Nghị quyết 66.26: bước ngoặt chính sách cho vùng dự án điện hạt nhân Ninh Thuận
Chính sách hỗ trợ tái định cư dân cư và bồi thường đất nông nghiệp tại dự án điện hạt nhân Ninh Thuận là tập hợp các quy định đặc thù nhằm bù đắp quyền lợi cho người sử dụng đất có nguồn gốc lấn, chiếm khi Nhà nước thu hồi đất, với trọng tâm là đảm bảo sinh kế lâu dài, chỗ ở ổn định và mức hỗ trợ tiền tương đương hoặc phần lớn giá trị bồi thường đất nông nghiệp bị thu hồi theo pháp luật đất đai hiện hành.
Điểm mấu chốt của Nghị quyết 66.26/2026/NQ-CP là thừa nhận thực tế sử dụng đất ổn định của người dân, kể cả đất có nguồn gốc lấn, chiếm, và biến nhóm vốn "không đủ điều kiện bồi thường" thành đối tượng được hỗ trợ rõ ràng về tiền, sinh kế và tái định cư. Thay vì chỉ tập trung vào yêu cầu giải phóng mặt bằng, Chính phủ đặt vấn đề công bằng và ổn định đời sống lên trước, coi đây là điều kiện để triển khai điện hạt nhân Ninh Thuận một cách chính danh và giảm xung đột xã hội. Nghị quyết được gắn với cơ chế đặc biệt mà Quốc hội đã quyết định, cho phép xử lý những vướng mắc pháp lý phát sinh từ thực tiễn sử dụng đất lâu năm.
Nhóm đất lấn, chiếm trước 1/7/2014: hỗ trợ tương đương 100% bồi thường
Không phải ngẫu nhiên mà chính sách ưu tiên mạnh cho nhóm người sử dụng đất nông nghiệp ổn định trước 1/7/2014: họ là những hộ gắn bó lâu dài với vùng dự án, chịu rủi ro lớn nhất khi thu hồi đất nhưng lại bị “kẹt” về giấy tờ pháp lý. Theo Nghị quyết, 65 trường hợp sử dụng 22,62 ha đất nông nghiệp có nguồn gốc lấn, chiếm trước thời điểm này được hỗ trợ về đất bằng đúng mức tiền bồi thường của loại đất nông nghiệp bị thu hồi, trên diện tích không vượt hạn mức giao đất tại địa phương.
Tài sản gắn liền với đất, như nhà, công trình, cây trồng, cũng được tính hỗ trợ bằng mức bồi thường theo giá trị tài sản theo pháp luật đất đai. Đây là điểm then chốt: người dân dù đất có nguồn gốc lấn, chiếm vẫn được đối xử gần như một trường hợp đủ điều kiện bồi thường. Khoản hỗ trợ sinh kế được tính bằng 1,5 lần giá loại đất nông nghiệp thu hồi trong bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án, trên diện tích không vượt hạn mức. Câu chuyện ở đây không chỉ là tiền, mà là sự thừa nhận giá trị lao động và sinh kế đã hình thành trên mảnh đất ấy.
Nhóm đất lấn, chiếm sau 1/7/2014: hỗ trợ 80% nhưng vẫn có tái định cư
Nhóm hộ sử dụng đất nông nghiệp có nguồn gốc lấn, chiếm từ 1/7/2014 đến trước khi Nghị quyết 174/2024/QH15 có hiệu lực được nhìn nhận khác, nhưng không bị bỏ rơi. Với 33 trường hợp, khoảng 11 ha đất, mức hỗ trợ về đất và tài sản gắn liền với đất được tính bằng 80% mức tiền bồi thường tương ứng, trên diện tích không vượt hạn mức giao đất nông nghiệp. Về sinh kế, nhóm này được hỗ trợ bằng một lần giá loại đất nông nghiệp thu hồi trong bảng giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án.
Có thể nói, Chính phủ đã gửi đi thông điệp rõ ràng: dù thời điểm lấn, chiếm đất muộn hơn và tính pháp lý yếu hơn, người dân vẫn được bảo vệ ở mức đáng kể, không bị đẩy vào cảnh trắng tay. Đáng chú ý, trường hợp có nhà ở gắn liền với đất, phải di chuyển và không còn chỗ ở nào khác trong cùng địa bàn cấp xã sẽ được giao đất tái định cư, gắn với suất tái định cư tối thiểu. Đây là hàng rào an toàn quan trọng, bởi mất đất sản xuất đã khó, mất luôn chỗ ở sẽ là cú sốc không thể chấp nhận về mặt xã hội.
98 trường hợp lấn, chiếm: vì sao cần chính sách riêng?
Nghị quyết 66.26 không phải là sự ưu ái bất thường, mà là phản ứng chính sách cần thiết trước thực tế 98 trường hợp sử dụng ổn định đất có nguồn gốc lấn, chiếm nhưng không đủ điều kiện bồi thường tại dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Hai nhóm với tổng diện tích 33,62 ha đã hình thành sản xuất nông nghiệp, nuôi sống gia đình nhiều năm. Nếu chỉ áp dụng máy móc quy định đất đai, những hộ này sẽ đứng ngoài mọi chế độ bồi thường đất nông nghiệp, sinh kế và tái định cư dân cư – điều khó có thể chấp nhận trong một dự án mang tính quốc gia như điện hạt nhân.
Chính sách riêng này cũng gắn chặt với các cơ chế, chính sách đặc biệt mà Quốc hội đã ban hành để xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật. Một câu có thể trích dẫn là: "Nghị quyết này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 5/9/2026 và hết hiệu lực kể từ ngày Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật chấm dứt hiệu lực". Điều đó cho thấy Nhà nước chủ động mở một “kênh đặc biệt” để giải quyết triệt để bài toán quyền lợi người dân trước yêu cầu triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận.
Ý nghĩa lâu dài: điện hạt nhân chỉ bền vững khi sinh kế người dân được đảm bảo
Nhìn rộng hơn, chính sách hỗ trợ sinh kế, tái định cư cho người dân bị thu hồi đất trong dự án điện hạt nhân Ninh Thuận cho thấy một thay đổi quan trọng: Nhà nước không coi bồi thường đất nông nghiệp chỉ là bài toán tài chính, mà là phần trung tâm của sự đồng thuận xã hội. Khi người dân được hỗ trợ từ 80% đến 100% mức bồi thường đất tùy điều kiện, kèm theo khoản sinh kế và chỗ ở mới, dự án giảm đáng kể nguy cơ khiếu nại và mâu thuẫn kéo dài.
Điện hạt nhân vốn là lĩnh vực nhạy cảm, đòi hỏi niềm tin rất lớn vào quyết định chính sách. Nghị quyết 66.26 cho thấy cách tiếp cận đáng ủng hộ: sử dụng cơ chế đặc biệt được Quốc hội cho phép để xử lý những khoảng trống pháp lý, nhưng vẫn lấy người dân làm trọng tâm. Nếu thực thi nghiêm túc, minh bạch, đây có thể là tiền lệ tốt cho các dự án hạ tầng lớn khác, nơi câu chuyện đất lấn, chiếm và sử dụng ổn định từ nhiều năm luôn là thách thức. Kết luận không khó: điện hạt nhân chỉ có thể bền vững khi sinh kế và chỗ ở của người dân quanh nhà máy được đảm bảo và tôn trọng.
