Từ thị trường ngách đến 41% thị phần: xe điện Việt Nam là gì trong bức tranh toàn cầu?
Xe điện Việt Nam là hiện tượng điện hoá ô tô tại một thị trường mới nổi, nơi ô tô thuần điện và xe lai xăng điện hybrid cùng bùng nổ, giúp xe điện chiếm gần 41% thị phần ô tô con mới và đưa quốc gia này vươn lên nhóm 5 thị trường xe điện lớn nhất thế giới về tỷ trọng bán ra. Sự tăng trưởng nóng này diễn ra song song với xu hướng xe điện toàn cầu, nhưng khác biệt nằm ở chỗ Việt Nam ít phụ thuộc vào xe điện giá rẻ nhập khẩu từ Trung Quốc, có hãng nội địa chi phối mạnh mẽ và hình thành cục diện thị trường riêng giữa xe điện thuần và hybrid.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), thị phần ô tô con thuần điện tại Việt Nam đạt gần 41% trong năm 2025, xếp hạng 5 toàn cầu về tỷ trọng xe điện trong tổng doanh số ô tô mới. Đây không đơn thuần là một con số ấn tượng mà là dấu mốc cho thấy Việt Nam đã bước ra khỏi vai trò "người theo sau", trở thành điểm tham chiếu mới khi thế giới bàn về điện hoá ô tô ở các nền kinh tế đang phát triển. Trong khi nhiều nước mới nổi vẫn vật lộn với hạ tầng, giá xe và tâm lý người dùng, Việt Nam đã tạo ra một đường cong tăng trưởng tách biệt nhờ sự cộng hưởng giữa doanh nghiệp nội địa, chính sách và chi phí vận hành ngày càng có lợi cho xe điện.
Thị trường sôi động: hàng chục mẫu điện hoá, VinFast dẫn dắt, Nhật chiếm hybrid
Nếu phải chọn một từ cho thị trường xe điện Việt Nam hiện nay, đó là "sôi động". Kể từ đầu năm, hàng chục mẫu xe điện hoá đã ra mắt hoặc công bố kế hoạch tham gia, bao gồm cả xe lai xăng điện hybrid và ô tô thuần điện. Dù trào lưu "năng lượng mới" được các hãng Trung Quốc kích hoạt từ khoảng ba năm trước, với việc tất cả thương hiệu đều có ít nhất một mẫu xe điện, họ vẫn bị kìm chân bởi hạ tầng trạm sạc hạn chế và tâm lý dè chừng của người dùng. Trong khoảng trống đó, cục diện nội địa được phân vai rõ: VinFast gần như chiếm lĩnh ô tô thuần điện nhờ mạng lưới trạm sạc và chính sách sử dụng gắn với hệ sinh thái tập đoàn, trong khi các thương hiệu Nhật Bản như Toyota, Honda và Suzuki thống trị mảng hybrid với doanh số ổn định.
Sự phân hoá này không phải tình cờ, mà phản ánh cách người Việt tiếp cận xu hướng xe điện: nhóm khách hàng sẵn sàng chuyển hẳn sang ô tô điện chọn hệ sinh thái VinFast, còn nhóm thận trọng ưu tiên hybrid Nhật để giữ cảm giác quen thuộc với động cơ đốt trong. Dữ liệu của Hiệp hội các Nhà sản xuất Ô tô Việt Nam cho thấy các mẫu hybrid Toyota Corolla Cross, Innova Cross và Yaris Cross dẫn đầu doanh số tháng 7 với lần lượt 472, 365 và 278 xe bán ra. Song song, VinFast một mình đóng góp 35,5% thị phần toàn thị trường ô tô Việt Nam trong 7 tháng, với 137.697 ô tô điện bàn giao và mức tăng trưởng 74,2% so với cùng kỳ. Khi một hãng nội địa chiếm hơn một phần ba thị trường tổng thể bằng xe điện, đó là tuyên ngôn rất rõ ràng về hướng đi của quốc gia.
Việt Nam trong xu hướng xe điện toàn cầu: đi cùng nhưng không hoà tan
Đặt Việt Nam vào xu hướng xe điện toàn cầu, bức tranh trở nên rõ hơn: thế giới tiến tới điện hoá ô tô vì ba động lực chính – giá thành xe điện ngày càng rẻ, tiêu chuẩn khí thải siết chặt và lợi thế tiết kiệm chi phí vận hành. IEA dự báo các yếu tố này sẽ đưa thị phần ô tô điện toàn cầu lên khoảng 50% vào năm 2035, đồng thời số lượng ô tô điện tăng hơn 6 lần, đạt 510 triệu chiếc so với mức năm 2025. Đông Nam Á cũng không đứng ngoài cuộc: doanh số ô tô điện được dự đoán tăng gấp ba lần đến 2035, với ba thị trường dẫn đầu là Việt Nam, Indonesia và Thái Lan. Trong nhóm này, Việt Nam nổi bật vì thị phần đã gần 41% ngay ở giai đoạn sớm, trong khi nhiều nước vẫn mới bước qua vạch xuất phát.
