Nút giao gần 3.000 tỷ đồng: phép thử cho bồi thường và phát triển Cần Giờ

Nút giao TP.HCM: điểm bật mới cho không gian phát triển Cần Giờ

Dự án nút giao TP.HCM kết nối cao tốc Bến Lức Long Thành với đường Rừng Sác là công trình giao thông quy mô, tổng mức đầu tư gần 3.000 tỷ đồng nhằm giảm áp lực giao thông, mở rộng kết nối vùng và tạo thêm dư địa phát triển kinh tế cho Cần Giờ, đồng thời đặt ra yêu cầu về một chiến lược bồi thường tái định cư công bằng, minh bạch và hướng đến người dân bị ảnh hưởng. Điểm cốt lõi của câu chuyện không nằm ở con số đầu tư, mà ở cách thành phố dùng dự án này để tái định vị Cần Giờ trong bản đồ phát triển đô thị khu Nam. Khi khởi công ngày 1/7/2026 với nguồn vốn từ ngân sách thành phố, nút giao không chỉ giải bài toán ùn tắc quanh phà Bình Khánh mà còn là bước đi chiến lược để đưa Cần Giờ thoát khỏi tình trạng “bán đảo giao thông”. Nếu chiến lược bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được làm đến nơi đến chốn, đây sẽ là một trong những ví dụ hiếm hoi cho thấy hạ tầng lớn có thể song hành với lợi ích cộng đồng, thay vì đánh đổi sinh kế người dân.

Chiến lược bồi thường tái định cư: thước đo sự tôn trọng người dân

Điểm tích cực của dự án nút giao TP.HCM này là thành phố không coi bồi thường tái định cư như thủ tục phụ, mà là một trụ cột chính sách. UBND xã Bình Khánh đã tổ chức hội nghị lấy ý kiến người dân về dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ngay từ đầu tháng 9, thay vì áp đặt một chiều. Đây là cách tiếp cận đúng: lắng nghe trước khi chi trả. Theo phương án dự kiến, dự án thu hồi hơn 214.400 m² đất, ảnh hưởng đến 98 trường hợp với nhiều loại đất và tài sản khác nhau, đi kèm chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 994 tỷ đồng. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Giá đất bồi thường được xác định trên cơ sở quy định pháp luật, kết quả khảo sát và dữ liệu giao dịch thực tế trong vòng 24 tháng". Cách tính này nếu được thực hiện nghiêm túc sẽ giảm cảm giác thiệt thòi. Tuy vậy, việc người dân tiếp tục đề nghị rà soát chính sách cho thấy niềm tin chỉ được xây khi các hộ được chứng minh rõ ràng rằng họ không bị bỏ lại phía sau.

Thiết kế nút giao và mạng lưới cao tốc Bến Lức Long Thành: vì người đi lại hay vì dòng xe?

Nút giao kết nối đường Rừng Sác với cao tốc Bến Lức Long Thành được thiết kế gồm nhánh từ đường đầu cầu Cần Giờ đến đường Rừng Sác quy mô 6 làn xe, vận tốc thiết kế 80 km/h, và nhánh từ đường Rừng Sác về phà Bình Khánh 4 làn xe, vận tốc 60 km/h. Kèm theo đó là hai hầm chui dài tổng cộng khoảng 470 m, hệ thống thoát nước, cây xanh, chiếu sáng và giao thông thông minh được đầu tư đồng bộ. Về mặt kỹ thuật, đây là một bước nâng cấp rõ rệt so với hiện trạng phụ thuộc phà Bình Khánh. Nhưng câu hỏi cần đặt ra là: thiết kế này ưu tiên giảm thời gian di chuyển của xe hay nâng chất lượng tiếp cận dịch vụ của người dân? Việc mở thêm kết nối trực tiếp giữa đường Rừng Sác và cao tốc Bến Lức Long Thành được kỳ vọng tạo thêm lựa chọn đi lại, nâng khả năng tiếp cận y tế, giáo dục, hành chính cho cư dân Cần Giờ. Nếu hạ tầng thông minh và kiểm soát tải trọng được vận hành nghiêm, nút giao sẽ phục vụ cả xe tải lẫn người dân mà không biến đường Rừng Sác thành tuyến “cao tốc nội bộ” chỉ dành cho hàng hóa.

So sánh với các nút giao khác: bài học từ Vành đai 2 – Phạm Văn Đồng

Để hiểu vai trò của nút giao TP.HCM ở Cần Giờ, có thể nhìn sang nút giao Vành đai 2 – Phạm Văn Đồng, một hạng mục thuộc đoạn 2 của dự án Vành đai 2 với tổng vốn đầu tư khoảng 4.500 tỷ đồng và chiều dài khoảng 2,5 km. Tại đây, khoảng 186 cây xanh đã được xử lý để phục vụ thi công, mặt bằng đang được hoàn thiện trước khi triển khai cầu vượt, hầm chui và hạ tầng kỹ thuật. Theo thiết kế, nút giao Vành đai 2 – Phạm Văn Đồng tổ chức giao thông 3 tầng (cầu vượt, hầm chui và mặt đất) nhằm phân tách dòng phương tiện, giảm xung đột và tăng khả năng lưu thông. Bài học rõ ràng là: dự án giao thông lớn luôn đi kèm chi phí môi trường và thay đổi cảnh quan. Thành phố giàu nhất nước về GRDP, chiếm khoảng 1/4 GDP cả nước sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, không thể tiếp tục giải bài toán hạ tầng bằng cách hy sinh không gian xanh và cộng đồng địa phương. Nút giao Cần Giờ có cơ hội trở thành phiên bản “tiến hóa” hơn: ít đánh đổi cây xanh hơn, chú trọng sinh thái biển – rừng ngập mặn, và ưu tiên các giải pháp bồi thường tái định cư gắn với sinh kế lâu dài.

Cần Giờ trong chiến lược phát triển khu Nam: hạ tầng phải đi cùng bảo tồn

Ở góc độ phát triển Cần Giờ, nút giao gần 3.000 tỷ đồng không chỉ là công trình giao thông, mà là điểm xoay chiến lược cho kinh tế biển, du lịch và logistics khu Nam thành phố. Khi hoàn thiện mạng lưới kết nối, Cần Giờ có thể chuyển từ vị thế vùng ven phụ thuộc phà sang một cực tăng trưởng mới, miễn là quy hoạch không phá vỡ hệ sinh thái độc đáo của địa bàn. Công trình dự kiến hoàn thành năm 2028, mở thêm hướng kết nối giao thông cho Cần Giờ và từng bước giảm áp lực lên phà Bình Khánh. Nếu được kết nối đồng bộ với các công trình chiến lược khác, nút giao này sẽ tạo thêm động lực phát triển cho Cần Giờ, từ du lịch sinh thái đến dịch vụ hậu cần. Nhưng điều đáng nói hơn là cơ hội định hình một mô hình "hạ tầng xanh": phát triển giao thông đồng bộ, khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển, đồng thời gìn giữ giá trị tự nhiên. Kết luận thẳng thắn: không có bồi thường tái định cư tử tế và cam kết bảo tồn rõ ràng, mọi lời hứa về phát triển Cần Giờ sẽ chỉ là khẩu hiệu; ngược lại, nếu người dân cảm thấy họ là chủ thể của thay đổi, nút giao TP.HCM này có thể trở thành biểu tượng cho cách phát triển đô thị bền vững hơn.