Điện gió thành “mặt trận mới” trong cuộc cạnh tranh tăng trưởng vùng
Làn sóng đầu tư điện gió tại Hà Tĩnh, Lạng Sơn và Gia Lai là quá trình các địa phương dùng nguồn vốn lớn cho các nhà máy có công suất phát điện MW từ hàng chục đến hàng trăm MW nhằm mở rộng không gian tăng trưởng kinh tế, đa dạng hóa cơ cấu ngành và từng bước hình thành chuỗi giá trị năng lượng tái tạo gắn với quy hoạch điện quốc gia. Trong vài năm qua, thay vì chỉ dựa vào công nghiệp truyền thống, kinh tế cửa khẩu hay nông – lâm nghiệp, các tỉnh đã coi đầu tư năng lượng tái tạo là một “mặt trận mới” để thu hút doanh nghiệp, tín dụng và hạ tầng truyền tải, với kỳ vọng chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang kinh tế xanh, ít phát thải và ổn định hơn trước biến động thị trường hàng hóa. Tuy nhiên, câu hỏi lớn là điện gió có đủ sức trở thành động lực GRDP, hay mới chỉ dừng ở vai trò bơm vốn và tô màu báo cáo quy hoạch.
Hà Tĩnh: Cụm điện gió Kỳ Anh 7.810 tỷ đồng và tham vọng hạ tầng truyền tải
Hà Tĩnh đang đi nước cờ khá táo bạo khi phê duyệt cùng lúc 4 dự án điện gió Hà Tĩnh thuộc cụm Nhà máy điện gió Kỳ Anh 1–4, với tổng vốn đầu tư 7.810 tỷ đồng. Các dự án triển khai tại Kỳ Văn, Kỳ Lạc, Kỳ Hoa và Kỳ Thượng, tổng công suất lắp đặt 225 MW, gồm 45 tua-bin gió, dự kiến phát lên lưới khoảng 591,456 triệu kWh/năm. Điểm đáng chú ý là cách tỉnh dùng cụm dự án như một “cụm hạ tầng năng lượng”: Kỳ Anh 1 không chỉ có công suất 65 MW mà còn đầu tư trạm biến áp 220 kV và đường dây 220 kV dùng chung để đấu nối toàn bộ cụm với hệ thống điện quốc gia. Việc vốn góp nhà đầu tư chỉ chiếm 20% (1.562,4 tỷ), 80% còn lại huy động từ tổ chức tín dụng trong nước cho thấy Hà Tĩnh đang chấp nhận đẩy cao đòn bẩy tài chính để đổi lấy hạ tầng điện mang tính nền tảng.
Chiến lược này có lý nếu nhìn điện gió như “cái cớ” để xây dựng trạm và đường dây truyền tải quy mô lớn, phục vụ cả các nguồn năng lượng khác sau này. Tuy vậy, tiến độ được phê duyệt – hoàn tất thủ tục đất đai từ 8/2026 đến 2/2027, thi công và đưa vào vận hành trong 22 tháng kể từ ngày giao đất – sẽ là bài kiểm tra thực tế: nếu chậm, cấu trúc vốn vay cao dễ chuyển thành áp lực tài chính, trong khi GRDP chưa chắc tăng kịp theo sản lượng điện. Đây là điểm yếu thường thấy của các địa phương “đánh cược” vào năng lượng mà chưa có công nghiệp phụ trợ và dịch vụ đi kèm.
Lạng Sơn: Từ tỉnh cửa khẩu thành “điểm nóng” điện gió với 1.444 MW quy hoạch
Điện gió Lạng Sơn thể hiện rõ nhất xu hướng mở rộng không gian phát triển sang năng lượng tái tạo sau thời gian dài dựa vào kinh tế cửa khẩu, thương mại biên giới và nông – lâm nghiệp. Theo danh mục nguồn điện được giao, giai đoạn 2026–2030, tỉnh sẽ triển khai 22 dự án điện gió với tổng công suất 1.444 MW – một con số đủ để định vị Lạng Sơn thành “cực điện gió” mới của vùng trung du và miền núi phía Bắc. Mới đây, địa phương đã chấp thuận Công ty Cổ phần Điện gió Đình Lập 1.1 đầu tư Nhà máy điện gió Đình Lập 1.1 công suất 50 MW, vốn khoảng 2.192 tỷ đồng. Trước đó, hai dự án Văn Lãng 1 (80 MW) và Lộc Bình 3 (60 MW) với tổng vốn khoảng 5.643 tỷ đồng cũng được chấp thuận, dự kiến phát lên lưới lần lượt 248,1 triệu kWh/năm và 200,8 triệu kWh/năm.
