Miền Trung muốn cạnh tranh với Singapore, phải bắt đầu từ Liên Chiểu và Chu Lai
Logistics miền Trung là chiến lược phát triển mạng lưới cảng biển, kho bãi và hạ tầng giao thông vận tải đa phương thức, nhằm biến khu vực Đà Nẵng – Chu Lai thành trung tâm logistics khu vực có khả năng trung chuyển, phân phối hàng hóa cho nội địa và các nước tiểu vùng sông Mekong, nhờ lợi thế cửa ngõ Hành lang kinh tế Đông Tây và hệ thống cảng nước sâu thế hệ mới.
Nếu Singapore hay Port Klang đã là những “siêu nút” logistics của Đông Nam Á, thì miền Trung đang ở ngã rẽ: hoặc trở thành vệ tinh phụ thuộc, hoặc xây dựng chuỗi cảng – trung tâm logistics đủ sức giữ hàng hóa ở lại, thay vì để dòng hàng chảy thẳng xuống phía nam hoặc ra nước ngoài. Câu trả lời nằm ở cảng Liên Chiểu Đà Nẵng với định hướng cảng nước sâu, xanh và thông minh, cùng kết nối Chu Lai theo mô hình hệ sinh thái logistics liên vùng.
Trong bối cảnh dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và yêu cầu xanh hóa cảng biển được xem là yếu tố “sống còn” để duy trì năng lực cạnh tranh logistics, miền Trung không còn nhiều thời gian để chần chừ.
Cảng Liên Chiểu: từ cửa ngõ EWEC đến tham vọng trung tâm logistics khu vực
Đà Nẵng là cửa ngõ ra Thái Bình Dương của Hành lang kinh tế Đông Tây (EWEC), vì vậy cảng Liên Chiểu không chỉ là một dự án hạ tầng, mà là “bài kiểm tra năng lực” của tham vọng trung tâm logistics khu vực. Lợi thế mớn nước sâu tự nhiên, vịnh kín ít sa bồi và nằm sát tuyến hàng hải quốc tế cho phép Liên Chiểu bước vào sân chơi cảng nước sâu quốc tế, nơi yêu cầu không chỉ là đón tàu lớn mà còn là chất lượng dịch vụ logistics đi kèm.
Theo quy hoạch đến năm 2030, cảng nước sâu Liên Chiểu được thiết kế 5–8 bến với tổng chiều dài 1.420–2.820m, kèm một bến hàng rời dài 100m và ba bến phao chuyên dùng. Riêng bến container có quy mô 8 bến, dài 2.750m, tiếp nhận được tàu đến 18.000 TEU, công suất thiết kế 5,7 triệu TEU/năm, và sau ba năm vận hành giai đoạn 1 dự kiến đạt 4 triệu TEU/năm.
Điểm then chốt để cảng Liên Chiểu Đà Nẵng cạnh tranh không phải chỉ ở quy mô, mà ở mô hình “cảng xanh – cảng thông minh”. Với 4 trụ cột gồm năng lượng sạch, chuyển đổi nhiên liệu phát thải thấp, quản lý môi trường – chất thải và tự động hóa vận hành bằng IoT, dự án đặt mục tiêu cắt giảm tối đa phát thải carbon, phù hợp với lộ trình phát thải ròng bằng không của IMO.
Trong chuyến khảo sát của các nhà đầu tư tại Tuần lễ Kinh tế, Tài chính và Công nghệ, mô hình này trở thành tâm điểm quan tâm, vì nó cho thấy Đà Nẵng không muốn xây thêm một cảng “truyền thống”, mà nhắm thẳng tới chuẩn cảng thông minh toàn cầu. "Dự án cảng Liên Chiểu khi đi vào vận hành sẽ mang đặc trưng của một cảng xanh và thông minh, thông qua chuyển đổi số toàn bộ quy trình và kiểm soát phát thải môi trường", ông Nguyễn Văn Tiến nhấn mạnh.
Chu Lai – Đà Nẵng: kết nối không khéo sẽ chỉ là hai điểm sáng rời rạc
Cạnh tranh được với các trung tâm logistics khu vực nghĩa là miền Trung phải hình thành được một hành lang logistics chứ không chỉ vài “ngôi sao đơn lẻ”. Đây là lý do kết nối Chu Lai – Đà Nẵng trở nên quan trọng. Dự án luồng Cửa Lở được Đà Nẵng chấp thuận đầu tư nhằm nâng cao năng lực đón tàu container tải trọng lớn, mở rộng hành lang kinh tế hướng biển, tạo bước đệm kết nối với các cửa ngõ lân cận.
