Từ bãi chế tạo Vũng Tàu đến biển Baltic: một bước nhảy cho điện gió ngoài khơi Việt Nam
Việc PTSC M&C hoàn thành, hạ thủy và xuất khẩu bốn trạm biến áp ngoài khơi nặng 16.000 tấn cho dự án Baltica 2 ngoài khơi Ba Lan là cột mốc cho thấy điện gió ngoài khơi Việt Nam đã bước sang giai đoạn mới, trở thành nhà cung cấp công trình phức tạp cho chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo quốc tế thay vì chỉ là thị trường tiêu thụ.
Trọng tâm của câu chuyện không phải ở con số 16.000 tấn thép mà ở “tư cách” mà Việt Nam vừa giành được: lần đầu tiên một công trình điện gió ngoài khơi do doanh nghiệp trong nước chế tạo được xuất khẩu sang châu Âu. Điều này cho thấy năng lực công nghiệp năng lượng của Việt Nam đã vượt ra khỏi khuôn khổ hợp đồng gia công đơn giản, để tham gia những gói EPC phức tạp với yêu cầu kỹ thuật ngặt nghèo cho một trong những dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn nhất châu Âu – dự án Baltica 2 công suất khoảng 1.500 MW với 107 turbine và bốn trạm biến áp ngoài khơi, dự kiến vận hành từ quý IV/2027.
Bốn “trái tim thép” 16.000 tấn và tham vọng xuất khẩu năng lượng tái tạo
Trong cấu trúc của một trang trại điện gió ngoài khơi, trạm biến áp ngoài khơi không phải chi tiết phụ trợ mà là “trái tim” của hệ thống. Mỗi trạm công suất 375 MW, thu gom điện từ các turbine gió, nâng áp và truyền tải vào bờ, góp phần bổ sung nguồn điện tái tạo quy mô lớn cho Ba Lan. Bốn trạm mà Việt Nam chế tạo sẽ giúp dự án Baltica 2 tiến gần mục tiêu cung cấp năng lượng xanh cho 2,4 triệu hộ gia đình và giảm 5 triệu tấn CO2 mỗi năm từ 2027.
Đằng sau các “pháo đài thép” cao tương đương tòa nhà 15 tầng này là hơn 5,5 triệu giờ làm việc an toàn, không mất ngày công, với trên 2.000 lao động trực tiếp và khoảng 200 nhân sự gián tiếp được huy động ở giai đoạn cao điểm. Đây không chỉ là một hợp đồng cơ khí lớn, mà là minh chứng rõ ràng rằng xuất khẩu năng lượng tái tạo không còn là khái niệm viễn vông với Việt Nam mà đã trở thành đơn hàng cụ thể, có địa chỉ, có tiêu chuẩn châu Âu để đo lường. Như lãnh đạo dự án Baltica 2 của Ørsted nhận xét, các trạm hoàn thành đúng tiến độ cho thấy năng lực kỹ thuật và sự cam kết tiêu chuẩn cao nhất của liên danh trong đó có PTSC M&C.
Từ cơ khí dầu khí đến công nghiệp năng lượng: Việt Nam đã “lột xác” đến đâu?
Ít năm trước, khi nhắc đến công nghiệp ngoài khơi, người ta nghĩ ngay đến dầu khí. Dự án Baltica 2 cho thấy một sự “lột xác” quan trọng: năng lực, thiết bị, nhân lực từng phục vụ giàn khoan nay được tái cấu trúc để phục vụ điện gió ngoài khơi Việt Nam và thị trường toàn cầu. Tháng 6/2023, liên danh Semco Maritime – PTSC M&C nhận hợp đồng EPC trọn gói, từ thiết kế, mua sắm, thi công đến chạy thử bốn trạm biến áp, tổng khối lượng khoảng 16.000 tấn.