Điều đáng nói hơn là cách Việt Nam khác với phần còn lại của làn sóng xe điện. Tại nhiều khu vực như Mỹ Latinh, Trung Đông hay châu Phi, hơn 80% ô tô điện bán ra là xe nhập khẩu từ Trung Quốc. Ngay cả các nước có nền công nghiệp ô tô như Thái Lan, Indonesia, Malaysia cũng đang để xe Trung Quốc giữ vai trò chủ đạo ở giai đoạn đầu. Trong bối cảnh đó, Việt Nam cùng Ấn Độ được IEA xem là ngoại lệ khi hãng nội địa đáp ứng phần lớn nhu cầu xe điện trong nước. Điều này cho thấy Việt Nam không chỉ "đi cùng" xu hướng xe điện mà còn giữ được chủ quyền công nghiệp, tránh rơi vào thế phụ thuộc toàn diện vào nhập khẩu như nhiều nền kinh tế mới nổi khác.
Thách thức và cơ hội: hạ tầng, giá dầu, chính sách sẽ định hình thế hệ xe tiếp theo
Đằng sau các con số ấn tượng, thị trường xe điện Việt Nam vẫn đối mặt những bài toán chưa giải xong. Hạ tầng trạm sạc vẫn là trở ngại lớn với các hãng nước ngoài, đặc biệt là nhóm thương hiệu Trung Quốc vốn từng đặt cược mạnh vào ô tô thuần điện nhưng buộc phải xoay sang hybrid để thích nghi. Ngay cả một số mẫu điện sớm đến từ Hàn Quốc như Hyundai Ioniq 5 cũng cho thấy chi phí cao và thiếu trạm sạc có thể bóp nghẹt doanh số, khiến hãng phải dồn lực sang Tucson Hybrid, Palisade Hybrid và các mẫu hybrid khác. Trong khi đó, khủng hoảng năng lượng gắn với xung đột khu vực, như IEA lưu ý, nhắc lại sự phụ thuộc của nhiều quốc gia vào dầu nhập khẩu. Khi giá nhiên liệu biến động khó lường, mỗi chiến lược xe điện – từ thuần điện đến hybrid – đều trở thành công cụ để giảm rủi ro cho cả người dùng lẫn nền kinh tế.
Cơ hội lại mở rộng ở phía chính sách và thị hiếu. Dự báo của IEA rằng Việt Nam có thể đạt thị phần ô tô điện trên 80% vào năm 2035 cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn rất lớn. Sức bật này không chỉ dựa vào ưu thế chi phí vận hành của xe điện mà còn ở khả năng cung cấp xe điện với giá tương đương xe xăng, dầu từ nhà sản xuất nội địa quy mô lớn. Đồng thời, thị trường còn đang chứng kiến làn sóng xe hybrid Hàn Quốc và Nhật Bản gia tăng hiện diện, với kế hoạch giao hàng các mẫu mới từ khoảng tháng 9–10, tạo thêm tầng lựa chọn cho người dùng thận trọng. Nếu Việt Nam duy trì được nhịp phát triển này, kết hợp mở rộng hạ tầng và điều chỉnh chính sách nhập khẩu lẫn sản xuất trong nước, giai đoạn 10 năm tới có thể là thời kỳ định hình thế hệ xe tiếp theo – nơi ô tô xăng, dầu không còn giữ vai trò trung tâm.
Kết luận: Việt Nam đã bước qua ngưỡng thử nghiệm, xe điện trở thành chiến lược quốc gia
Nhìn toàn cảnh, điều đáng chú ý không phải là việc xe điện Việt Nam đạt gần 41% thị phần trong năm 2025, mà là câu chuyện đằng sau con số đó: một thị trường mới nổi chủ động điện hoá ô tô trên nền tảng hãng nội địa mạnh, phân vai rõ giữa xe thuần điện và hybrid, và không bị cuốn trọn vào làn sóng xe giá rẻ Trung Quốc. Với doanh số xe điện tăng nhanh, sự tham gia ngày càng nhiều của các thương hiệu quốc tế và dự báo thị phần có thể vượt 80% vào năm 2035, xe điện ở Việt Nam đã vượt xa mức "xu hướng" – nó đang trở thành một lựa chọn mặc định mới cho người tiêu dùng và là cấu phần quan trọng trong chiến lược năng lượng, giao thông của quốc gia. Câu hỏi tiếp theo không phải là "có điện hoá hay không", mà là "điện hoá như thế nào để vừa bảo vệ chủ quyền công nghiệp, vừa đảm bảo lợi ích dài hạn cho người dân".
