Đề xuất thi vào lớp 10 chỉ với 2 môn Toán và Văn là gì?
Đề xuất thi vào lớp 10 chỉ gồm 2 môn Toán và Ngữ văn là phương án Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa vào dự thảo Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp, nhằm thay thế mô hình thi tuyển 3 môn hiện nay, với mục tiêu giảm khối lượng ôn thi, điều chỉnh phương thức tuyển sinh và tập trung vào các năng lực nền tảng của học sinh lớp 9. Đề xuất này đang tạo ra tranh luận về việc liệu thay đổi số môn thi có thực sự giảm áp lực hay chỉ chuyển áp lực sang các môn còn lại, đồng thời đặt câu hỏi về vai trò của tiếng Anh và các môn khác trong bức tranh cải cách giáo dục. Theo dự thảo, việc tuyển sinh vào lớp 10 có thể thực hiện bằng xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai, tùy điều kiện từng địa phương. Nếu phải tổ chức kỳ thi tuyển sinh vì số lượng đăng ký vượt khả năng tiếp nhận, trường THPT công lập không chuyên sẽ thi 2 môn: Toán và Ngữ văn, thời gian làm bài Ngữ văn là 120 phút, Toán 90 hoặc 120 phút. Điểm khác biệt quan trọng so với quy định hiện hành là bỏ môn thi thứ ba vốn do Sở Giáo dục và Đào tạo lựa chọn, thường là tiếng Anh. Các ý kiến góp ý dự thảo được lấy đến trước ngày 30/9, cho thấy đây chưa phải phương án cuối cùng mà là một bước trong tiến trình cải cách giáo dục phổ thông.
Giảm môn thi: nhẹ gánh ôn tập nhưng không giảm cạnh tranh
Từ góc nhìn phụ huynh và học sinh, việc thi vào lớp 10 chỉ còn 2 môn Toán Văn dễ được hiểu là “giảm tải”. Khi không phải đoán môn thứ ba, học sinh lớp 9 bớt phải ôn “phòng xa” nhiều môn, đặc biệt là tiếng Anh, Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý. Thực tế, nhiều em đã phải học thêm liên tục 3 môn ngay từ mùa hè vì lo môn thứ ba thay đổi theo quyết định của Sở Giáo dục và Đào tạo. Việc bỏ môn thứ ba có thể cắt bớt giờ luyện đề, giảm chi phí học thêm và phần nào giảm căng thẳng tâm lý cho cả gia đình. Nhưng giảm môn thi không đồng nghĩa giảm mức độ cạnh tranh. Chỉ khi năng lực tiếp nhận được mở rộng thì cuộc đua vào trường công lập mới bớt khốc liệt. Khi số chỗ học trong hệ thống gần như không đổi, kỳ thi tuyển sinh vẫn phải phân loại giữa hàng ngàn hồ sơ, nghĩa là áp lực sẽ dồn mạnh hơn vào 2 môn còn lại. Nói cách khác, học sinh có thể nhẹ gánh số lượng môn ôn, nhưng cường độ tập trung cho Toán và Văn nhiều khả năng sẽ tăng lên.
Nguy cơ học lệch và việc tiếng Anh bị “ra rìa” khỏi cuộc chơi
Điểm khiến giáo viên và chuyên gia lo ngại không phải là việc thi ít môn, mà là cách học sinh phân loại “môn thi” – “môn không thi”. Khi thi vào lớp 10 chỉ cần điểm cao 2 môn Toán Văn, nhiều em có xu hướng tập trung toàn lực vào hai môn này, giảm đầu tư tiếng Anh, Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý. Nếu không có biện pháp quản lý, nhà trường sẽ khó duy trì nề nếp học tập đồng đều, đi ngược lại mục tiêu giáo dục toàn diện của chương trình phổ thông mới. Lo lắng lớn nhất là động lực học tiếng Anh. Việc loại ngoại ngữ khỏi kỳ thi tuyển sinh dễ gửi đi thông điệp ngầm rằng tiếng Anh không “quan trọng bằng” Toán, Văn, trong khi toàn ngành lại đang đặt mục tiêu đưa ngoại ngữ trở thành ngôn ngữ thứ hai của học sinh Việt Nam. Nếu không thiết kế cơ chế đánh giá, công nhận kết quả tiếng Anh trong quá trình học, và gắn nó với cơ hội học tập sau THCS, đề xuất 2 môn thi có thể làm chậm nỗ lực nâng cao năng lực ngoại ngữ ở lứa tuổi phổ thông.
Đừng nhầm kỳ thi tuyển sinh với đánh giá toàn diện học sinh
Tranh luận “2 hay 3 môn” sẽ bế tắc nếu xã hội tiếp tục kỳ vọng một kỳ thi tuyển sinh phải đánh giá toàn diện học sinh sau 9 năm phổ thông. Bản chất kỳ thi vào lớp 10 là công cụ chọn lọc khi số học sinh muốn vào trường THPT công lập vượt quá khả năng tiếp nhận của hệ thống. Trong bối cảnh đó, ưu tiên hàng đầu là công bằng, minh bạch và đủ khả năng phân hóa, chứ không phải đo lường mọi kỹ năng, mọi môn học. Không kỳ thi tuyển sinh nào – dù 2, 3 hay 5 môn – có thể phản ánh hết năng lực thực hành, sáng tạo, làm việc nhóm, hay kiến thức các môn như Công nghệ, Tin học. Vì vậy, yêu cầu “thi nhiều môn hơn để toàn diện” đặt nhầm chức năng cho kỳ thi. Đánh giá toàn diện phải diễn ra trong suốt quá trình học, thông qua kiểm tra thường xuyên, dự án, hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp. Khi vẫn cần một kỳ thi tuyển sinh, nên để nó làm đúng việc: sàng lọc dựa trên các năng lực nền tảng, còn nhiệm vụ phát triển toàn diện thuộc về toàn bộ hệ thống giáo dục.
Cần thêm điều kiện để 2 môn Toán Văn không trở thành “hai bức tường áp lực”
Nhìn từ góc độ cải cách giáo dục, đề xuất thi vào lớp 10 với 2 môn Toán Văn không phải là sai hướng, nhưng nó chỉ là một mảnh của bức tranh lớn. Toán đo tư duy logic, khả năng định lượng; Ngữ văn đo năng lực đọc hiểu, phân tích thông tin và diễn đạt – những năng lực nền tảng cho việc học ở THPT. Về mặt tuyển sinh, hai môn này đủ tạo ra độ phân hóa nếu đề thi được thiết kế tốt, chú trọng năng lực thay vì mẹo làm bài. Tuy nhiên, để “giảm tải mà không tăng áp lực”, cần ít nhất ba điều kiện: nâng khả năng tiếp nhận của hệ thống và thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường; tăng vai trò đánh giá quá trình ở tất cả môn học, đặc biệt là tiếng Anh và các môn tích hợp; và công bố phương án tuyển sinh sớm để học sinh, phụ huynh, giáo viên chuẩn bị mà không phải chạy nước rút. Nếu những điều này không đi cùng đề xuất 2 môn, nguy cơ kỳ thi tuyển sinh tiếp tục trở thành “hai bức tường áp lực” cho thế hệ học sinh lớp 9 là rất rõ ràng.
