Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 đổi sang hai môn Toán, Ngữ văn: Bước ngoặt ở đâu?
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 là kỳ kiểm tra cuối cấp trung học cơ sở, do các sở giáo dục và đào tạo tổ chức, nhằm phân loại và tuyển chọn học sinh vào lớp 10 các trường trung học phổ thông công lập, bán công, trường chuyên và không chuyên, thường có tính cạnh tranh cao tại các đô thị lớn. Theo dự thảo quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hình thức thi tuyển vào lớp 10 sẽ chỉ còn hai môn Toán và Ngữ văn thay vì ba môn như trước đây. Đồng thời, các địa phương vẫn được lựa chọn giữa xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp thi và xét tuyển, tùy thuộc quy mô học sinh, nhu cầu học tập và điều kiện mạng lưới trường trên địa bàn. Đây là thay đổi không nhỏ, chạm thẳng vào cách dạy, cách học và tâm lý “chuẩn bị thi cử” của cả thầy và trò.
Mục tiêu giảm gánh nặng thi cử: Lợi ích và mặt trái tiềm ẩn
Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép địa phương lựa chọn ba phương thức: xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp thi tuyển với xét tuyển khi tiếp nhận học sinh lớp 10. Dự thảo nêu rõ: nếu áp dụng thi tuyển, kỳ thi sẽ chỉ còn hai môn Toán và Ngữ văn, thời gian làm bài Ngữ văn là 120 phút, Toán là 90 hoặc 120 phút. Về mặt lý thuyết, giảm số môn là cách hợp lý để giảm áp lực cho học sinh trong một kỳ thi vốn đã căng thẳng, đồng thời giúp khâu tổ chức thi gọn nhẹ hơn. Tuy nhiên, khi toàn bộ cánh cửa vào trường công lập phần lớn dựa trên hai môn này, sức ép có nguy cơ dồn lại và tăng lên trên chính Toán, Ngữ văn. Học sinh có thế mạnh ở các môn khác dễ cảm thấy thiệt thòi, trong khi mục tiêu của cải cách giáo dục là hướng tới phát triển năng lực toàn diện lại càng khó đạt.
Từ ba môn xuống hai môn: Học sinh sẽ học lệch hơn hay thông minh hơn?
Theo quy chế hiện hành, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 gồm ba môn, trong đó Toán và Ngữ văn là bắt buộc, môn thứ ba do địa phương quyết định và không được lặp lại quá ba năm liên tiếp. Trên thực tế, trong các năm 2025, 2026, hầu hết địa phương chọn Tiếng Anh làm môn thứ ba. Việc bỏ môn thứ ba sẽ làm thay đổi chiến lược học và ôn của học sinh. Một mặt, học sinh có thể tập trung sâu hơn cho hai môn trụ cột, giảm tình trạng “học tủ” ba mặt trận cùng lúc. Mặt khác, nguy cơ học lệch tăng lên: nhiều em sẽ coi các môn khác như Lịch sử, Địa lí, Sinh học hay Ngoại ngữ là “phụ”, chỉ đủ điểm qua môn. Nếu không có cơ chế đánh giá học bạ và kết hợp xét tuyển hợp lý, thay đổi này dễ vô tình khuyến khích cách học ngắn hạn, nặng thi cử hơn là kiến thức nền tảng.
Nhà trường xoay trục: Phân bổ giờ dạy và chương trình ra sao?
Dự thảo cho phép các sở giáo dục quyết định phương án tuyển sinh lớp 10 dựa trên số lượng học sinh, nhu cầu học tập, năng lực và điều kiện thực tế của mạng lưới trường. Điều này đồng nghĩa từng địa phương, từng trường sẽ phải tự điều chỉnh kế hoạch dạy học để thích ứng với trọng tâm mới là hai môn Toán, Ngữ văn trong thi tuyển. Với trường không chuyên, đề thi hai môn này vẫn bám vào chương trình trung học cơ sở, nhưng rõ ràng các tiết ôn tập, phụ đạo, học tăng cường sẽ có xu hướng dồn về Toán và Ngữ văn. Nếu nhà trường không chủ động bảo vệ thời lượng và chất lượng của các môn còn lại, giáo viên các bộ môn khác rất dễ rơi vào thế “phụ họa”, bị cắt giờ ôn hoặc giảm đầu tư chuyên môn, trái với tinh thần cân bằng của chương trình phổ thông mới.
Lộ trình và yêu cầu phản hồi: Cơ hội lên tiếng cho phụ huynh và giáo viên
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã gửi công văn tới các sở giáo dục và đào tạo, các cơ sở giáo dục đại học có trường trung học phổ thông để lấy ý kiến về dự thảo thông tư ban hành quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp. Bộ đề nghị các địa phương gửi văn bản góp ý trước ngày 30/9. Quy định mới, nếu được ban hành, sẽ áp dụng cho kỳ thi tuyển sinh lớp 10 trong những năm tới, trong đó học sinh thi trường chuyên vẫn làm hai bài thi chung Toán, Ngữ văn và thêm một môn chuyên riêng. Đây là giai đoạn then chốt để phụ huynh, giáo viên và nhà trường góp ý về phương án thi, cách kết hợp thi tuyển với xét tuyển, và cơ chế bảo đảm không môn học nào bị “ra rìa”. Nếu bỏ qua, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 với hai môn Toán Ngữ văn rất dễ được hiểu đơn giản là bớt môn thi, mà không kèm theo những điều chỉnh sâu hơn trong cách dạy và đánh giá.