Điểm mạnh của Lạng Sơn là chuẩn bị bài bản cho làn sóng đầu tư: tỉnh tập trung rà soát, cập nhật quy hoạch xây dựng, đô thị, nông thôn và sử dụng đất để tạo quỹ đất và không gian phát triển cho các dự án nguồn điện. Nhờ đó, công tác chuẩn bị đầu tư các dự án như Đình Lập 1.1 được lên khung rõ ràng từ quý III/2026 đến quý II/2027, xây dựng từ quý III/2027 đến quý III/2028 và vận hành trong quý IV/2028. Câu hỏi đặt ra là liệu lượng vốn hàng nghìn tỷ này sẽ dừng ở khâu san lấp, xây móng, lắp tuabin, hay được kéo dài thành chuỗi dịch vụ kỹ thuật, tài chính và logistic, đủ mạnh để thay thế từng phần “câu chuyện cửa khẩu” truyền thống của tỉnh.
Gia Lai: Dự án Ia Hla 1.600 tỷ và cuộc cạnh tranh nhà đầu tư điện gió
Khác với Hà Tĩnh và Lạng Sơn, Gia Lai đang ở giai đoạn chọn lọc nhà đầu tư cho từng dự án cụ thể hơn là phê duyệt cả cụm. Liên danh Công ty TNHH Đại Lợi Holding – CTCP Tư vấn Đầu tư Xây dựng và Phát triển An Phát vừa được UBND tỉnh xác định là nhà đầu tư đáp ứng yêu cầu thực hiện dự án Nhà máy điện gió Ia Hla trị giá 1.600 tỷ đồng. Nhà máy được triển khai trên diện tích khoảng 24,76 ha tại xã Ia Ko và xã Chư Pưh, có tổng công suất lắp đặt 40 MW, sản lượng điện dự kiến khoảng 119,464 triệu kWh/năm. Theo kế hoạch, dự án khởi công vào tháng 2/2027 và vận hành vào tháng 2/2028. Câu nói “Nhà máy điện gió Ia Hla có thời hạn hoạt động 50 năm” cho thấy tỉnh đang tính đến tài sản năng lượng dài hạn, nhưng cách lựa chọn liên danh cũng phản ánh một cuộc cạnh tranh âm thầm về năng lực tài chính và kinh nghiệm vận hành.
Trước khi Đại Lợi – An Phát được lựa chọn, dự án Ia Hla từng thu hút liên danh Solar City LA – VietnamSolar nhưng không đạt yêu cầu năng lực. Đáng chú ý, An Phát từng liên danh với một doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài là Leader Energy (Vietnam) Pte. Ltd., song hồ sơ năng lực cũng không đạt. Việc Sở Tài chính tiếp tục mời quan tâm và An Phát đổi đối tác sang Đại Lợi Holding cho thấy Gia Lai không chấp nhận “nhà đầu tư bất kỳ” chỉ để kịp tiến độ; tỉnh buộc doanh nghiệp phải chứng minh khả năng tài chính và triển khai. Đây là bài học quan trọng: nếu khâu sàng lọc không chặt, dự án điện gió dễ trở thành “dự án treo” trên giấy, vừa khóa đất, vừa không tạo giá trị thêm cho GRDP.
Điện gió hút vốn, nhưng động lực tăng trưởng kinh tế vẫn là bài toán bỏ ngỏ
Nhìn tổng thể, ba địa phương đang bước vào một cuộc đua điện gió với cấu trúc khá giống nhau: vốn đầu tư hàng nghìn tỷ, thời hạn vận hành 50 năm, công suất phát điện MW đủ lớn để ghi dấu trên bản đồ năng lượng tái tạo quốc gia. Điện gió giúp Hà Tĩnh bổ sung hạ tầng truyền tải, giúp Lạng Sơn mở rộng khỏi “vùng an toàn” cửa khẩu, và giúp Gia Lai thử nghiệm mô hình thu hút liên danh tư nhân vào năng lượng sạch. Nhưng dòng vốn lớn không đương nhiên biến thành tăng trưởng GRDP; nếu sản lượng điện không gắn với công nghiệp chế biến, dịch vụ kỹ thuật và chuỗi cung ứng tại chỗ, phần giá trị gia tăng có thể lại tập trung ở bên ngoài địa phương. Lựa chọn chiến lược cho các tỉnh không chỉ là tăng thêm dự án, công suất, mà là buộc điện gió phải kéo theo ngành nghề mới, việc làm chất lượng và ngân sách ổn định – nếu không, làn sóng đầu tư hôm nay sẽ dễ thành “cơn sốt” ngắn hạn hơn là động lực bền vững.
