Đường găng không chỉ nằm trên công trường
Sân bay Long Thành là cảng hàng không quốc tế mới đang được chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, hệ thống kỹ thuật, nhân lực và thủ tục để có thể vận hành an toàn, phục vụ hành khách và hãng hàng không. Giai đoạn 1 đang vào chặng nước rút, hướng tới khai thác thương mại từ ngày 24/12/2026; Cục Hàng không Việt Nam xác định thời điểm vận hành là 0 giờ cùng ngày. Nhưng một ngày mở cửa được ấn định không đồng nghĩa sân bay đã sẵn sàng. Đến giữa tháng 10, dự án thành phần 3 đạt hơn 85% giá trị hợp đồng, với 16 gói thầu xây lắp chính; bốn gói đã hoàn thành, còn 12 gói tiếp tục triển khai. Tiến độ chung vì thế chưa đủ để trấn an: bốn gói trọng yếu vẫn nằm trên đường găng, còn đánh giá tổng thể cho thấy nguy cơ không kịp hoàn thiện các hạng mục trước thời hạn.
Điều đáng lo không chỉ là chậm một công trình riêng lẻ, mà là khả năng thiếu tính đồng bộ khi đưa cảng vào hoạt động. Nhà ga, giao thông nội cảng, nhà ga hàng hóa và nhà để xe đều phải sẵn sàng ăn khớp với các hệ thống khác. Đặc biệt, thiết bị tại trung tâm năng lượng còn phải hoàn tất lắp đặt và chạy thử có tải; đây là điều kiện gắn trực tiếp với khả năng khai thác nhà ga. Vì vậy, thúc tiến độ phải đi cùng nghiệm thu và bảo đảm an toàn, thay vì chỉ đếm phần trăm xây dựng.
Vận hành thử phải kiểm tra cả hệ thống
Công trình hoàn thiện mới là một nửa bài toán. Chương trình chuẩn bị khai thác ORAT phải cho thấy con người, thiết bị và quy trình có thể phối hợp trong tình huống thực tế. Kế hoạch vận hành thử sân bay gồm 55 kịch bản, chia thành ba đợt từ tháng 9 đến tháng 12/2026. Các kịch bản bao quát hoạt động của hạ tầng, thiết bị, phối hợp liên đơn vị và ứng phó tình huống phát sinh; mục tiêu là phát hiện điểm nghẽn trước khi đón khách, chứ không phải tổ chức một buổi chạy thử mang tính hình thức.
Thời gian là rủi ro đáng kể. Theo đánh giá được nêu trong tài liệu, thử nghiệm tích hợp bắt đầu cuối tháng 9, trong khi mốc khai thác thương mại dự kiến là cuối tháng 12; toàn bộ quá trình chỉ kéo dài khoảng ba tháng và chưa có chuyến bay thực tế. Trong khoảng ấy, chủ đầu tư và các đơn vị còn phải thi công, nghiệm thu, hiệu chuẩn thiết bị, hoàn thiện quy trình và đào tạo nhân sự. Thử nghiệm chỉ có ý nghĩa nếu các lỗi được ghi nhận, có đầu mối xử lý và được kiểm tra lại sau khắc phục. Nếu không, số lượng kịch bản nhiều vẫn chưa bảo đảm một quy trình vận hành sân bay đáng tin cậy.
Giấy phép, nhân lực và dịch vụ phải cùng về đích
Cửa ải tiếp theo là điều kiện pháp lý và chuyên ngành. Theo lộ trình, trước ngày 1/12 phải hoàn tất giấy phép môi trường, phương án phòng cháy chữa cháy, kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu và phương án khẩn nguy an ninh; nhân sự khai thác cũng phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn trước mốc này. Trước ngày 15/12, phương tiện chuyên ngành cần được kiểm định và việc cấp thẻ, giấy phép kiểm soát an ninh dài hạn cho người, phương tiện phải hoàn thành. Thẩm định tài liệu khai thác bảo đảm hoạt động bay và chứng nhận hệ thống kỹ thuật dự kiến xong chậm nhất ngày 21/12; thủ tục cấp chứng nhận cảng hàng không được lên kế hoạch hoàn tất trước ngày 24/12. Các tài liệu khai thác và giấy phép cung cấp dịch vụ cũng nằm trong nhóm hồ sơ được xem xét, phê duyệt trong tháng 11.
Nhân lực không thể được xem là khâu phụ sau xây dựng. Người khai thác cảng, đơn vị quản lý bay, lực lượng an ninh và các bộ phận phục vụ phải hiểu quy trình, phân định trách nhiệm và sẵn sàng phối hợp. Hành khách cũng sẽ đánh giá sân bay qua những điều rất cụ thể: ăn uống, wifi, mua sắm, phòng khách thương gia và nơi lưu trú cho khách quá cảnh, tổ bay hoặc người cần hỗ trợ khi chuyến bay chậm, hủy. Nếu thiếu những dịch vụ ấy, một nhà ga mới vẫn có thể tạo trải nghiệm lúng túng ngay từ ngày đầu.
Mốc khai thác chỉ có ý nghĩa khi mọi đầu mối sẵn sàng
Từ nay đến ngày 24/12, Long Thành phải hoàn thành đồng thời xây dựng, nghiệm thu, cấp phép, vận hành thử và chuẩn bị nhân lực, dịch vụ. Đây là khối lượng công việc đòi hỏi ACV, cơ quan hàng không, đơn vị quản lý bay, chính quyền địa phương, lực lượng chức năng và nhà thầu phối hợp theo cùng một tiến độ. Một mắt xích trễ có thể ảnh hưởng đến khả năng khai thác đồng bộ, dù nhiều hạng mục khác đã hoàn thành.
Vì vậy, thước đo thành công không nên chỉ là có chuyến bay đầu tiên đúng lịch. Điều quan trọng hơn là sân bay có thể vận hành an toàn, xử lý tình huống, phục vụ hành khách nhất quán và duy trì chất lượng sau ngày khai trương. Mốc 24/12/2026 tạo đích đến rõ ràng, nhưng chỉ sự phối hợp chặt chẽ và kiểm tra thực chất mới biến ngày đó thành thời điểm Long Thành sẵn sàng đón khách.
