân núi Bà Nà tạo nên một cấu trúc đa cực, mở đường cho phát triển kinh tế đa ngành thay vì một trung tâm duy nhất.
Thành phố đồng thời định vị vai trò trung tâm công nghệ cao, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế đặt tại các khu đất ở An Hải, Hải Châu và dải lấn biển Nguyễn Tất Thành. Hạ tầng công nghệ cao không còn là khẩu hiệu khi hàng loạt dự án như Công viên phần mềm số 2, Trung tâm dữ liệu AIDC DeCenter, Trung tâm DSAC được triển khai cùng chính sách ưu đãi tài chính – thuế. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Việc thí điểm FTZ đầu tiên thể hiện tham vọng của Đà Nẵng trở thành cửa ngõ thương mại tự do mới của khu vực".
Siêu dự án giao thông và khu công nghiệp khí-năng lượng: Mở rộng nền sản xuất
Nếu FTZ là hạ tầng thể chế, thì các siêu dự án giao thông là hạ tầng vật chất neo giữ tham vọng của Đà Nẵng. Tâm điểm là cảng nước sâu Liên Chiểu với hợp phần phát triển hạ tầng và hợp phần xây dựng 8 bến container chuyên dụng, hướng đến công suất 5,7 triệu TEU/năm. Khi Liên Chiểu vận hành, Tiên Sa sẽ chuyển sang cảng du lịch tàu biển cao cấp, giải phóng đoàn xe tải hạng nặng xuyên qua nội đô và đóng vai trò “phòng khách” du lịch của thành phố.
Trên trục đất liền, Đà Nẵng lên kế hoạch mạng lưới 16 tuyến đường sắt đô thị (LRT/MRT) dài hơn 204 km, tổng mức đầu tư khoảng 126.700 tỷ đồng, trong đó tuyến LRT nối sân bay Đà Nẵng với Hội An được ưu tiên thi công năm 2027, vận hành năm 2031. Song song, thành phố chuẩn bị một khu công nghiệp khí năng lượng khoảng 431 ha tại khu vực phía nam, định hướng cho sản xuất khí – năng lượng, sản phẩm hạ nguồn và kho dự trữ năng lượng quốc gia.
Hệ sinh thái công nghệ chiến lược và kết nối với Silicon Valley
Để Đà Nẵng thương mại tự do không chỉ là câu chuyện logistics, thành phố chủ động đẩy mạnh các ngành kinh tế tri thức có giá trị gia tăng cao như vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và dịch vụ tài chính. Trong bối cảnh công nghệ số quyết định lợi thế cạnh tranh, Đà Nẵng đã chọn cách kết nối trực tiếp với Silicon Valley nhằm gắn hạ tầng công nghệ cao với mạng lưới chuyên gia và vốn quốc tế.
Tại tọa đàm "Da Nang - Silicon Valley Innovation & Expert Network", nhiều chuyên gia, doanh nhân người Việt tại Silicon Valley cùng nhà đầu tư quốc tế đã thảo luận về nhu cầu hạ tầng điện, trung tâm dữ liệu và giải pháp làm mát cho phát triển AI, đồng thời đề xuất rút ngắn thủ tục đầu tư và thu hút các tập đoàn công nghệ đặt trung tâm dịch vụ, R&D tại Đà Nẵng. Những thỏa thuận hợp tác ký với các đối tác tại Silicon Valley được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của thành phố.
Đà Nẵng có đủ “độ lớn” để trở thành đầu tàu mới của Đông Nam Á?
Nhìn tổng thể, chiến lược của Đà Nẵng là gắn khu thương mại tự do với hạ tầng công nghệ cao, siêu dự án giao thông và khu công nghiệp khí năng lượng để tạo thành một cấu trúc phát triển kinh tế đa ngành, thay thế hình ảnh “thành phố du lịch đẹp nhưng nhỏ” bằng một đô thị trung tâm công nghiệp – tài chính – công nghệ của miền Trung và hơn thế nữa. Đây là hướng đi hợp lý, bởi nếu chỉ dựa vào du lịch, thành phố sẽ không đủ sức chống chịu các cú sốc kinh tế toàn cầu.
Tuy vậy, thành công sẽ phụ thuộc vào việc Đà Nẵng có thể duy trì chất lượng quy hoạch, thực thi nhanh các dự án hạ tầng, đồng thời tiếp tục mở rộng kết nối với các trung tâm công nghệ như Silicon Valley để tránh rơi vào bẫy “hạ tầng đẹp nhưng thiếu người và thiếu ý tưởng”. Câu chuyện của Đà Nẵng vì thế không chỉ là mở thêm cảng, khu công nghiệp hay tuyến LRT, mà là thử nghiệm một mô hình đô thị mới của Đông Nam Á: nhỏ về diện tích nhưng lớn về mật độ công nghệ, tài chính và thương mại tự do.
