Quốc lộ 22 mở rộng: dự án giao thông và bài toán đánh đổi
Dự án Quốc lộ 22 mở rộng là chương trình nâng cấp tuyến đường huyết mạch nối cửa ngõ Tây Bắc TP HCM với cửa khẩu quốc tế Mộc Bài, bao gồm việc mở rộng mặt cắt, xây dựng cầu vượt và giải phóng mặt bằng hàng trăm căn nhà ven đường để hình thành mạng lưới giao thông liên vùng, giảm ùn tắc và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực Đông Nam Bộ. Từ góc độ người dân, đây không chỉ là dự án đường bộ Nam Bộ mà là thời điểm phải chấp nhận đánh đổi: không gian sống bị xé nhỏ để đổi lấy không gian lưu thông rộng hơn. Tuyến 8,7 km từ nút giao An Sương đến Vành đai 3 sẽ được mở rộng lên 60 m với quy mô 10 làn xe, kèm 7 cầu vượt tại các nút giao lớn. Nếu chỉ nhìn vào bản vẽ, đó là bước nhảy vọt về năng lực thông hành. Nhưng dưới mỗi nét vạch trên quy hoạch là một mái nhà bị phá dỡ, một cửa tiệm phải di dời.
Nhịp độ tháo dỡ nhà ven đường: cái giá nhìn thấy được
Những ngày đầu tháng 8, dọc tuyến đường Lê Quang Đạo, cảnh tháo dỡ nhà ven đường diễn ra dồn dập: người dân tự dỡ phần nhà của mình, công nhân đập tường, phá kết cấu bê tông, xe cẩu và máy móc hoạt động liên tục để kịp tiến độ bàn giao mặt bằng. Đây là hình ảnh điển hình của giai đoạn giải phóng mặt bằng TP HCM: ồn ào, bụi bặm nhưng quyết liệt. Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP HCM, dự án thu hồi khoảng 16,6 ha đất, ảnh hưởng 1.362 hộ dân, trong đó 392 trường hợp phải giải tỏa toàn bộ; thành phố dự kiến chi khoảng 6.227 tỷ đồng cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Câu nói của bà Hạnh, 65 tuổi ở xã Bà Điểm, rất tiêu biểu: gia đình bàn giao gần 140 m² đất và nhận khoảng 2 tỷ đồng tiền bồi thường, nhưng điều họ mong chờ là “dự án sớm hoàn thành để đi lại thuận tiện, việc buôn bán phát triển”.
Bà Điểm, Xuân Thới Sơn: tâm điểm giải phóng mặt bằng
Hiện trường đáng chú ý nhất của giải phóng mặt bằng TP HCM là xã Bà Điểm và Xuân Thới Sơn. Tại Bà Điểm, UBND xã cho biết dự án ảnh hưởng 264 trường hợp, đến nay 220 trường hợp đã đồng ý bàn giao, còn 44 trường hợp chưa giao mặt bằng. Chính quyền phải liên tục thông báo, đề nghị người dân và người thuê mặt bằng khẩn trương di dời tài sản, hoàn trả mặt bằng trước ngày 10/8/2026 để bảo đảm tiến độ công trình. Ở Xuân Thới Sơn, ông Tâm, 60 tuổi, đang xây dựng nhà mới sau khi bàn giao phần đất bị thu hồi, chia sẻ rằng Quốc lộ 22 đã nhiều năm ùn tắc, nhất là giờ cao điểm, nên người dân mong tuyến đường sớm được mở rộng. Những câu chuyện như vậy cho thấy tâm thế hai chiều: tiếc nuối đất đai, nhà cửa nhưng cũng kỳ vọng rằng tháo dỡ nhà ven đường hôm nay sẽ mang lại hành trình thuận lợi và giá trị đất đai mới ngày mai.
Vai trò của Quốc lộ 22 trong bức tranh dự án đường bộ Nam Bộ
Quốc lộ 22 không phải là một tuyến đường đơn lẻ; nó nằm ở cửa ngõ Tây Bắc thành phố, dài khoảng 60 km, kết nối thẳng đến cửa khẩu Mộc Bài và là trục giao thương quan trọng giữa Việt Nam và các nước ASEAN bằng đường bộ. Việc Quốc lộ 22 mở rộng lên 10 làn xe là mảnh ghép quan trọng trong mạng lưới các dự án đường bộ Nam Bộ, nơi Vành đai 3, Vành đai 4 và cao tốc TP HCM – Mộc Bài cùng nhau tạo nên khung kết nối liên vùng. Sau khi nâng cấp, Quốc lộ 22 cùng các dự án trọng điểm nói trên sẽ hình thành mạng lưới giao thông đồng bộ tại cửa ngõ phía Tây Bắc, tăng cường kết nối Đông Nam Bộ với khu vực biên giới Tây Ninh, mở ra không gian phát triển mới. Nếu các tuyến này đạt tiến độ, lợi ích không chỉ dành cho TP HCM mà còn cho toàn vùng, từ lưu thông hàng hóa, dòng khách du lịch đến chuỗi logistics xuyên biên giới.
Tiến độ giải phóng mặt bằng và những câu hỏi còn bỏ ngỏ
Ở cấp độ chính sách, địa phương đã đặt ra hạn chót bàn giao mặt bằng trước 10/8/2026 cho các hộ dân nằm trong phạm vi dự án Quốc lộ 22 mở rộng. Nhìn vào con số đã giải tỏa, có thể nói tiến độ giải phóng mặt bằng TP HCM đang tiến lên nhưng vẫn còn độ trễ: 44 trường hợp tại Bà Điểm chưa bàn giao, và chắc chắn còn nhiều câu chuyện vướng mắc ở những vị trí khác. Câu hỏi không chỉ là bao giờ xong mà còn là xong trong điều kiện nào: người dân tái định cư ra sao, những mặt bằng thương mại ven đường biến đổi thế nào khi Quốc lộ 22 mở rộng và 7 cầu vượt hình thành. Dự án đường bộ Nam Bộ này sẽ là phép thử cho cách thành phố điều phối lợi ích giữa thông suốt giao thông và an sinh tại chỗ. Nếu sự minh bạch, lắng nghe và hỗ trợ được duy trì đến cuối hành trình, cái giá phải trả cho giải phóng mặt bằng sẽ được xã hội chấp nhận hơn.
