Bàn giao mặt bằng là bước chuyển từ chủ trương sang thi công
Di dời cư dân trước khi cải tạo chung cư cũ là quá trình người ở chuyển tài sản khỏi căn hộ, hoàn tất bàn giao nhà và sắp xếp nơi ở tạm hoặc chỗ tái định cư để dự án có thể thi công. Đây không chỉ là khâu hậu cần: tiến độ bàn giao quyết định khi nào công trình cũ có thể được tháo dỡ và xây mới.
Hai đợt di dời tại Hà Nội và TP.HCM cho thấy việc này đang diễn ra sát với nhịp triển khai dự án. Sáng 29/10, nhiều hộ ở khu tập thể Nghĩa Đô đã chuyển đồ, một số căn vẫn đang thu dọn; tại những căn đã bàn giao, công nhân bắt đầu tháo dỡ một số hạng mục. Trong các ngày 27–29/10, cư dân lô 9 chung cư Thanh Đa cũng khẩn trương chuyển đồ và giao căn hộ trống cho ban quản lý dự án. Thông điệp thực tế rất rõ: cư dân cần biết chính xác bàn giao cho ai, vào thời điểm nào và điều kiện nơi ở tiếp theo ra sao.
Nghĩa Đô: nơi tạm cư gần nhà giúp giảm xáo trộn
Khu tập thể Nghĩa Đô trên đường Phùng Chí Kiên, phường Nghĩa Đô, gồm hai dãy A và B cao 5 tầng, được xây từ những năm 1970. Sau hơn 50 năm sử dụng, công trình xuống cấp nghiêm trọng, ảnh hưởng đến an toàn và chất lượng sống; phường đã đưa ra dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho dự án cải tạo, xây dựng nhà cao tầng. Vì vậy, di dời không phải chuyện có thể trì hoãn vô thời hạn, nhưng cách tổ chức nơi ở tạm sẽ quyết định mức độ xáo trộn của mỗi gia đình.
Một cư dân đã gắn bó 40 năm với căn hộ tầng 4 cho biết gia đình đang sắp xếp đồ đạc để chuyển tới nơi tạm cư do chủ đầu tư bố trí gần đó. Căn hộ hiện rộng 45 m²; theo phương án được bà chia sẻ, khi dự án hoàn thành gia đình dự kiến nhận căn hộ khoảng 90 m². Trường hợp này cho thấy việc chuẩn bị cần đi xa hơn đóng thùng: xác nhận nơi tạm cư, phương án tái định cư, thời điểm nhận nhà mới và cách xử lý những thiết bị, đồ đạc khó vận chuyển. Khi các nội dung ấy minh bạch, cư dân có cơ sở bàn giao mặt bằng mà không phải đánh đổi sự ổn định sinh hoạt bằng những lời hứa mơ hồ.
Thanh Đa: đồng thuận cao nhưng thời hạn vẫn tạo áp lực
Dự án tại chung cư Thanh Đa được TP.HCM chọn làm điểm trong chủ trương cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ. Dự án gồm 1.351 hộ: 1.001 hộ sở hữu tư nhân và 350 hộ thuộc sở hữu nhà nước. Đến nay, hơn 1.160 hộ, tương đương hơn 86%, đã đồng thuận với chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời. Chung cư được xây dựng giai đoạn 1968–1972, gồm 22 lô với khoảng 4.300 căn hộ; sau nhiều thập niên, công trình xuống cấp và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Ở lô 9, bà Nguyễn Thị Hải Thắm, 80 tuổi, chuyển những vật dụng cuối cùng sang nhà thuê gần đó sau gần 30 năm sống tại căn hộ. Bà cho biết địa phương hỗ trợ chi phí thuê nhà và trợ cấp cho gia đình khó khăn, đồng thời mong có suất tái định cư để trở lại khu vực sau khi xây xong. Một cư dân khác đã bàn giao nhà hơn 10 ngày trước rồi quay lại hoàn tất thủ tục điện, nước. Những việc ấy nhắc rằng bàn giao không dừng ở việc dọn trống: người dân còn cần kiểm kê hiện trạng, chốt chỉ số công-tơ và giữ giấy tờ bàn giao, thanh lý.
Phương án bồi thường, tái định cư của dự án chỉ được phê duyệt vào tháng 6/2025. Trong khi phần lớn hộ đã di dời, phường Bình Quới đã ban hành 250 quyết định cưỡng chế đối với các hộ còn lại; thời gian thực hiện dự kiến trong tháng 11 để bảo đảm thi công và sớm bố trí tái định cư tại chỗ. Đây là sức ép có thật, nhưng cưỡng chế không thể thay thế đối thoại và thông tin đầy đủ về quyền lợi.
Trước khi giao nhà, cần chốt đủ nơi ở và thủ tục
Hai trường hợp cùng chỉ ra mối liên hệ trực tiếp giữa di dời cư dân và tiến độ xây dựng mới: Nghĩa Đô đã tháo dỡ các hạng mục ở căn hộ bàn giao, còn tại Thanh Đa, quyết định di dời được đặt trong mục tiêu bảo đảm thi công và tái định cư tại chỗ. Nhưng tiến độ không nên được đo bằng số căn đã dọn trống בלבד. Một cuộc di dời được tổ chức tốt phải giúp người dân biết rõ mình chuyển đi đâu, quyền lợi được ghi nhận thế nào và khi nào có thể trở về.
- Xác nhận bằng văn bản thời điểm bàn giao, người tiếp nhận và tình trạng căn hộ khi giao.
- Làm rõ nơi ở tạm, hỗ trợ thuê nhà hoặc trợ cấp nếu có, cùng điều kiện và lộ trình tái định cư.
- Chụp ảnh hiện trạng, kiểm kê tài sản; chốt điện, nước và lưu biên bản, giấy tờ thanh lý.
- Lập kế hoạch chuyển đồ, giữ riêng giấy tờ thiết yếu và thống nhất đầu mối liên hệ khi phát sinh vướng mắc.
Cải tạo chung cư cũ là cần thiết khi nhà ở xuống cấp và mất an toàn, nhưng trách nhiệm triển khai không thể đặt hết lên vai người phải rời căn nhà đã gắn bó nhiều năm. Bàn giao mặt bằng chỉ thực sự sẵn sàng khi thủ tục, nơi ở tạm và cam kết tái định cư đều rõ ràng. Đó là điều kiện để dự án đi tiếp mà cư dân không bị bỏ lại giữa khoảng trống chờ đợi.
