Từ xưởng chế tạo ở Vũng Tàu tới biển Baltic: bước nhảy vọt của PTSC M&C
Việc bốn trạm biến áp điện gió ngoài khơi được chế tạo hoàn chỉnh tại Việt Nam và xuất khẩu sang châu Âu lần đầu tiên là một cột mốc cho thấy ngành chế tạo thiết bị năng lượng trong nước đã đủ năng lực tham gia sâu vào các dự án quy mô lớn, tiêu chuẩn khắt khe, qua đó mở đường để Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo toàn cầu ở vai trò đối tác kỹ thuật chứ không chỉ là thị trường tiêu thụ. Việt Nam nay không chỉ nói về điện gió ngoài khơi Việt Nam như một câu chuyện nội địa, mà đã có sản phẩm vươn ra những thị trường khó tính nhất. Đây là sự thay đổi chất, không còn dừng ở gia công đơn lẻ mà là tham gia trọn gói một cấu phần hạ tầng quan trọng trong dự án điện gió ngoài khơi quy mô hàng gigawatt.
Theo Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, PTSC Mechanical & Construction (PTSC M&C) cùng các đối tác đã hoàn thành và bắt đầu vận chuyển bốn trạm biến áp ngoài khơi cho dự án điện gió Baltica 2 ngoài khơi Ba Lan. Hai trạm đang trên đường sang châu Âu, hai trạm còn lại đã được đưa lên sà lan tại cảng PTSC và sẵn sàng khởi hành. Đúng như Giám đốc PTSC M&C Tô Ngọc Tú nhấn mạnh, đây là lần đầu tiên các cấu trúc điện gió ngoài khơi do doanh nghiệp này tham gia chế tạo được xuất khẩu từ Việt Nam sang châu Âu. Nói cách khác, xuất khẩu thiết bị năng lượng đã chính thức có thêm một dòng sản phẩm mới: hạ tầng điện gió ngoài khơi giá trị cao.
Baltica 2: Dự án khổng lồ và bài kiểm tra năng lực EPC Việt Nam
Baltica 2 không phải một gói thầu nhỏ để Việt Nam “làm quen tay”, mà là một phép thử toàn diện cho năng lực EPC của PTSC M&C và cả ngành cơ khí – công nghiệp hỗ trợ trong nước. Dự án được phát triển trên biển Baltic, với quy mô khoảng 1,5GW, gồm 107 tua-bin điện gió và bốn trạm biến áp ngoài khơi, mỗi trạm công suất 375MW. Khi đi vào vận hành thương mại, dự kiến từ quý IV/2027, Baltica 2 sẽ cung cấp điện cho khoảng 2,4 triệu hộ gia đình Ba Lan. Nói cách khác, các trạm biến áp được chế tạo tại Việt Nam sẽ là mắt xích then chốt trong an ninh năng lượng cho hàng triệu người dân châu Âu – đây là trách nhiệm kỹ thuật lẫn uy tín không nhỏ.
Liên danh Semco Maritime – PTSC M&C nhận hợp đồng EPC bốn trạm biến áp ngoài khơi Baltica 2 từ tháng 6/2023, bao gồm thiết kế, mua sắm, xây lắp và chạy thử, cùng bốn kết cấu chân đế với tổng khối lượng khoảng 16.000 tấn. PTSC M&C chịu trách nhiệm chế tạo, lắp ráp cuối và chạy thử trên bờ tại Việt Nam. Một câu trích dẫn tiêu biểu cho tầm vóc dự án là: “Hợp đồng Baltica 2 bao gồm bốn trạm biến áp và bốn kết cấu đỡ mô-đun với tổng khối lượng xấp xỉ 16.000 tấn”. Thi công đồng thời cả bốn trạm trong khi xưởng vẫn phải gánh thêm bảy dự án quy mô lớn khác, với cao điểm huy động hơn 2.000 kỹ sư, công nhân và nhà thầu phụ, đã chứng minh năng lực điều phối sản xuất đáng nể của doanh nghiệp Việt Nam.
Chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo: Việt Nam rời “chiếu dưới”
Điểm đáng nói nhất của thương vụ Baltica 2 không nằm ở số lượng bốn trạm biến áp, mà ở vị thế mới của Việt Nam trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo. Việc những trạm biến áp điện gió ngoài khơi chế tạo tại Việt Nam được xuất khẩu sang châu Âu lần đầu là tín hiệu rõ ràng: chúng ta không còn đứng ngoài chuỗi cung ứng, mà đã bước vào nhóm nhà cung cấp có thể đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về kỹ thuật, chất lượng, an toàn và tiến độ của các thị trường hàng đầu. Xuất khẩu thiết bị năng lượng cho điện gió ngoài khơi – vốn trước đây gần như là “sân chơi” của một số nước châu Âu và Đông Bắc Á – nay có thêm dấu ấn từ Việt Nam.
