Metro TP.HCM 2026: Bước ngoặt hay phép thử cho hạ tầng đô thị?
Metro TP.HCM 2026 là giai đoạn thành phố đồng loạt khởi công và đẩy nhanh thi công nhiều dự án đường sắt đô thị trọng điểm nhằm hình thành mạng lưới kết nối liên vùng, giảm tải giao thông mặt đất và tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng ưu tiên giao thông công cộng khối lượng lớn. Việc ba tuyến metro mới dự kiến khởi công cuối năm, kết hợp với tuyến Bến Thành – Tham Lương đang tăng tốc, cho thấy thành phố đã chọn thời điểm “bước ngoặt” thay vì tiếp tục điều chỉnh nhỏ lẻ trên các tuyến đường vốn đã quá tải. Thông tin được Trưởng Ban Quản lý Đường sắt đô thị Phan Công Bằng công bố tại buổi cung cấp thông tin về các dự án metro ngày 2/10, khi ông cho biết giai đoạn 2026–2030, thành phố ưu tiên triển khai 8 dự án đường sắt đô thị, trong đó có 4 dự án do Ban làm chủ đầu tư. Quy mô này không chỉ là câu chuyện kỹ thuật; đó là quyết định chính trị – kinh tế về việc đặt metro vào vị trí xương sống của hệ thống hạ tầng đô thị trong thập kỷ tới.
Ba tuyến mới: 91 km kết nối Bình Dương, cửa ngõ sân bay và lõi trung tâm
Nhìn vào bản đồ, ba tuyến metro sắp khởi công cho thấy tham vọng rõ ràng: kết nối vùng và tổ chức lại các trục di chuyển chính quanh thành phố. Tuyến đường sắt đô thị số 1 (Thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên) dài khoảng 32,8 km, đi từ Depot Phú Chánh ở trung tâm Thành phố mới Bình Dương cũ đến ga Bến xe Suối Tiên, nơi kết nối với tuyến metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên. Đây là “cầu nối trên ray” giữa đô thị vệ tinh Bình Dương và cửa ngõ phía Đông TP.HCM. Tuyến số 2 từ Thành phố Thủ Dầu Một đến ga Tao Đàn dài khoảng 35 km, nối trực tiếp với tuyến tàu điện ngầm số 2 Bến Thành – Tham Lương tại ga Tao Đàn, tạo một trục Bắc – Nam mới đi xuyên lõi trung tâm. Tuyến thứ ba, metro số 6 – Vành đai trong giai đoạn 1, dài khoảng 23 km từ khu vực Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất đến Phú Hữu, kết nối với ga ST09 của tuyến số 2 và dự kiến nối tuyến Thủ Thiêm – Long Thành. Khi hoàn thiện, ba tuyến này sẽ tạo một vành kết nối hơn 90 km, mở ra khả năng dịch chuyển liên vùng mà không phụ thuộc vào xe máy và ô tô.
Metro số 2 tăng tốc thi công: Thành công hay rủi ro lan truyền sang các tuyến khác?
Ở thời điểm thành phố chuẩn bị khởi công thêm ba tuyến mới, Metro số 2 Bến Thành – Tham Lương đang là “phòng thí nghiệm” sống cho mọi bài toán kỹ thuật, tổ chức giao thông và chấp nhận làm phiền để đổi lấy tương lai di chuyển tốt hơn. Tuyến này dài khoảng 11,3 km với 10 ga ngầm, một ga trên cao và một depot, tổng mức đầu tư khoảng 55.179 tỷ đồng – con số phản ánh mức độ cam kết với giao thông công cộng khối lượng lớn. Các nhà ga như ST04 – Hòa Hưng, ST05 – Lê Thị Riêng, ST06 – Phạm Văn Hai, ST09 – Bà Quẹo, ST10 – Phạm Văn Bạch đã được phân luồng giao thông, rào chắn và bắt đầu thi công tường vây, tường dẫn. Trong khi đó, ST02 – Tao Đàn và ST07 – Bảy Hiền vừa được cấp phép và đang chuẩn bị mặt bằng. Theo kế hoạch, máy đào hầm TBM đầu tiên dự kiến vận hành từ tháng 10/2027 và tuyến Metro số 2 sẽ hoàn thành để khai thác thương mại vào cuối năm 2030. Tiến độ này nếu giữ vững sẽ trở thành mẫu tham chiếu cho ba tuyến mới; nếu trượt, rủi ro “hiệu ứng domino” chậm trễ cho toàn bộ kế hoạch metro TP.HCM 2026 là rất rõ.
Tác động thực tế: Người dân được gì trong khi đường phố bị rào chắn?
Câu hỏi công bằng dành cho mọi dự án hạ tầng đô thị là: người dân được gì và phải đánh đổi điều gì. Hiện tại, nhiều tuyến đường như Cách Mạng Tháng Tám – Trường Chinh đã phải chia sẻ mặt cắt cho rào chắn thi công, gây ùn tắc và cản trở kinh doanh tại các khu vực ga Metro số 2. Ban Quản lý Đường sắt đô thị khẳng định bề rộng lưu thông tại các vị trí thi công được tính toán để giữ khả năng lưu thông, đồng thời bảo đảm lối tiếp cận cho sinh hoạt và kinh doanh, với yêu cầu tổng thầu phải bố trí lực lượng điều tiết giao thông 24/7 trên các giao lộ trọng điểm. Đổi lại, lợi ích dài hạn không nhỏ: việc triển khai đồng thời các dự án ở nhiều giai đoạn nhằm từng bước hình thành mạng lưới đường sắt đô thị đồng bộ, có tính kết nối cao, đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng tăng của người dân và góp phần hoàn thiện hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn của TP.HCM. Khi các tuyến số 1, 2, 6 liên thông với nhau và với các đầu mối như Tân Sơn Nhất, Thủ Thiêm – Long Thành, lợi ích di chuyển liên vùng sẽ vượt xa những phiền toái trong vài năm thi công.
Những thách thức phía trước: Kết nối tốt thôi chưa đủ, cần năng lực thực thi
Điểm tích cực là tầm nhìn đã rõ: metro sẽ là khung chính của hạ tầng đô thị mới, kết nối các đô thị vệ tinh, sân bay, cảng và trung tâm. Tuy nhiên, thử thách nằm ở năng lực biến bản vẽ thành tuyến metro vận hành đúng hẹn. Ba tuyến mới đang ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hồ sơ công nghệ, quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, hướng tuyến, vị trí công trình, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để trình thẩm định và phê duyệt, với kế hoạch thông qua vào tháng 12 và khởi công cuối năm. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt giữa cơ quan quản lý, nhà thầu, địa phương và người dân – từ giải phóng mặt bằng tới tổ chức giao thông trong nhiều năm. Nếu thành phố duy trì được tiến độ Metro số 2, hạn chế tối đa ùn tắc và minh bạch thông tin, ba tuyến mới có cơ hội trở thành cú huých thật sự cho hệ thống giao thông công cộng. Ngược lại, bất kỳ sự chậm trễ, đội vốn hay thiếu chia sẻ thông tin đều có thể làm xói mòn niềm tin vào đường sắt đô thị – một hệ thống mà thành phố cần không chỉ để đi lại, mà còn để tái cấu trúc toàn bộ đô thị theo hướng bền vững.
