Từ lò nung đến “gian hàng số”: bước ngoặt tư duy của làng gốm
Chuyển đổi số trong làng gốm truyền thống là quá trình nghệ nhân và cơ sở sản xuất đưa sản phẩm, câu chuyện nghề và cách bán hàng từ không gian chợ, cửa hàng vật lý sang các nền tảng trực tuyến như thương mại điện tử, video ngắn và livestream, qua đó tiếp cận khách hàng mới, mở rộng thị trường và tạo giá trị kinh tế cho tay nghề thủ công. Trong nhiều năm, các làng nghề nói chung vẫn quen sản xuất theo đơn đặt hàng, phụ thuộc vào một số đầu mối khách quen, nên thị trường ổn định nhưng bị giới hạn khi muốn tiếp cận nhóm khách mới. Kỷ nguyên gốm truyền thống bán online buộc họ phải thay tư duy: không thể ngồi chờ khách, mà phải chủ động bước ra không gian số, nơi người tiêu dùng khám phá sản phẩm trước khi nảy sinh nhu cầu mua.
“Thương mại điện tử khám phá”: vì sao video ngắn và livestream hợp với gốm
Điểm then chốt của làng gốm truyền thống bán online không nằm ở việc đưa vài bức ảnh sản phẩm lên sàn, mà ở cách kể chuyện bằng hình ảnh động. Theo Tổng Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ TikTok Việt Nam Nguyễn Lâm Thanh, thương mại điện tử đang chuyển từ mô hình người tiêu dùng “tìm kiếm rồi mua” sang “khám phá rồi phát sinh nhu cầu”. Với gốm Bát Tràng hay các sản phẩm OCOP không gian số khác, việc người xem được nhìn bàn tay nghệ nhân tạo hình, quá trình hoàn thiện sản phẩm khiến chiếc bình hay cái chén trở thành trải nghiệm văn hóa, không chỉ là món đồ gia dụng. Livestream bán gốm vì thế không phải “phiên chợ online” đơn điệu, mà là buổi trò chuyện trực tiếp, nơi nghệ nhân có thể giải thích men, đất, hoa văn và khách có thể hỏi – tạo lòng tin mà ảnh chụp khó làm được.
Phú Nghĩa: từ sản xuất theo đơn đến chủ động tìm kiếm thị trường
Câu chuyện chuyển đổi số không chỉ diễn ra ở gốm, mà thấy rõ tại các làng nghề thủ công như xã Phú Nghĩa với 21 làng nghề, trong đó có 19 làng mây, tre, giang đan. Đây là minh chứng sống cho thương mại điện tử làng nghề: thay vì nhận đơn từ vài đầu mối quen, họ tổ chức phiên livestream giới thiệu sản phẩm ngay tại làng nghề mây tre giang đan Phú Vinh. Khi nghệ nhân cầm sản phẩm trên tay, đo đạc, thử độ bền trước camera, giá trị thủ công được phóng đại, biến buổi phát trực tiếp thành “ngày mở xưởng” mà khách từ nhiều địa phương đều có thể tham dự. Cách làm cũ giúp duy trì thị trường truyền thống nhưng đặt ra giới hạn khi muốn tiếp cận khách mới; bước ra không gian số là quyết định kinh tế mang tính chủ động, không phải phong trào.
“Gian hàng số – nâng tầm thương nhân Thủ đô”: gốm, OCOP và cuộc bắt tay ba bên
Tại lễ kích hoạt Chương trình “Gian hàng số - nâng tầm thương nhân Thủ đô” và ra mắt kênh TikTok “OCOP Hà Nội” ngày 6-10, người làm chính sách, nền tảng số và làng nghề đã cùng thống nhất một hướng đi mới cho sản phẩm OCOP không gian số. Thay vì chờ người tiêu dùng chủ động tìm kiếm, các sản phẩm làng nghề, đặc sản, trong đó có gốm Bát Tràng, lụa, mây tre đan… sẽ được đưa tới khách hàng thông qua video ngắn, livestream và nội dung của nhà sáng tạo. TikTok Shop không dừng ở việc mở gian hàng mà còn hỗ trợ chủ thể đủ điều kiện quản lý sản phẩm, xây video, tổ chức livestream, xử lý đơn và chăm sóc khách hàng. Song song, Sở Công Thương, các cơ quan báo, phát thanh, truyền hình giữ vai trò kết nối địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và phát huy truyền thông đa phương tiện. Đây là mô hình ba bên rõ ràng: công nghệ – truyền thông – người sản xuất.
Cơ hội lớn nhưng không miễn phí rủi ro: làng gốm phải làm chủ cuộc chơi số
Dù thương mại điện tử làng nghề mở ra thị trường rộng hơn, nó cũng đặt nghệ nhân và hộ sản xuất trước yêu cầu mới: năng lực kinh doanh số. Việc đưa sản phẩm lên nền tảng chỉ là bước đầu; nếu không làm chủ nội dung, công cụ bán hàng và quy trình vận hành, một gian hàng trực tuyến chưa đồng nghĩa với khả năng tiếp cận và giữ chân khách hàng. Câu chuyện gốm truyền thống bán online vì vậy cần đi kèm chuẩn mực: thông tin minh bạch, nguồn gốc rõ ràng, nội dung giới thiệu phù hợp với sản phẩm. Khi một hộ sản xuất ngoại thành có thể qua livestream tiếp cận khách ở nhiều địa phương thay vì chỉ quanh nơi sản xuất, họ cũng phải chuẩn hóa khâu đóng gói, giao nhận, hậu mãi. Nếu làm tốt, chuyển đổi số không chỉ là cách bán gốm mới, mà là chiến lược dài hạn để duy trì và nâng giá trị nghề truyền thống.
