Dự án lấn biển Cần Thơ là gì và vì sao được xem là bước ngoặt?
Dự án lấn biển Cần Thơ là một tổ hợp siêu quy mô khoảng 132.600 ha ven biển, do Tập đoàn Xuân Thiện đề xuất, tích hợp cảng biển nước sâu, công nghiệp, nông nghiệp chất lượng cao, tổ hợp đô thị du lịch và năng lượng, được định vị như một không gian phát triển mới có ý nghĩa kinh tế, quốc phòng và an ninh đối với toàn vùng Tây Nam Bộ. Điểm đáng chú ý là chính quyền Cần Thơ đã chủ động gửi văn bản đề nghị Bộ Xây dựng báo cáo Thủ tướng, nhằm thống nhất chủ trương đẩy nhanh lập Quy hoạch chung khu vực lấn biển và triển khai đồng bộ các dự án động lực trên địa bàn. Đây không còn là một ý tưởng nằm trên giấy, mà đã bước vào giai đoạn chuẩn bị thể chế. Việc một địa phương trung tâm vùng chấp nhận “mở rộng không gian phát triển ra biển” cho thấy Cần Thơ muốn thoát khỏi hình ảnh thuần nông nghiệp và logistics nội địa, để trở thành đầu mối cảng biển nước sâu gắn với công nghiệp và dịch vụ quy mô lớn.
Quy mô và cấu trúc siêu tổ hợp: từ cảng biển nước sâu đến đô thị du lịch
Theo đề xuất, tổ hợp dự án tại Cần Thơ có quy mô khoảng 132.600 ha, với hạt nhân là khu lấn biển tại Trần Đề và Cù Lao Dung. Cấu trúc dự án rõ ràng mang tham vọng trở thành một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh: cảng biển nước sâu tiếp nhận tàu tới 250.000 DWT, cụm công nghiệp gồm nhà máy đóng tàu, ba nhà máy thép, vùng nguyên liệu mía gắn với nhà máy đường, cùng mảng điện gió ngoài khơi công suất khoảng 10.000 MW. Song song với trục cảng – công nghiệp – năng lượng là lớp nông nghiệp chất lượng cao và tổ hợp đô thị du lịch ven biển, tạo ra một dải phát triển liên tục từ sản xuất, logistics đến dịch vụ và nghỉ dưỡng. Nếu được quy hoạch thông minh, cấu trúc đa ngành này giúp giảm phụ thuộc vào một lĩnh vực đơn lẻ và tăng khả năng chống chịu trước biến động thị trường. Theo ước tính của doanh nghiệp, khi vận hành ổn định, tổ hợp có thể đóng góp khoảng 20.000 tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách và tạo việc làm cho khoảng 100.000 lao động. Đây là những con số cho thấy dự án không chỉ nhắm đến dòng vốn đầu tư, mà còn nhắm tới việc tái cấu trúc thị trường lao động và nguồn thu địa phương.
Tầm quan trọng chiến lược và lý do Cần Thơ muốn đẩy nhanh quy hoạch
Khu vực biển nơi triển khai dự án được xác định có vị trí đặc biệt quan trọng về kinh tế, quốc phòng, an ninh. Đây là nơi đang được quy hoạch tập trung nhiều công trình hạ tầng chiến lược của vùng, trong đó có định hướng phát triển Cảng biển Trần Đề gắn với hệ thống giao thông kết nối liên vùng. Việc xuất hiện một cảng biển nước sâu tích hợp trong siêu tổ hợp sẽ làm thay đổi hoàn toàn vai trò của Cần Thơ trong chuỗi cung ứng khu vực, thay vì chỉ là điểm trung chuyển nội địa. Tuy nhiên, quy trình thông thường là phải hoàn thành Quy hoạch chung, sau đó mới đến quy hoạch phân khu, chi tiết và các bước chuẩn bị đầu tư. Chính quyền Cần Thơ thẳng thắn nhìn nhận nếu đi theo quy trình tuần tự, khó đảm bảo tiến độ các công trình động lực cần hoàn thành vào năm 2027, cũng như tiến độ cụ thể hóa điều chỉnh quy hoạch thành phố thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Vì vậy, đề xuất “đẩy nhanh tiến độ lập Quy hoạch chung khu vực lấn biển” không chỉ là chuyện thủ tục, mà là một lựa chọn chiến lược: hoặc Cần Thơ bứt tốc để nắm bắt cơ hội định hình lại bản đồ logistics và công nghiệp vùng Tây Nam, hoặc chấp nhận để cơ hội trôi về các địa phương ven biển khác.
