Phá dỡ chung cư gần 50 năm tuổi: câu chuyện không còn xa vời
Phá dỡ chung cư cũ là quá trình di dời cư dân khỏi các khối nhà tập thể đã xuống cấp sau hàng chục năm sử dụng, để tháo dỡ hoàn toàn và xây mới, vừa nhằm bảo đảm an toàn tính mạng, chỉnh trang đô thị, vừa mở ra cơ hội cải thiện điều kiện sống và tái cấu trúc lại không gian cư trú của người dân theo quy hoạch hiện đại hơn. 6 chung cư Quang Trung ở Nghệ An – các khối C2, C3, C4, C5, C6 khu C và D2 khu D – đều là chung cư gần 50 năm, đã được kiểm định xuống cấp nghiêm trọng và nằm trong diện phải di dời, phá dỡ trong năm 2026. Quyết định không còn là câu hỏi “có phá dỡ hay không” mà là “cư dân sẽ đi đâu, theo cách nào, với quyền lợi gì”. Nếu không chủ động tìm hiểu, người dân dễ rơi vào thế bị động trong giai đoạn xáo trộn nhất của đời sống.
Nghệ An: từ “xóm nhà giàu” Quang Trung đến bài toán an toàn sinh mạng
Khu chung cư Quang Trung từng được viện trợ xây dựng từ năm 1974 và đưa vào sử dụng năm 1976, được ví như “xóm nhà giàu” của một đô thị kiểu mẫu với 22 tòa nhà cao 5 tầng, nơi ở của cán bộ, trí thức và công nhân viên ưu tú. Sau gần nửa thế kỷ, hào quang đó bị thay thế bằng lo lắng thường trực về an toàn: các khối nhà C2, C3, C4, C5, C6 và D2 đều đã xuống cấp nghiêm trọng, được kiểm định ở cấp D – mức nguy hiểm cao nhất, buộc chính quyền phải từng lần sơ tán người dân khi có bão lớn. Việc phá dỡ chung cư cũ ở đây vì thế không phải lựa chọn, mà là nghĩa vụ bảo vệ tính mạng. Tỉnh đã phá dỡ 17/23 nhà chung cư cũ (74%), cao hơn rất nhiều so với mức khoảng 2% của cả nước. Câu nói đáng nhớ ở đây là: “Đằng sau mỗi khối bê tông nứt vỡ là một gia đình, nên chậm trễ nghĩa là chấp nhận rủi ro cho họ”.
Thanh Đa (TP.HCM): bài học di dời cư dân trước khi xây mới
Cư xá Thanh Đa – một khu chung cư hơn nửa thế kỷ tuổi – đang bước vào giai đoạn yên ắng hiếm thấy khi phần lớn cư dân ở các lô 1, 2 đã bàn giao nhà, cầu thang khóa lại, cửa dán niêm phong, chờ ngày phá dỡ chung cư cũ để xây mới. TP.HCM hiện tiến hành di dời cư dân tại 6 lô cũ (1, 2, 8, 9, 10, 11), với thời hạn di dời toàn bộ được ấn định từ giữa tháng 8.2026 theo quyết định của chính quyền địa phương. Sau khi di dời, khu chung cư cũ sẽ được xây dựng lại, dự án cải tạo – xây mới cụm lô Thanh Đa dự kiến khởi công từ tháng 10.2026 khi có “mặt bằng sạch”. Điều đáng nói là dự án này từng kéo dài nhiều năm vì vướng mắc, cho thấy nếu cư dân không nắm rõ quy trình và tham gia đối thoại ngay từ đầu, thời gian sống tạm bợ trong những công trình nguy hiểm có thể kéo dài hơn họ tưởng.
Di dời cư dân: vì sao phải chủ động thay vì “chờ thông báo”?
Di dời cư dân khỏi các chung cư gần 50 năm luôn là giai đoạn nhạy cảm nhất: vừa chạm tới ký ức, vừa làm đảo lộn sinh hoạt hằng ngày. Tại khu Quang Trung, đến cuối tháng 6 vẫn còn khoảng 440 căn hộ với hơn 1.000 nhân khẩu sinh sống; trong đó C5, C6 mới được di dời hoàn toàn để phục vụ phá dỡ. Điều này cho thấy tâm lý chần chừ, bám trụ vì sợ bất định sau di dời vẫn rất phổ biến. Thực tế ở Thanh Đa cho thấy, khi mốc thời gian di dời được ấn định rõ, tiến độ bàn giao nhà và niêm phong căn hộ diễn ra nhanh hơn, tạo điều kiện để dự án cải tạo có thể khởi động đúng kế hoạch. Cư dân càng hiểu rõ quy trình – từ kiểm định nhà, ban hành quyết định di dời, bố trí chỗ ở tạm đến thời điểm phá dỡ – thì càng giảm được căng thẳng, tránh những hiểu lầm kéo dài loại dự án này.
Kết luận: Phá dỡ chung cư cũ chỉ có ý nghĩa khi cư dân thực sự được an cư
Cả câu chuyện Nghệ An lẫn Thanh Đa cho thấy phá dỡ chung cư cũ không chỉ là con số phần trăm hoàn thành dự án. Đó là tiến trình chạm tới ký ức của những gia đình đã gắn bó nửa đời người với những bức tường nứt nẻ. Nghệ An đang dẫn đầu cả nước về cải tạo chung cư cũ với 74% nhà đã được phá dỡ, nhưng thành tích chỉ thực sự trọn vẹn khi người dân cảm thấy họ bước sang chỗ ở mới an toàn, ổn định hơn, thay vì bị “bứng” khỏi nơi chốn thân thuộc trong lo lắng. Bài học từ các chung cư gần 50 năm tuổi là: cư dân phải chủ động tìm hiểu, chất vấn và đồng hành trong mọi bước của quá trình phá dỡ và di dời, bởi một chung cư mới chỉ đáng giá khi nó đi cùng một đời sống mới – an toàn hơn, nhưng cũng công bằng hơn cho những người từng làm nên lịch sử của khu nhà cũ.
