Siêu dự án lấn biển: định nghĩa tham vọng mới của Cần Thơ
Dự án khu lấn biển 132.600ha tại Cần Thơ là một tổ hợp quy hoạch tích hợp cảng biển nước sâu, công nghiệp, nông nghiệp chất lượng cao, đô thị, du lịch và năng lượng, được thiết kế như một cực tăng trưởng mới kết nối vùng trung tâm Đồng bằng sông Cửu Long với không gian phát triển hướng ra Biển Đông, đồng thời tái định hình vai trò của Cần Thơ trong mạng lưới kinh tế quốc gia và khu vực. Điểm đáng chú ý là tham vọng của dự án đi trước khung thể chế hiện hữu. UBND TP Cần Thơ đã gửi văn bản đề xuất Bộ Xây dựng báo cáo Thủ tướng Chính phủ để thống nhất chủ trương đẩy nhanh tiến độ lập Quy hoạch chung khu vực lấn biển và triển khai đồng bộ các công trình động lực trên địa bàn thành phố. Quyết định này thể hiện rõ quan điểm: nếu không rút ngắn thủ tục quy hoạch, Cần Thơ sẽ bỏ lỡ “cửa sổ cơ hội” hoàn thành các dự án chủ chốt trước mốc 2027 theo định hướng phát triển thành phố giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050.
Quy mô 132.600ha: từ cảng biển nước sâu đến khu tổ hợp cảng-du lịch
Tập đoàn Xuân Thiện đề xuất tổ hợp dự án với quy mô khoảng 132.600ha, hạt nhân là khu lấn biển tại Trần Đề và Cù Lao Dung. Hạt nhân đó không chỉ là một cảng biển nước sâu Cần Thơ mà còn là một khu tổ hợp cảng-du lịch, công nghiệp và năng lượng ngoài khơi. Theo đề xuất, cảng nước sâu có thể tiếp nhận tàu tới 250.000 DWT, đi cùng hệ thống điện gió ngoài khơi công suất khoảng 10.000 MW, nhà máy đóng tàu, vùng nguyên liệu mía gắn với nhà máy đường và ba nhà máy thép. Về lý thuyết, cấu trúc “đa ngành, đa lĩnh vực” này tạo ra một chuỗi giá trị tương hỗ: cảng biển nước sâu hỗ trợ xuất nhập khẩu, năng lượng ngoài khơi cung cấp điện cho công nghiệp, nông nghiệp chất lượng cao cung ứng nguyên liệu, trong khi đô thị và du lịch hình thành hệ sinh thái dịch vụ và nguồn nhân lực tại chỗ. Đó là cách tiếp cận táo bạo: không xây cảng đơn lẻ, mà dựng cả một cực đô thị – công nghiệp – nông nghiệp – du lịch mới, đặt Cần Thơ vào quỹ đạo phát triển dài hạn.
Bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính: Cần Thơ bước ra biển
Siêu dự án lấn biển không thể tách khỏi bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính. Từ ngày 1/7/2025, thành phố Cần Thơ được hình thành trên cơ sở hợp nhất toàn bộ TP Cần Thơ cũ với tỉnh Hậu Giang và tỉnh Sóc Trăng, với diện tích 6.360,83km², dân số gần 4,2 triệu người và không gian trải từ trung tâm Đồng bằng sông Cửu Long ra đến Biển Đông. Nói cách khác, Cần Thơ từ một đô thị sông nước đã trở thành một thành phố có mặt biển, đủ điều kiện đặt câu chuyện cảng biển nước sâu Cần Thơ lên bàn. Theo số liệu, trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP Cần Thơ tăng 6,7%, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt gần 127.800 tỷ đồng. Những con số này cho thấy nền tảng kinh tế của thành phố đang mở rộng, nhưng vẫn cần một cú hích quy mô lớn để chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu. Việc quy hoạch khu vực biển – vốn “có vị trí đặc biệt quan trọng về kinh tế, quốc phòng, an ninh” – cho thấy thành phố chọn cách bứt phá bằng không gian mới thay vì nhỏ lẻ cải tạo khu cũ.
Tác động kinh tế kỳ vọng: cơ hội việc làm và ngân sách
Về tác động kinh tế, doanh nghiệp ước tính khi vận hành ổn định, tổ hợp dự án có thể đóng góp khoảng 20.000 tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách và tạo việc làm cho khoảng 100.000 lao động. Đây là những con số đủ lớn để thay đổi cấu trúc thu ngân sách và thị trường lao động của Cần Thơ, nhất là khi thành phố đang định hướng phát triển đồng bộ đô thị mới như Rạch Cái Nai, quy mô 200ha với chi phí thực hiện sơ bộ gần 14.800 tỷ đồng. Điểm quan trọng là hiệu ứng lan tỏa: khu tổ hợp cảng-du lịch nếu được triển khai cùng các dự án đô thị như Rạch Cái Nai sẽ tạo mạng lưới không gian đô thị – công nghiệp – dịch vụ ăn khớp với các trục giao thông chiến lược như cao tốc Cần Thơ – Cà Mau, nơi khu đô thị mới Rạch Cái Nai được quy hoạch tiếp giáp. Điều này có thể dịch thành một bản đồ phát triển Cần Thơ mới, trong đó các khu đô thị không chỉ là nơi ở mà còn là “hậu cứ nhân lực” cho siêu dự án ven biển.
Thách thức: từ giải phóng mặt bằng đến quản trị môi trường – an ninh
Tham vọng lớn luôn đi kèm rủi ro lớn. Phạm vi thực hiện dự án bao trùm toàn bộ khu vực ven biển của thành phố, liên quan trực tiếp đến dân cư, đất sản xuất, đất rừng, khu nuôi trồng thủy sản, cửa sông, bờ biển, hạ tầng và sinh kế người dân. Điều này đồng nghĩa với một bài toán giải phóng mặt bằng phức tạp, chi phí xã hội cao và nguy cơ xung đột lợi ích nếu quy trình tham vấn cộng đồng không chặt chẽ. Không chỉ vậy, dự án liên quan đến các yếu tố quốc phòng, an ninh, chủ quyền biển đảo, môi trường và trật tự an toàn xã hội. UBND thành phố xác định việc phê duyệt Nhiệm vụ quy hoạch và Quy hoạch chung khu lấn biển thuộc khu vực có ý nghĩa quan trọng quốc gia, thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024. Thông điệp ở đây khá rõ: Cần Thơ cần trung ương “cầm trịch” để đảm bảo dự án không trượt khỏi khung an ninh – môi trường – pháp lý. Nếu thành phố chỉ chạy theo tiến độ mà xem nhẹ quản trị rủi ro, siêu dự án có thể trở thành sức ép lâu dài chứ không phải cú hích phát triển.
