Từ quán vỉa hè đến ngôi đầu bảng trái cây xuất khẩu
Dừa tươi Việt Nam là mặt hàng trái cây xuất khẩu đang dẫn đầu kim ngạch sang thị trường Mỹ, vượt lên trên nhiều loại trái cây nhiệt đới vốn được xem là thế mạnh truyền thống, qua đó phản ánh sự chuyển dịch ưu tiên trong tiêu dùng và thương mại nông sản quốc tế theo hướng coi trọng chất lượng, tiện lợi và khả năng cung ứng ổn định. Ở đây, điểm đáng nói không phải là việc một loại quả quen thuộc ở quán nước vỉa hè bước ra thế giới, mà là cách cả chuỗi ngành dừa thay đổi để chiếm vị trí cao nhất trong danh sách trái cây xuất khẩu. Dừa, xoài, thanh long, hạt dẻ cười và chanh leo là 5 loại trái cây đứng đầu danh sách rau củ quả Việt Nam xuất khẩu vào Mỹ. Khi dừa vượt xoài và thanh long về giá trị, câu chuyện không đơn thuần là số liệu, mà là lời nhắc rằng nông sản Việt hoàn toàn có thể “lật bảng xếp hạng” nếu biết thích ứng đúng thời điểm.
Dừa tươi sang Mỹ: cú bứt phá hơn 100 triệu USD
Số liệu mới nhất cho thấy xuất khẩu dừa tươi và dừa chế biến sang Mỹ đạt gần 105,3 triệu USD trong 7 tháng, chiếm hơn 29% tổng kim ngạch rau quả Việt Nam xuất khẩu vào thị trường này. Với mức này, dừa vượt xa xoài và thanh long, từ vai phụ trở thành ngôi sao sáng trong rổ trái cây xuất khẩu. Một câu nói đáng trích là: “Trong đó, riêng mặt hàng dừa đạt 105,27 triệu USD, tăng 28%”, cho thấy tốc độ tăng gần gấp đôi mức tăng chung của nhóm rau quả. Việc Mỹ cho phép nhập khẩu thêm dừa sọ và dừa trọc từ cuối năm 2023 đã tạo dư địa tăng trưởng đáng kể cho ngành dừa Việt Nam, mở thêm sân chơi cho các doanh nghiệp. Đằng sau con số là một thông điệp rõ ràng: khi thị trường nông sản Mỹ rộng cửa, ai linh hoạt hơn trong chiến lược sản phẩm sẽ giành phần chủ động.
Khẩu vị Mỹ đổi hướng, dừa Việt nắm bắt cơ hội
Thành công của xuất khẩu dừa Việt Nam không phải là may mắn nhất thời mà là kết quả bắt đúng tín hiệu thị trường. Trước đây, một số giống dừa xuất khẩu có kích thước trái lớn nhưng hương vị chưa phù hợp với thị trường Mỹ, trong khi người tiêu dùng tại đây chuyển sang ưa thích loại dừa có vị nước thanh, nhẹ hơn. Nắm bắt xu hướng, doanh nghiệp Việt đã tập trung phát triển vùng nguyên liệu dừa xiêm xanh tại Bến Tre từ năm 2017, loại có vị ngọt thanh và mát, phù hợp với thị hiếu mới. Thêm vào đó, họ kéo dài thời gian sử dụng dừa tươi lên khoảng 70-80 ngày và thay đổi cách đóng gói, ví dụ dừa gọt kiểu nút giúp người mua có thể mở và uống trực tiếp. Khi người tiêu dùng Mỹ coi trái cây xuất khẩu là một phần của thói quen ăn uống tiện lợi, những điều chỉnh về giống, bảo quản và hình thức chính là “chìa khóa” để dừa tươi sang Mỹ chiếm ưu thế.
Dừa giá cao và yêu cầu tái cấu trúc vùng nguyên liệu
Đà tăng của thị trường xuất khẩu đã tác động rõ rệt tới dừa giá cao trên thị trường nội địa. Trước đây, vào mùa mưa bão, giá dừa có thể xuống rất thấp và người trồng vẫn khó tiêu thụ; hiện nay, dừa tươi đạt tiêu chuẩn xuất khẩu được thu mua với mức giá cao hơn đáng kể tùy chất lượng và điều kiện vận chuyển. Tuy giá tăng là tin vui cho nông dân, nó cũng đặt ra yêu cầu tổ chức lại vùng nguyên liệu. Phần lớn diện tích dừa vẫn do người dân trồng tự phát, nhiều nơi giống pha tạp khiến doanh nghiệp khó bảo đảm độ đồng nhất sản phẩm. Đà tăng của thị trường xuất khẩu cũng đặt ra yêu cầu về việc tổ chức lại vùng nguyên liệu, từ quy hoạch, liên kết chuỗi đến tiêu chuẩn quốc tế. Nếu chỉ chạy theo nhu cầu ngắn hạn mà bỏ qua bài toán chuẩn hóa vùng trồng, ngành dừa có thể tự làm khó mình khi thị trường đòi hỏi truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ.
Tiềm năng nông sản Việt trên thị trường nông sản Mỹ
Sự bứt phá của xuất khẩu dừa Việt Nam là tấm gương thu nhỏ cho tiềm năng nông sản Việt trên thị trường nông sản Mỹ. Các mặt hàng cung cấp cho Mỹ chủ yếu là trái cây nhiệt đới như dừa, thanh long, bưởi, xoài, nhãn, chôm chôm cùng nhiều sản phẩm chế biến, cấp đông. So với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp như Mexico, Peru, Colombia, Thái Lan hay Philippines, trái cây xuất khẩu của Việt Nam được đánh giá có lợi thế về sự đa dạng chủng loại và hương vị đặc trưng. Tuy nhiên, để đi xa hơn, ngành dừa nói riêng và nông sản nói chung phải tiếp tục chuẩn hóa vùng nguyên liệu, phát triển giống phù hợp, số hóa quy trình canh tác và tăng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Việc xây dựng thương hiệu cho dừa Việt Nam cần được chú trọng khi sản phẩm ngày càng đi sâu vào thị trường lớn như Mỹ, bởi nếu không có tên gọi và câu chuyện riêng, nông sản Việt sẽ mãi là “người làm thuê” cho thương hiệu nước ngoài.