Từ lễ cắt thép đầu tiên ngày 27/11/2024 đến chiến dịch hạ thủy kéo dài 43 ngày đêm với tám cấu kiện được đưa xuống nước an toàn, PTSC M&C đã chứng minh họ không còn là nhà thầu hạng hai trong chuỗi cung ứng quốc tế. Việc chế tạo và hoàn thiện các trạm ngay tại Việt Nam khẳng định vị trí mới của nước ta trong chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi toàn cầu, đồng thời cho thấy chiến lược chuyển dịch từ cơ khí dầu khí sang năng lượng tái tạo ngoài khơi là hoàn toàn khả thi nếu có đơn hàng đủ lớn và tiêu chuẩn đủ cao để “kéo” hệ thống cùng nâng cấp.
Ý nghĩa địa chiến lược: Việt Nam trong bản đồ chuỗi cung ứng xanh châu Âu
Điểm đáng nói nhất trong thương vụ này là yếu tố địa chính trị của chuỗi cung ứng. Khi châu Âu cần tăng tốc điện gió ngoài khơi để bảo đảm an ninh năng lượng và giảm phát thải, việc một nhà thầu châu Á như PTSC M&C được chọn cho dự án Baltica 2 Ba Lan cho thấy Việt Nam đã chen chân được vào “sân sau” của những tập đoàn năng lượng hàng đầu. Không phải là nhà máy sản xuất thiết bị giá rẻ, Việt Nam xuất khẩu trạm biến áp ngoài khơi – những cấu phần phức tạp nhất của dự án – đáp ứng chuẩn kỹ thuật, an toàn châu Âu.
Tại biển Baltic, các trạm biến áp sẽ tiếp tục được lắp đặt trên móng, đấu nối, kiểm tra và chạy thử trước khi kết nối với 107 turbine gió và hệ thống truyền tải vào bờ. Điều này mở ra một giai đoạn hợp tác sâu hơn: không chỉ chế tạo, nhà thầu Việt Nam còn có cơ hội tham gia giai đoạn lắp đặt và vận hành. Về dài hạn, nếu biết tận dụng hiệu ứng “hồ sơ tham chiếu” từ Baltica 2, Việt Nam có thể trở thành điểm đến tự nhiên cho các đơn hàng xuất khẩu năng lượng tái tạo khác, từ trạm biến áp ngoài khơi đến kết cấu cho các dự án điện gió ngoài khơi châu Âu và khu vực.
Cơ hội và điều kiện để Việt Nam không bỏ lỡ “làn sóng gió”
Điện gió ngoài khơi Việt Nam đang được nhắc đến nhiều trong quy hoạch, nhưng Baltica 2 cho thấy một hướng đi thực dụng hơn: trước khi khai thác mạnh nguồn gió trong nước, chúng ta có thể tạo việc làm, tích lũy năng lực và chuẩn bị thể chế thông qua việc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc bàn giao đúng tiến độ và đạt chuẩn cho một trong những dự án năng lượng tái tạo lớn nhất châu Âu đã khẳng định uy tín của các doanh nghiệp công nghiệp năng lượng Việt Nam và mở rộng thị trường dịch vụ kỹ thuật quốc tế.
Tuy nhiên, nếu muốn biến những hợp đồng xuất khẩu năng lượng tái tạo đầu tiên thành lợi thế lâu dài, Việt Nam cần đi trước ở ba mặt: quy hoạch hạ tầng cảng và bãi chế tạo chuyên dụng; chính sách thu hút và giữ chân nhân lực kỹ thuật cao; và khuôn khổ pháp lý rõ ràng để điện gió ngoài khơi phát triển trong nước, tạo “sân nhà” cho doanh nghiệp. Cột mốc PTSC M&C châu Âu vì thế nên được xem như lời nhắc nhở: cơ hội đang ở trên biển, nhưng nếu thiếu tầm nhìn và cải cách, “làn sóng gió” hoàn toàn có thể trôi qua trước mắt.
