Tiền khai thác: Long Thành không chỉ là một sân bay mới mà là phép thử an toàn hàng không
Tiền khai thác sân bay Long Thành là giai đoạn chuyển tiếp từ hoàn thành xây dựng sang vận hành thương mại, trong đó mọi hạng mục hạ tầng, thiết bị, công nghệ, quy trình và nhân lực phải được kiểm tra, vận hành thử và chứng nhận an toàn hàng không trước khi đón những chuyến bay đầu tiên, biến một công trình xây dựng thành một cảng hàng không quốc tế hoạt động ổn định, an toàn và hiệu quả. Ở Long Thành, giai đoạn này không phải thủ tục hình thức mà là cuộc chạy đua căng thẳng với thời gian, nơi tiến độ xây dựng sân bay, chất lượng thi công và trách nhiệm nhà thầu bị soi chiếu từng ngày. Sân bay Long Thành dự kiến khai thác thương mại từ tháng 12/2026 với sản lượng tối đa 366 chuyến bay mỗi tuần, gồm 322 chuyến nội địa và 44 chuyến quốc tế. Câu hỏi không còn là “có kịp” mà là “có an toàn và xứng tầm” khi vận hành sân bay 2026.
Ba tháng bản lề: từ ORAT toàn diện đến 366 chuyến bay/tuần
Kế hoạch sân bay Long Thành khai thác được thiết kế theo lộ trình tăng dần quy mô, tránh cú sốc vận hành nhưng vẫn đủ tham vọng. Theo phương án, giai đoạn đầu từ tháng 12/2026 đến tháng 3/2027, sân bay vận hành khu trung tâm và cánh tây nhà ga hành khách, với Vietnam Airlines và Vietjet đăng ký khai thác khoảng 6-10% công suất thiết kế, tương đương 20-30 chuyến bay mỗi ngày, chủ yếu trên các đường bay nội địa và quốc tế chặng ngắn. Tổng sản lượng tối đa 366 chuyến bay mỗi tuần là con số nhỏ so với thiết kế cuối cùng 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, nhưng lại là bước thử lửa quan trọng. Theo cập nhật, ACV sẽ tổ chức ba đợt thử nghiệm vận hành toàn diện (ORAT) vào tháng 9-10, tháng 11 và tháng 12/2026, trước khi chính thức mở cửa thương mại. Nếu các đợt ORAT này không phát hiện và khắc phục triệt để lỗi hệ thống, mọi lời hứa về an toàn hàng không sẽ trở nên rỗng tuếch.
Tiến độ xây dựng sân bay: bốn gói thầu trên đường găng và thông điệp “không chậm trễ”
Đằng sau kế hoạch vận hành sân bay 2026 là áp lực khổng lồ lên tiến độ xây dựng sân bay Long Thành. Cảng hàng không quốc tế Long Thành đang được triển khai qua 4 dự án thành phần cùng hệ thống hạ tầng giao thông kết nối bằng đường bộ, đường sắt và đường sắt đô thị. Dự án thành phần 3 – các công trình thiết yếu trong cảng hàng không – đã đạt hơn 80% khối lượng, với giá trị thực hiện lũy kế vượt 80% giá trị hợp đồng. Tuy vậy, vẫn còn 4 gói thầu nằm trên đường găng tiến độ, gồm nhà ga hành khách (5.10), hệ thống giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật (4.8), nhà ga hàng hóa số 1 (7.8) và nhà để xe (11.5), buộc phải tập trung cao độ, thi công tăng ca để không ảnh hưởng mục tiêu khai thác tháng 12/2026. Kết luận sau cuộc kiểm tra ngày 4/10, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc yêu cầu thi công 24/7, kiểm soát tiến độ theo từng ngày, từng tuần, từng công việc và từng gói thầu, với thông điệp rõ ràng: “không tự mãn, không chậm trễ, không chờ đợi, không né tránh trách nhiệm”. Đây không chỉ là mệnh lệnh hành chính mà là ranh giới giữa một dự án đúng hẹn và một biểu tượng bị chậm chân.
An toàn hàng không và trách nhiệm nhà thầu: không đánh đổi chất lượng lấy tốc độ
Điểm đáng chú ý nhất trong giai đoạn nước rút không phải số ca thi công, mà là cách hệ thống chính trị đặt an toàn hàng không lên trên mọi sức ép tiến độ. Văn phòng Chính phủ nêu rõ, các nhà thầu phải huy động tối đa nguồn lực để đẩy nhanh thi công; nếu cần, sẽ xử lý vi phạm hợp đồng theo quy định pháp luật. Song song, Phó Thủ tướng nhấn mạnh chất lượng không được phép bị đánh đổi vì tốc độ, và an toàn, tiện lợi cho người dùng là ưu tiên hàng đầu, đòi hỏi rà soát đồng bộ cảnh quan, môi trường, an ninh, an toàn trước khi khai thác, bảo đảm sân bay “sáng, xanh, sạch, đẹp” và tuyệt đối an toàn. ACV cũng xác định bảo đảm an toàn, an ninh hàng không là yêu cầu xuyên suốt, phối hợp với các cơ quan chức năng hoàn thiện quy trình, quy chế an ninh. Trong bối cảnh mạng lưới cảng hàng không hiện hữu đã phục vụ 94,1 triệu lượt hành khách và 1,4 triệu tấn hàng hóa trong 9 tháng, tăng lần lượt 8,6% và 9,8% so với cùng kỳ, Long Thành không thể là điểm yếu mới trong hệ thống.
Từ hạ tầng đến trải nghiệm: Long Thành phải xứng tầm cảng hàng không quốc tế thế hệ mới
Nếu chỉ hoàn thành đúng tiến độ mà bỏ qua trải nghiệm hành khách, Long Thành sẽ trở thành một sân bay lớn nhưng bình thường. ACV cho biết đang tập trung nguồn lực hoàn thiện hạ tầng, đồng bộ thiết bị, công nghệ, quy trình và nhân lực, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đưa cảng hàng không quốc tế Long Thành vào khai thác thương mại cuối năm 2026. Nhà ga hành khách được định hướng theo tiêu chuẩn “sân bay xanh – thông minh – 5 sao quốc tế”, với hệ thống công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) được triển khai để đáp ứng các mốc thử nghiệm vận hành và khai thác. Việc ứng dụng căn cước công dân gắn chip, tài khoản định danh điện tử VNeID mức độ 2, sinh trắc học và thanh toán không dùng tiền mặt đang được hoàn thiện, nhằm nâng cao hiệu quả khai thác và chất lượng phục vụ. Nếu những lời hứa này được thực hiện đúng, hành khách sẽ cảm nhận Long Thành không chỉ là một điểm đến mới, mà là bước nhảy chất lượng trong trải nghiệm bay. Ngược lại, bất kỳ sự thiếu đồng bộ nào giữa công trình, thiết bị và quy trình sẽ bộc lộ ngay trong những ngày đầu vận hành.