Tác động với đời sống người dân và những thách thức không thể né tránh
Phạm vi thực hiện dự án bao trùm toàn bộ khu vực ven biển của thành phố, liên quan trực tiếp đến dân cư, đất sản xuất, đất rừng, khu nuôi trồng thủy sản, cửa sông, bờ biển, hệ thống hạ tầng và sinh kế người dân. Nói cách khác, đây không phải kiểu dự án “ở đâu đó ngoài khơi”, mà sẽ chạm vào mọi lớp đời sống kinh tế – xã hội ven biển. Theo cách tiếp cận của UBND Cần Thơ, dự án còn gắn liền các yếu tố quốc phòng, an ninh, chủ quyền biển đảo, môi trường và trật tự an toàn xã hội. Địa phương cũng xác định việc phê duyệt Nhiệm vụ quy hoạch, Quy hoạch chung khu lấn biển thuộc khu vực có ý nghĩa quan trọng quốc gia và thuộc thẩm quyền Thủ tướng Chính phủ theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024. Từ góc độ người dân, cơ hội việc làm và thu nhập mới là hấp dẫn, nhưng đi kèm là rủi ro mất đất sản xuất, thay đổi nghề nghiệp, áp lực môi trường biển – ven bờ. Bài toán ở đây không chỉ là bao nhiêu nhà máy, bao nhiêu MW điện gió, mà là liệu quy hoạch có đặt sinh kế và môi trường vào vị trí ngang hàng với tăng trưởng.
Lộ trình triển khai và điều kiện để dự án trở thành cú hích thay vì gánh nặng
Theo đề xuất của Tập đoàn Xuân Thiện, thời gian triển khai tổ hợp dự án khoảng 10 năm kể từ khi được giao khu vực biển. Doanh nghiệp đồng thời đề nghị thành phố chấp thuận chủ trương nghiên cứu, khảo sát lấn biển tại Trần Đề và Cù Lao Dung, và bổ sung khu vực này vào quy hoạch Khu kinh tế Trần Đề cũng như quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội Cần Thơ giai đoạn 2026-2031, tầm nhìn 2050. Lộ trình đó cho thấy dự án không thể là “đánh nhanh rút gọn”, mà là một quá trình dài gắn chặt với chiến lược phát triển đô thị – kinh tế của thành phố. Ở cấp độ ý chí, Cần Thơ đã phát tín hiệu rõ ràng: muốn dự án lấn biển Cần Thơ trở thành động lực phát triển, chứ không là một khu công nghiệp đơn lẻ. Nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào vài điều kiện cốt lõi: quy hoạch minh bạch và có sự tham gia của cộng đồng, cơ chế giám sát môi trường chặt chẽ, giải pháp an sinh cho người dân bị ảnh hưởng, và năng lực thực thi của cả chính quyền lẫn nhà đầu tư. Nếu những điều kiện này được đáp ứng, siêu tổ hợp cảng biển nước sâu, nông nghiệp chất lượng cao và tổ hợp đô thị du lịch ven biển có thể trở thành ví dụ điển hình cho một dự án lấn biển vừa tạo tăng trưởng, vừa bảo vệ được lợi ích dài hạn của vùng Tây Nam.
