Danh mục chung là bước chuyển từ tầm nhìn sang dự án
Danh mục ưu tiên hạ tầng ASEAN là kế hoạch chung xác định những dự án kết nối có ý nghĩa chiến lược, kèm mục tiêu, nguồn vốn, tiến độ và phương án tài chính để các nước phối hợp triển khai. Tại Manila chiều 14/11, trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất xây dựng danh mục hạ tầng chiến lược của khu vực đến năm 2040 tại Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh và Đầu tư ASEAN 2026. Đề xuất này đúng vào điểm nghẽn của hợp tác khu vực: ASEAN không chỉ cần thêm công trình, mà cần thống nhất công trình nào nên được ưu tiên và có thể tạo giá trị xuyên biên giới. Nếu thiếu một khung lựa chọn chung, đầu tư dễ bị chia nhỏ theo kế hoạch quốc gia, trong khi mạng lưới giao thông, năng lượng và số lại cần hoạt động liền mạch.
Thủ tướng nhấn mạnh ASEAN cần xác định đúng ưu tiên, sử dụng hiệu quả nguồn lực và triển khai thành công các dự án hạ tầng khu vực. Đây là lập luận thuyết phục hơn cách đo tiến bộ bằng số công trình khởi công: một tuyến đường hay đường dây điện chỉ phát huy hết tác dụng khi kết nối được với mạng lưới bên kia biên giới. Vì thế, danh mục đến năm 2040 nên là công cụ lựa chọn và phối hợp, không phải một bảng liệt kê tham vọng thiếu thứ tự.
Bốn hướng ưu tiên phải gắn với kết nối thực tế
Đề xuất được đặt trong Kế hoạch Chiến lược Kết nối ASEAN 2026–2035, với bốn hướng ưu tiên. Hướng thứ nhất là giao thông và logistics xuyên biên giới: chuyển từ các công trình rời rạc sang hành lang kinh tế liên thông, gắn vận tải với sản xuất, thương mại và đô thị thông minh. Tiếp đó là kết nối năng lượng, trong đó Lưới điện ASEAN được xem là hạ tầng chiến lược hỗ trợ an ninh năng lượng và phát triển bền vững. Hướng thứ ba là xây dựng hệ sinh thái số an toàn, thông suốt và bao trùm; hướng thứ tư là tăng cường kết nối giáo dục, khoa học công nghệ và trao đổi nhân lực chất lượng cao.
Danh mục khu vực có ý nghĩa khi biến các hướng này thành lựa chọn cụ thể: dự án nào có tác động liên quốc gia, dự án nào đã sẵn sàng, và dự án nào cần phối hợp chính sách trước khi đầu tư. Đề xuất nêu rõ các dự án cần tập trung vào hành lang giao thông xuyên biên giới, logistics, lưới điện, hạ tầng số và đô thị thông minh bền vững; đồng thời phân loại theo mức độ sẵn sàng triển khai. Cách làm đó giúp ưu tiên hạ tầng dựa trên lợi ích kết nối, thay vì để mỗi nước theo đuổi những mắt xích riêng không ăn khớp.
Thước đo thành công là phối hợp và lợi ích cho người dân
Một danh mục chung chỉ có sức nặng nếu các thành viên phối hợp từ khâu quy hoạch, thiết kế đến thi công, đồng thời hài hòa tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định pháp lý và cách chia sẻ chi phí, lợi ích. Nếu không, dự án có thể nằm trên giấy hoặc hoàn thành nhưng không kết nối được với hệ thống của nước láng giềng. Đây là phần khó nhất, bởi hợp tác hạ tầng đòi hỏi các chính phủ thống nhất không chỉ về nơi đặt công trình mà cả cách vận hành và phân bổ lợi ích.
Lợi ích cuối cùng phải hiện ra trong đời sống: vận chuyển hàng hóa thuận lợi hơn, dịch vụ số tiếp cận rộng hơn, nguồn điện được kết nối đáng tin cậy hơn và cơ hội học tập, làm việc qua biên giới được mở rộng. Việt Nam cho biết đang hoàn thiện mạng lưới cao tốc, phát triển cảng biển, đường sắt trọng điểm, cảng hàng không quốc tế cùng các dự án nguồn và truyền tải điện; đồng thời cam kết gắn phát triển hạ tầng với tăng cường kết nối ASEAN. Đây là đóng góp có ý nghĩa nếu các dự án trong nước được thiết kế tương thích với ưu tiên chung.
Kết luận, đề xuất lập danh mục hạ tầng chiến lược đến năm 2040 là cơ hội để ASEAN chuyển từ lời hứa kết nối sang hợp tác có thứ tự và trách nhiệm rõ ràng. Danh mục sẽ chỉ đáng giá khi xác định đúng dự án xuyên biên giới, phối hợp được cách làm và đem lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp. ASEAN cần hành động cùng nhau, thay vì để những công trình riêng lẻ quyết định giới hạn của kết nối khu vực.
