Từ tiếng trống 5 giờ sáng đến giây phút lên lớp đầu tiên
Một ngày học tập của học sinh nội trú vùng biên là chuỗi hoạt động khép kín từ 5 giờ sáng đến 9 giờ tối, kết hợp học văn hóa, rèn kỹ năng sống và sinh hoạt tập thể trong khuôn viên trường, dưới sự chăm sóc liên tục của thầy cô giáo và bạn bè cùng phòng ký túc xá. 5 giờ sáng, giữa màn sương dày nơi núi rừng, tiếng trống hay chuông trường vang lên đánh thức cả khu nội trú, báo hiệu một ngày mới bắt đầu ở những ngôi trường biên giới. Ở Trường phổ thông dân tộc nội trú Pa Tần, tiếng chuông điểm đúng 5 giờ, cửa các phòng nội trú mở lần lượt, các em loay hoay ra khỏi chăn, từ lớp 1 đến lớp 9, mỗi em một tốc độ, nhưng tất cả đều bước vào nếp sinh hoạt chung đã được rèn luyện.
Nội trú không chỉ là chỗ ngủ: đó là ngôi nhà thứ hai
Sau hồi chuông báo thức, thầy cô chia nhau gõ từng cánh cửa, nhắc học sinh dậy, đánh răng, rửa mặt, gấp chăn màn, dọn phòng gọn gàng. Những việc tưởng nhỏ ấy lại là bài học lớn cho các em lần đầu xa vòng tay bố mẹ: tự chuẩn bị đồ dùng, biết giữ gìn môi trường chung sạch sẽ, biết tự lo cho bản thân. Nhiều em lớp 1 lên nội trú còn chưa biết tự giặt quần áo, chưa quen ngủ không có bố mẹ; có đêm nhớ nhà, các em tủi thân khóc thút thít. Lúc đó, cô giáo phải vừa làm cô, vừa làm mẹ: bế các em, vỗ về đến khi ngủ say rồi mới nhẹ nhàng đặt xuống giường, che màn lại. Không phải ngẫu nhiên người ta nói ký túc không chỉ là nơi ngủ, mà là “ngôi nhà thứ hai của hàng trăm học sinh dân tộc thiểu số”.
Thầy cô vùng đất liền và vòng tay chăm sóc học sinh biên giới
Điều làm nên linh hồn của mô hình học sinh nội trú vùng biên không chỉ là phòng ở hay bữa ăn, mà là những người thầy, người cô chấp nhận rời vùng đất liền, bám trụ nơi biên giới. Mỗi ca trực có năm giáo viên phụ trách; người quản lý hai phòng, người kiểm tra nề nếp, người hướng dẫn học sinh từng việc nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày. Họ không dừng lại ở vai trò dạy chữ, mà dạy các em cách tự chăm sóc bản thân, ăn đúng giờ, giữ vệ sinh, tuân thủ kỷ luật, thậm chí cầm bát, gắp thức ăn cho gọn gàng trong từng bữa ăn chung. Bữa trưa, bữa tối chỉ thật sự giống một “bữa cơm gia đình” khi có thầy cô ngồi cùng mâm, nhắc các em ăn hết suất, hỏi han sức khỏe, chuyện trò về bài học và cuộc sống. Đó là kiểu chăm sóc học sinh biên giới toàn diện, cả thể chất, tinh thần lẫn thói quen sống.
Từ căng-tin đến phòng học tối: nhịp sống nội trú suốt một ngày
Khoảng 6 giờ sáng, bữa ăn đầu tiên trong ngày – bánh mì, sữa – được thầy cô chuẩn bị và phát tận tay từng em; một bữa sáng đơn giản nhưng đối với học sinh vùng cao, đó là cảm giác yên tâm rằng mình sẽ được ăn no mỗi ngày ở trường. Sau đó, các em tự lên lớp, bắt đầu tiết học buổi sáng như mọi học sinh khác. 12 giờ, chuông trường reo, học sinh về phòng cất sách, xếp hàng ngay ngắn rồi xuống căng-tin; khẩu phần ăn được công khai, bếp ăn tổ chức một chiều từ tiếp nhận, sơ chế, nấu đến chia suất, rửa dọn, đảm bảo sạch và an toàn. Chiều, các em vừa học vừa chơi, đến 17 giờ tắm giặt, giặt quần áo; 18 giờ ăn tối; 19 giờ vào giờ tự học, cả ký túc như bừng sáng với những dãy bàn học, các em cặm cụi bên vở dưới sự hướng dẫn của thầy cô. 21 giờ, tiếng nhắc tắt đèn vang lên, một ngày khép lại khi từng phòng ký túc tắt điện, trả lại sự tĩnh lặng cho núi rừng.
Kỳ khai giảng năm học và ý nghĩa của trường phổ thông nội trú liên cấp vùng biên
Tại Nghệ An, Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học Cơ sở Anh Sơn, nằm bên Quốc lộ 7, là một minh chứng rõ ràng cho bước tiến của giáo dục vùng biên giới. Ngôi trường được đầu tư hơn 377 tỉ đồng, gồm ba khối nhà ba tầng cho tiểu học, ba khối nhà ba tầng cho trung học cơ sở, nhà hiệu bộ, khu nội trú học sinh, nhà ở giáo viên, nhà đa năng, khu bếp, nhà ăn cùng hệ thống hạ tầng đồng bộ. "Sáng 5/9, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn và Trung tướng Bùi Quang Thanh đã dự lễ khai giảng năm học mới 2026–2027 tại đây". Ngôi trường này vừa là điểm cầu chính của tỉnh trong kỳ khai giảng năm học mới, vừa là một trong 10 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở giai đoạn 1 ở khu vực biên giới của tỉnh. Nhờ những trường phổ thông liên cấp kiểu này, học sinh nội trú vùng biên được tiếp cận giáo dục toàn diện, học tập liên tục từ tiểu học đến hết trung học cơ sở ngay trong cùng một môi trường, không phải vượt núi băng rừng như trước.
Các hạng mục nội trú ở những trường như Anh Sơn hay Mường Khương được thầy cô, lực lượng công an, bộ đội biên phòng, đoàn viên thanh niên góp sức vận chuyển, lắp đặt từng chiếc giường, tấm chăn, bộ bàn ghế, để kịp đón gần 1.000 học sinh vào đầu năm học. Những khoảng không gian ấy không chỉ là nơi ngủ, mà thành mái nhà chung cho các em. Phụ huynh từ bản xa, như chia sẻ của một gia đình ở xã Mường Khương, cảm thấy yên tâm khi gửi con, vì trường học khang trang, rộng rãi, đầy đủ sân bóng, sân thể thao, chỗ ở tiện nghi, thiết bị mới. Đó là lý do nhiều thầy cô, phụ huynh, học sinh đều nói lời cảm ơn trước sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với giáo dục vùng miền núi, biên giới. Nhìn từ một ngày học tập của học sinh nội trú vùng biên, có thể thấy mô hình này không chỉ giữ chân các em ở lại trường, mà còn tạo ra thế hệ công dân mới, lớn lên trong nếp sống kỷ luật, tự lập và chan chứa tình yêu thương.