Ở phía nam, Cảng quốc tế Chu Lai nằm tại trung tâm vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, là đầu mối logistics nối nguồn hàng từ miền Trung, Tây Nguyên, Nam Lào, Bắc Campuchia ra các tuyến hàng hải quốc tế. Cảng hiện tiếp nhận được tàu đến 50.000 DWT và đã khai thác nhiều tuyến vận tải nội địa, quốc tế đến các thị trường trọng điểm châu Á. Nếu Đà Nẵng là cửa ngõ EWEC, thì Chu Lai là “sân sau công nghiệp” với quỹ đất lớn, kho bãi và trung tâm logistics được quy hoạch theo hệ sinh thái tích hợp.
Sự cộng hưởng giữa luồng Cửa Lở và năng lực khai thác của Chu Lai đang tạo nên mạng lưới logistics liên kết hiệu quả trong vùng, thay vì để các cảng tranh giành nguồn hàng lẫn nhau. Khi nguồn hàng được phân bổ khoa học, khối lượng xuất khẩu lớn từ khu công nghiệp, Tây Nguyên và khu vực liên vận Lào – Campuchia có thêm lựa chọn tuyến vận chuyển tối ưu, giảm quãng đường, giảm chi phí logistics và nâng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Đa phương thức và chuyển đổi kép: vũ khí hút doanh nghiệp vận tải và nguồn hàng
Miền Trung chỉ có thể trở thành trung tâm logistics khu vực khi xây dựng được hạ tầng giao thông vận tải đa phương thức đủ hấp dẫn doanh nghiệp vận tải và chủ hàng. Đà Nẵng đang hướng tới hệ sinh thái logistics tích hợp, trong đó cảng Liên Chiểu tăng cường kết nối hàng hải quốc tế và các trung tâm logistics đa phương thức kết nối đồng bộ đường biển, hàng không, đường sắt, đường bộ và vận tải xuyên biên giới.
Tại Chu Lai, mô hình hệ sinh thái logistics tích hợp đã hình thành với hệ thống cầu bến, kho bãi, trung tâm logistics và mạng lưới vận tải đa phương thức, đủ sức đáp ứng từ hàng công nghiệp, linh kiện cơ khí đến nông sản, hàng lạnh. Theo các phân tích, đây là nền tảng để xây dựng các tuyến vận tải ổn định, tăng tần suất tàu quốc tế, rút ngắn quãng đường vận chuyển đến cảng và giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp.
Ở Liên Chiểu, việc dùng hệ thống quản lý Navis N4 làm “bộ não” vận hành, cùng cẩu bờ STS tích hợp OCR, IoT, giám sát container lạnh tự động, Truck Appointment System và phủ sóng 5G cho 100% thiết bị tác nghiệp, cho thấy một chiến lược rõ ràng: dùng chuyển đổi số để xóa điểm nghẽn vận hành, giảm ùn tắc và rút ngắn thời gian giải phóng tàu. Khi thời gian được tối ưu, chi phí logistics của doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng giảm đáng kể – điều quan trọng hơn mọi lời quảng bá.
Kết luận: muốn tranh suất với các cảng lớn, miền Trung phải dám chơi trận đường dài
Cảng Liên Chiểu và Cảng quốc tế Chu Lai đang tạo nên cặp “cửa ngõ – hậu cứ” hiếm có cho logistics miền Trung: một bên là cảng nước sâu xanh – thông minh gắn với EWEC, bên kia là trung tâm logistics có quỹ đất lớn, mạng lưới đa phương thức vươn sang Tây Nguyên, Lào và Campuchia. Nếu biết tổ chức kết nối, đây là nền tảng để vùng kinh tế trọng điểm miền Trung trở thành trung tâm logistics quan trọng của cả nước, chứ không chỉ là trạm trung chuyển nhỏ trên tuyến hàng hải quốc tế.
Tuy vậy, để cạnh tranh với các cảng lớn trong khu vực, miền Trung phải kiên định ba hướng đi: tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng theo chuẩn xanh – thông minh; duy trì quy hoạch liên vùng tránh manh mún, chồng chéo; và ưu tiên phát triển logistics đa phương thức gắn sản xuất, không tách rời công nghiệp và chuỗi cung ứng. Khi Liên Chiểu – Chu Lai vận hành như một mạng lưới thống nhất, miền Trung mới có cơ hội “giữ chân” dòng hàng, tham gia sâu vào chuỗi giá trị khu vực thay vì đứng ngoài cuộc chơi.
