Thành phố trực thuộc Trung ương mới là gì và vì sao Quảng Ninh, Bắc Ninh được chọn?
Đề xuất thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương là chủ trương nâng cấp đơn vị hành chính tỉnh lên đô thị trung ương, nhằm hình thành các cực tăng trưởng mới, tăng cường vai trò điều phối vùng và thu hút đầu tư cho toàn khu vực Đồng bằng sông Hồng. Đây không chỉ là thay đổi tên gọi mà là bước tái cấu trúc không gian phát triển, hệ thống hạ tầng và mô hình quản trị đô thị ở cấp cao nhất trong hệ thống chính quyền địa phương. Sáng 6/8, tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất của Quốc hội khóa 16, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải đã thay mặt Chính phủ trình bày tờ trình về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh. Theo tờ trình, việc thành lập hai thành phố này đã bảo đảm đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý theo các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị và phù hợp Quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng.
Quảng Ninh: Cửa ngõ biển – biên giới trở thành cực tăng trưởng mới
Nếu muốn xác định một cực tăng trưởng mới của vùng Đồng bằng sông Hồng, bỏ qua Quảng Ninh là một sai lầm chiến lược. Tỉnh này giữ vị trí chiến lược trong phát triển kinh tế – xã hội và quốc phòng, an ninh của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước. Đây là tỉnh duy nhất ở Việt Nam có đường biên giới cả trên bộ và trên biển với Trung Quốc, thông qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái – điểm trung chuyển hàng hóa quốc tế sầm uất, tạo điều kiện thuận lợi phát triển kinh tế cửa khẩu và thương mại song phương. Hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại cả về đường bộ, đường hàng không và đường biển đã giúp Quảng Ninh đóng góp 2,87% quy mô GRDP cả nước, 9,4% GRDP vùng Đồng bằng sông Hồng và 4,1% tăng trưởng cả nước vào năm 2025. Tờ trình nhấn mạnh, với nền tảng hạ tầng số, đô thị thông minh, giao thông – logistics hiện đại, du lịch biển đảo, di sản, công nghiệp chế biến, chế tạo, Quảng Ninh đang phát triển thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, trung tâm du lịch quốc gia mang tầm quốc tế. Chính vì vậy, nâng cấp Quảng Ninh thành thành phố trực thuộc Trung ương là bước đi nhằm đưa lợi thế biên giới – biển cả thành động lực tăng trưởng vùng.
Bắc Ninh: Từ thủ phủ công nghệ thành “siêu đô thị” công nghiệp – dịch vụ
Nếu Quảng Ninh là cực tăng trưởng hướng biển, Bắc Ninh chính là cực tăng trưởng hướng công nghiệp – công nghệ của Đồng bằng sông Hồng. Tỉnh nằm ở cửa ngõ phía Đông Bắc Thủ đô Hà Nội, trên hành lang kinh tế quan trọng kết nối ASEAN với thị trường Trung Quốc. Bắc Ninh đang từng bước hoàn thiện hệ thống giao thông đa phương thức gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường không, với các công trình trọng điểm như cao tốc Hà Nội – Lạng Sơn, cảng hàng không quốc tế Gia Bình, đường bộ và đường sắt tốc độ cao kết nối Hà Nội và các địa phương, cùng hệ thống cảng và trung tâm logistics hiện đại. Theo tờ trình, đến năm 2025, Bắc Ninh có quy mô kinh tế đứng thứ 5 cả nước; đóng góp 4,1% GDP quốc gia, tăng trưởng đạt 10,27% và đóng góp 5,34% vào tăng trưởng chung. Số lượng trên 3.660 dự án FDI đang hoạt động với tổng vốn đăng ký lớn giúp Bắc Ninh đứng thứ 2 cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài. Điểm đặc biệt, Bắc Ninh còn là vùng đất giàu di sản, gắn với thành cổ Luy Lâu và 8 di sản được UNESCO ghi danh. Chính cấu trúc kết hợp công nghiệp công nghệ cao – logistics – dịch vụ hiện đại – văn hóa di sản khiến việc nâng Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là chuyện hành chính, mà là định hình một “siêu đô thị” công nghiệp – dịch vụ mang bản sắc riêng.
Hai cực tăng trưởng mới và bài toán phát triển Đồng bằng sông Hồng
Chính phủ khẳng định rõ mục tiêu: đề xuất thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh nhằm tạo động lực hình thành hai cực tăng trưởng mới của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước. Việc này phù hợp với Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng, Quy hoạch tổng thể quốc gia và các quy hoạch đô thị đã được phê duyệt. Nói cách khác, Hà Nội sẽ không còn “đơn độc” trong vai trò hạt nhân, mà được bổ sung hai điểm tựa mới: một cực biển – biên giới (Quảng Ninh), một cực công nghiệp – logistics (Bắc Ninh). Theo tờ trình, cả hai địa phương đều đạt 7/7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Từ góc độ vùng, đây là cơ hội tái phân bố chức năng phát triển: Hà Nội giảm sức ép đô thị và hạ tầng, trong khi Quảng Ninh và Bắc Ninh gánh vai trò cửa ngõ thương mại, công nghiệp và dịch vụ cao cấp, từ đó nâng sức cạnh tranh toàn vùng Đồng bằng sông Hồng.
Thời điểm vận hành, yêu cầu đối với chính quyền đô thị mới và kết luận
Đề xuất không dừng ở việc nâng cấp danh nghĩa, mà kèm theo lộ trình và yêu cầu cụ thể. Cơ quan thẩm tra tán thành thời điểm nghị quyết có hiệu lực: ngày 1/9/2026 đối với thành phố Quảng Ninh và ngày 20/9/2026 đối với thành phố Bắc Ninh. Ủy ban Pháp luật đề nghị Chính phủ chỉ đạo hai địa phương khẩn trương kiện toàn tổ chức bộ máy, hoàn thiện các điều kiện cần thiết để chính quyền đô thị mới vận hành đồng bộ ngay sau khi nghị quyết được Quốc hội thông qua. Đồng thời, chính quyền tỉnh Quảng Ninh và Bắc Ninh – sau khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương – được yêu cầu tập trung nguồn lực phát triển thành các cực tăng trưởng kinh tế, xây dựng mô hình chính quyền đô thị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, nâng cao chất lượng các lĩnh vực văn hóa, xã hội và đời sống người dân. Từ các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, tờ trình nhấn mạnh việc thành lập hai thành phố là cần thiết, tạo tiền đề quan trọng để Quảng Ninh và Bắc Ninh tiếp tục phát triển theo định hướng của các nghị quyết, kết luận Trung ương và các quy hoạch liên quan. Nếu thực thi nghiêm túc, đây sẽ là bước ngoặt cấu trúc lại bản đồ phát triển Đồng bằng sông Hồng theo hướng đa trung tâm, cạnh tranh hơn và bền vững hơn.
