Khi 4/8 tuyến cáp quang biển “ngã bệnh” cùng lúc
Sự cố đồng loạt trên bốn tuyến cáp quang biển Việt Nam kết nối Internet quốc tế là tình huống khi một nửa số tuyến cáp hiện có gặp trục trặc cùng thời điểm, khiến lưu lượng truyền dẫn ra nước ngoài bị suy giảm rõ rệt, tốc độ truy cập các dịch vụ đặt máy chủ ở nước ngoài chậm đi và tạo ra cảm giác Internet “nghẽn” dù mạng trong nước vẫn hoạt động bình thường.
Điều đáng nói không phải chỉ là một đợt suy giảm chất lượng Internet, mà là lời cảnh báo về mức độ mong manh của hạ tầng viễn thông hiện tại. Hai tuyến SJC2 và AAE-1 – những trụ cột mới của cáp quang biển Việt Nam – gặp sự cố gần như cùng thời điểm, khiến lưu lượng qua hai tuyến này sụt giảm nghiêm trọng. Cùng lúc, hai tuyến AAG và IA cũng trục trặc, nâng tổng số tuyến cáp bị ảnh hưởng lên 4 trong 8 tuyến đang khai thác. Đây không còn là sự cố kỹ thuật đơn lẻ, mà là bài kiểm tra sức chịu đựng của toàn bộ hạ tầng kết nối quốc tế.
Tuyến SJC2, AAE-1 và cái giá của độ trễ mạng Internet
Trong mạng lưới cáp quang biển Việt Nam, tuyến SJC2 và AAE-1 được kỳ vọng tăng mạnh dung lượng kết nối quốc tế, nhưng chính sự cố trên hai tuyến này lại khiến điểm yếu lộ rõ. Lỗi trên SJC2 được xác định tại phân đoạn S4 gần Chung Hom Kok (Hong Kong), trong khi AAE-1 mất kết nối ở phân đoạn S1.H2. Cả hai đều là tuyến trục kết nối châu Á với các khu vực khác, nên mỗi lần “hắt hơi”, người dùng Việt Nam lập tức “cảm cúm”.
Theo số liệu, SJC2 có dung lượng thiết kế tới 126 Tbps, còn AAE-1 khoảng 40 Tbps. Khi hai “đường cao tốc” này cùng gặp sự cố, việc dồn lưu lượng sang các tuyến còn lại khiến độ trễ mạng Internet tăng, tốc độ tải nội dung quốc tế giảm hẳn. Một nhà cung cấp dịch vụ cho biết sự cố có thể làm ảnh hưởng khoảng 30% lưu lượng Internet quốc tế từ Việt Nam, dù cho rằng tác động “không đáng kể” nhờ các tuyến dự phòng và cáp đất liền. Nhưng từ góc độ người dùng cuối, chỉ cần vài giây chờ thêm đã đủ biến trải nghiệm số thành… bài kiểm tra kiên nhẫn.
Người dùng bị ảnh hưởng ra sao và vì sao cảm giác “lag” khó tránh?
Khi 4 tuyến cáp quang biển Việt Nam gặp sự cố, người dùng trong nước ngay lập tức thấy sự khác biệt giữa “Internet trong nước” và “Internet quốc tế”. Các trang web, ứng dụng, dịch vụ có máy chủ đặt ở nước ngoài trở nên khó truy cập, chậm hơn hẳn bình thường, trong khi các hệ thống đặt tại Việt Nam hầu như không bị tác động. Việc xem video trên các nền tảng quốc tế, chơi game máy chủ nước ngoài hay tham gia cuộc họp trực tuyến với đối tác ở châu Âu, Mỹ, châu Á khác đều có nguy cơ giật, đứng hình trong giờ cao điểm.
Đây là hệ quả trực tiếp của việc lưu lượng bị dồn lên những tuyến cáp còn hoạt động và các đường truyền đất liền. Các nhà mạng đã phải chia sẻ lưu lượng giữa các tuyến, mở thêm kênh bổ sung, tận dụng cáp trên đất liền để giảm tải. Tuy nhiên, khi phần lớn kết nối quốc tế vẫn phụ thuộc vào cáp quang biển, mọi sự cố trên biển đều khiến mạng quốc tế bị “thắt cổ chai”. Nói cách khác, dù trong nước có thêm bao nhiêu băng thông, trải nghiệm người dùng vẫn bị giới hạn bởi vài sợi cáp nằm dưới đáy biển.
Hạ tầng viễn thông bị đặt dưới áp lực: Lịch sử lặp lại?
Hệ thống cáp quang biển Việt Nam hiện gồm 8 tuyến: AAG, APG, SMW-3, IA, AAE-1, TVH, ADC và SJC2, trong đó TVH là tuyến cũ từ năm 1996 với lưu lượng thấp và ADC, SJC2 là các tuyến mới đưa vào khai thác gần đây. Việc 4 trong số 8 tuyến này đồng loạt gặp sự cố cho thấy hạ tầng viễn thông đang chịu áp lực rõ rệt. Thống kê từ 2022 đến nay cho thấy gần 40 sự cố cáp biển trong khu vực, và từng có thời điểm cả 5 tuyến cáp biển nối Việt Nam đi quốc tế đều gặp trục trặc cùng lúc.
Nguyên nhân sâu xa không chỉ là khâu vận hành, mà còn đến từ điều kiện tự nhiên phức tạp và hoạt động hàng hải dày đặc trên các tuyến cáp khu vực châu Á. Chính vì vậy, các nhà mạng đã mở rộng tuyến truyền dẫn đất liền qua các nước láng giềng, tăng tỷ lệ dự phòng để giảm phụ thuộc vào cáp biển. Tuy nhiên, khi lưu lượng Internet toàn cầu vẫn chủ yếu đi qua cáp quang biển, mọi nỗ lực “leo lên bờ” mới chỉ là giải pháp bổ trợ, chưa thể thay thế.
Từ sự cố đến chiến lược: Cần làm gì với cáp quang biển Việt Nam?
Lịch sử các sự cố Internet quốc tế cho thấy đây không còn là chuyện hiếm. Năm nào, người dùng trong nước cũng phải vài lần làm quen với cảnh mạng quốc tế chập chờn. Lần này, tuyến IA dự kiến tới đầu tháng 9 mới bắt đầu được sửa chữa, còn SJC2, AAE-1 và AAG vẫn chưa có lịch khắc phục cụ thể. Nghĩa là trong một khoảng thời gian không ngắn, chúng ta phải “sống chung với độ trễ”.
Sự cố hiện tại cần được xem như động lực để tái thiết kế chiến lược hạ tầng viễn thông: đa dạng hóa tuyến kết nối, tiếp tục đầu tư cáp mới, đồng thời kéo nhiều dịch vụ, ứng dụng quan trọng về đặt máy chủ trong nước. Khi các nhà mạng đã có sẵn kịch bản ứng phó, điều còn thiếu là một tầm nhìn dài hạn coi cáp quang biển như hạ tầng thiết yếu, không kém gì đường cao tốc hay điện lưới. Nếu không, mỗi lần 4/8 tuyến cáp gặp vấn đề, nền kinh tế số sẽ lại phải trả giá bằng thời gian chờ tải trang web.
