Giải ngân vốn đầu tư công: bức tranh tổng thể đáng lo của Quảng Ngãi
Giải ngân vốn đầu tư công tại Quảng Ngãi là quá trình các chủ đầu tư công sử dụng nguồn ngân sách đã được giao để triển khai những dự án hạ tầng, từ giao thông, dân dụng đến phát triển quỹ đất, với mục tiêu hoàn thành đúng tiến độ và đạt mục tiêu giải ngân 100% vào cuối chu kỳ kế hoạch. Ở thời điểm hiện tại, tiến độ giải ngân này phản ánh mức độ vận hành của bộ máy quản lý dự án, năng lực phối hợp giữa các cơ quan và khả năng biến nguồn lực trên giấy thành công trình hạ tầng hữu hình. Tính đến ngày 17.9, toàn tỉnh mới giải ngân khoảng 3.224 tỉ đồng, tương đương 40,2% số vốn Thủ tướng Chính phủ giao. Con số này không chỉ thấp hơn nhiều so với mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công năm 2026 mà còn thua xa mức bình quân chung cả nước là 52,9% tính đến ngày 10.9. Tỷ lệ giải ngân thấp đang đặt Quảng Ngãi trước áp lực lớn trong những tháng còn lại, bởi đây là giai đoạn mang tính quyết định để không đánh mất cơ hội cải thiện hạ tầng và sức cạnh tranh của tỉnh. "Tỷ lệ giải ngân 40,2% đang đặt Quảng Ngãi trước áp lực lớn trong những tháng cuối năm".
Khi Quảng Ngãi hạ tầng bị kéo chậm bởi tỷ lệ giải ngân thấp
Đằng sau con số 40,2% là một danh sách dài các chủ đầu tư công chậm bước, trong đó đáng chú ý là những đơn vị đang nắm giữ các dự án then chốt của Quảng Ngãi hạ tầng. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông tỉnh mới giải ngân hơn 40% kế hoạch được giao, nghĩa là nhiều tuyến đường huyết mạch vẫn đang ì ạch trên công trường. Các dự án như nâng cấp, mở rộng hạ tầng giao thông tại Khu kinh tế Dung Quất hay mở rộng Quốc lộ 24B là ví dụ điển hình của những dự án nếu chậm sẽ kéo lùi đà phát triển không chỉ của một khu vực mà của cả tỉnh. Đáng lo hơn, các đơn vị giữ vai trò “mở đường” cho dự án lại thuộc nhóm chậm nhất: Trung tâm Phát triển Quỹ đất tỉnh chỉ đạt hơn 28% kế hoạch, Ban Quản lý dự án công trình dân dụng và công nghiệp chỉ gần 29%. Khi khâu giải phóng mặt bằng, chuẩn bị quỹ đất còn ì ạch, mọi nỗ lực đẩy nhanh tiến độ dự án ở giai đoạn thi công đều dễ trở thành khẩu hiệu hơn là thay đổi thực chất.
"100 ngày đêm" và áp lực phải tăng tốc giải ngân vốn đầu tư công
Nhận diện được khoảng cách lớn giữa thực trạng và mục tiêu, lãnh đạo tỉnh đã chọn cách gây áp lực công khai. Ngày 22.9, Văn phòng UBND tỉnh công bố kết quả giải ngân và tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công của từng chủ đầu tư, tính đến ngày 17.9. Đây là động tác “điểm danh” buộc các đơn vị phải đối mặt với số liệu và trách nhiệm của mình, thay vì núp sau những lý do chung chung về khó khăn khách quan. Trước đó, Chủ tịch UBND tỉnh đã phát động chương trình "100 ngày đêm giải ngân vốn đầu tư công", kêu gọi các địa phương, đơn vị tập trung, quyết liệt hành động để bảo đảm tiến độ kế hoạch vốn năm 2026. Đồng thời, ông đặt mục tiêu đến ngày 31.1.2027 phải giải ngân 100% vốn đầu tư công năm 2026, và yêu cầu ngay trong cuối tháng 9, tỷ lệ giải ngân của tỉnh phải đạt mức bình quân chung cả nước. "Chúng ta sẽ phấn đấu giải ngân 100% vốn đầu tư công" – yêu cầu này được nhấn mạnh như một cam kết không có vùng trũng cho sự trì trệ.
Những rào cản cấu trúc đang níu chân các chủ đầu tư công
Tỉnh đã yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương là chủ đầu tư khẩn trương tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ dự án và giải ngân kế hoạch vốn năm 2026, bao gồm cả nguồn vốn được kéo dài. Nhưng yêu cầu “đẩy nhanh” sẽ vô nghĩa nếu những rào cản cấu trúc không được nhận diện và xử lý thẳng thắn. Thứ nhất, tiến độ giải phóng mặt bằng vẫn là điểm nghẽn truyền thống. UBND tỉnh buộc phải nhấn mạnh việc các xã, phường phối hợp chặt chẽ với Ban Quản lý dự án, chủ động xử lý vướng mắc để tạo điều kiện triển khai công trình. Khi mặt bằng đường Hoàng Sa – Dốc Sỏi được giao sớm, dự án lập tức có điều kiện tăng tốc, cho thấy vai trò quyết định của khâu này. Thứ hai, năng lực tổ chức thi công của nhiều nhà thầu và ban quản lý dự án chưa tương xứng với lượng vốn được giao. Tỉnh phải yêu cầu với các công trình lớn, nhà thầu huy động tối đa nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công 3 ca, 4 kíp, tăng cường làm việc ban đêm. Khi phải “ra lệnh” đến mức vi mô như số ca làm việc, có thể thấy năng lực tự chủ động của không ít đơn vị còn hạn chế.
Muốn cán đích 100% vào 2026: cần kỷ luật sắt và cải cách mềm
Để mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công năm 2026 không chỉ là khẩu hiệu, Quảng Ngãi cần song song hai trụ cột: kỷ luật sắt và cải cách mềm. Về kỷ luật, Chủ tịch UBND tỉnh đã yêu cầu tất cả Ban Quản lý dự án được giao vốn phải giải ngân hết số vốn bố trí; các xã, phường được giao vốn cũng phải tập trung thực hiện, không để vốn chậm giải ngân. Kèm theo cam kết là trách nhiệm rất cụ thể: nếu đơn vị nào không thực hiện đúng cam kết tiến độ, cần xem xét điều chuyển vốn sang những dự án, những chủ đầu tư có khả năng làm nhanh hơn. Về cải cách mềm, bản thân quy trình phối hợp giữa các sở, ngành, chính quyền cấp xã/phường với chủ đầu tư công cần được đơn giản hóa, minh bạch hơn, nhất là trong các khâu như thủ tục liên quan đến giải phóng mặt bằng, điều chỉnh thiết kế, thẩm định kế hoạch vốn. UBND tỉnh đã yêu cầu các chủ đầu tư và Ban Quản lý dự án tập trung nhân lực, phương tiện, tổ chức thi công hợp lý, nhưng nếu thủ tục còn rườm rà, thì mọi nỗ lực tăng ca trên công trường vẫn khó bù đắp thời gian đã mất trong phòng họp. Muốn Quảng Ngãi hạ tầng bứt phá, tỉnh không thể chỉ chạy nước rút trong 100 ngày mà cần một cuộc “điều chỉnh chiến lược” cho cả hệ thống giải ngân vốn đầu tư công.