Để tham gia dự án, PTSC M&C phải vượt qua các đợt đánh giá năng lực và đáp ứng yêu cầu rất chặt về thiết kế, quản lý chất lượng, an toàn và tiến độ. Điều này có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một hợp đồng EPC: nó mở cánh cửa cho những đơn hàng tiếp theo trong chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi quốc tế của Việt Nam. Theo lãnh đạo PTSC M&C, dự án Baltica 2 giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình EPC, củng cố đội ngũ kỹ thuật và chuẩn bị cho những dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn hơn trong tương lai. Nói cách khác, đây là một khoản “đầu tư năng lực” mang tính hệ thống cho cả ngành, chứ không chỉ là một thương vụ thương mại.
Thách thức kỹ thuật: bước đệm để Việt Nam hướng tới các dự án lớn hơn
Để đi xa hơn trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo, Việt Nam buộc phải chứng minh năng lực ở những bài toán kỹ thuật khó, và Baltica 2 là một ví dụ điển hình. Các trạm biến áp này được chế tạo trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhưng lại phải vận hành hàng chục năm ở biển Baltic – môi trường băng giá, ăn mòn cao. Thách thức lớn nằm ở hệ sơn bảo vệ bề mặt: khoảng 120.000m2 diện tích bề mặt được xử lý trong điều kiện môi trường kiểm soát bằng hệ thống hút ẩm và thông gió, kèm quy trình kiểm tra nghiêm ngặt. Nếu thất bại, hậu quả không chỉ là chi phí sửa chữa khổng lồ mà còn là mất uy tín của cả ngành chế tạo trong nước.
Việc triển khai đồng thời bốn trạm với hơn 2.000 nhân sự và nhiều nhà thầu phụ ở cao điểm, trong khi xưởng vẫn xử lý thêm bảy dự án quy mô lớn khác, cho thấy năng lực tổ chức sản xuất phức tạp của PTSC M&C. Công tác lắp đặt và đấu nối ngoài khơi Ba Lan dự kiến bắt đầu từ tháng 11, đánh dấu bước tiếp theo trong chuỗi giá trị mà doanh nghiệp Việt đang dần làm chủ. Ở góc độ chiến lược, đây là “bài tập lớn” để Việt Nam tích lũy kinh nghiệm cho những dự án điện gió ngoài khơi có thể xây dựng trong tương lai, đồng thời tạo uy tín với các chủ đầu tư quốc tế khi họ tìm kiếm đối tác cho chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo.
Từ Baltica 2 đến tương lai điện gió ngoài khơi Việt Nam
Baltica 2 là một phần trong bức tranh chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ tại châu Âu, nơi điện gió ngoài khơi được xem là trụ cột mới của hệ thống điện sạch. Việc Việt Nam tham gia cung cấp hạ tầng cốt lõi cho dự án này không chỉ là thắng lợi kinh tế, mà còn là thông điệp chính trị – công nghiệp: Việt Nam muốn và có thể trở thành đối tác tin cậy trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo toàn cầu. Khi một dự án có quy mô 1,5GW, với bốn trạm biến áp do Việt Nam chế tạo, dự kiến cung cấp điện cho khoảng 2,4 triệu hộ gia đình Ba Lan từ quý IV/2027, câu chuyện năng lượng tái tạo không còn là khẩu hiệu, mà trở thành kết quả cụ thể đo đếm được.
Từ góc nhìn dài hạn, thành công của PTSC M&C Ba Lan – thông qua gói thầu Baltica 2 trạm biến áp – cho thấy chiến lược không thể chỉ dừng ở phát triển điện gió ngoài khơi Việt Nam cho nhu cầu trong nước. Muốn chiếm vị trí vững trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo, chúng ta cần tiếp tục đầu tư vào nhân lực kỹ thuật, công nghệ chế tạo, tiêu chuẩn quản lý chất lượng và an toàn, đồng thời xây dựng hệ sinh thái nhà thầu phụ nội địa đủ sức tham gia các dự án tương tự. Kết luận rõ ràng là: nếu coi Baltica 2 là điểm đến thì sẽ rất dễ ngủ quên, nhưng nếu xem đây là vạch xuất phát, Việt Nam có cơ hội tiến xa hơn trong sân chơi năng lượng sạch toàn cầu.
