Một vụ việc phơi bày lỗ hổng trong trường học
Bạo lực học đường là hành vi xâm phạm thân thể, danh dự hoặc sự an toàn của người khác trong môi trường giáo dục, đòi hỏi nhà trường phòng ngừa, can thiệp và xử lý có trách nhiệm. Vụ nam sinh lớp 12 đánh cô giáo bị thương ngay trên bục giảng tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi ngày 19-10 không thể bị xem như một xung đột cá nhân thông thường. Theo báo cáo của nhà trường, cùng ngày, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã có lệnh giữ khẩn cấp đối với nam sinh liên quan. Diễn biến này khiến dư luận lo ngại, nhưng điều cần thiết hơn phản ứng phẫn nộ nhất thời là truy tìm những khâu đã không ngăn được xung đột leo thang. Sau vụ việc, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo đến thăm hỏi, động viên cô giáo ngày 23-10. Sự quan tâm ấy cần đi cùng việc rà soát cảnh báo, quy trình tiếp nhận phản ánh và trách nhiệm quản lý.
Nếu từng có dấu hiệu bất ổn mà không được nhận diện, hoặc phản ánh không được xử lý đến nơi đến chốn, đó là lỗ hổng cần khắc phục chứ không phải lý do để quy trách nhiệm mặc nhiên cho một cá nhân. Nhà trường cần kiểm tra hồ sơ, xác định điều gì đã xảy ra trước khi bạo lực bùng phát và khâu nào cần sửa. Vụ việc hiện đang được điều tra, xử lý theo quy định pháp luật. Minh bạch trong quá trình này vừa bảo vệ quyền của các bên, vừa giúp phụ huynh và học sinh thấy rằng những sự cố nghiêm trọng không bị khép lại bằng lời xin lỗi hay một bản kiểm điểm.
Kỷ cương phải đi cùng giáo dục đạo đức và pháp luật
Muốn khôi phục kỷ cương trường học, khẩu hiệu về lễ phép hay một buổi tuyên truyền sau sự cố là không đủ. Học sinh cần hiểu quyền lợi luôn đi cùng trách nhiệm, biết tự chủ khi bất đồng và tôn trọng sức khỏe, danh dự của người khác. Hành hung giáo viên vừa là hành vi sai trái về đạo đức, vừa có thể có dấu hiệu vi phạm pháp luật; không thể lấy nóng giận làm lý do biện minh. Giáo dục ý thức pháp luật vì thế phải gắn với tình huống cụ thể: khi không đồng tình, học sinh có thể trình bày ý kiến, đề nghị trao đổi hoặc tìm người hỗ trợ, nhưng không được dùng bạo lực để đáp trả. Nhà trường cần đánh giá kết quả qua chuyển biến trong nhận thức và cách ứng xử, thay vì chỉ đếm số buổi phổ biến quy định.
Kỷ luật và giáo dục không loại trừ nhau. Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT, có hiệu lực từ ngày 31/10/2025, quy định với học sinh trung học các biện pháp gồm nhắc nhở, phê bình, yêu cầu viết bản tự kiểm điểm và hoạt động hỗ trợ khắc phục hành vi vi phạm. Cách tiếp cận hướng đến tiến bộ không đồng nghĩa với việc xem nhẹ hậu quả. Học sinh cần có cơ hội sửa sai, nhưng cũng phải hiểu hành động của mình gây tổn hại gì và trách nhiệm được xác định ra sao. Với hành vi nghiêm trọng, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét căn cứ pháp luật, kể cả quy định áp dụng cho người chưa thành niên; lời xin lỗi không thể tự động khép lại vụ việc.
Bảo vệ giáo viên bằng quy trình có thể thực hiện
Bảo vệ giáo viên phải bắt đầu từ những việc cụ thể: chăm sóc y tế, hỗ trợ tâm lý, bảo đảm quyền lợi hợp pháp và tạo điều kiện để người bị hại hồi phục. Nhà trường không được gây sức ép buộc giáo viên im lặng, tha thứ hoặc hòa giải trước khi sự việc được làm rõ. Người thầy có trách nhiệm nghề nghiệp, nhưng không thể bị bỏ mặc trước nguy cơ bạo lực. Mỗi trường cần có quy trình để tiếp nhận phản ánh, nhận diện nguy cơ, can thiệp khi căng thẳng leo thang và phối hợp với gia đình, cơ sở y tế hoặc cơ quan chức năng khi cần. Giáo viên cũng cần được tập huấn kỹ năng giải quyết xung đột và có thể báo cáo nguy cơ mà không lo bị quy lỗi chỉ vì đã lên tiếng.
Sau mỗi vụ việc, việc rà soát phải dựa trên chứng cứ: cảnh báo nào đã xuất hiện, phản ánh có được tiếp nhận và xử lý đúng quy trình hay không, trách nhiệm thuộc về ai. Điều đó không có nghĩa mặc nhiên đổ lỗi cho nhà trường hoặc giáo viên; nhưng nếu xác định có thiếu sót quản lý thì cũng không thể bỏ qua. Bộ Giáo dục và Đào tạo cần rà soát quy trình bảo đảm an toàn, hướng dẫn thống nhất việc tiếp nhận, xử lý và báo cáo vụ việc bạo lực, đồng thời đánh giá tính khả thi của quy định kỷ luật học sinh. Việc thực hiện Thông tư 19 cũng cần được đánh giá trên cơ sở phản ánh từ giáo viên, học sinh, phụ huynh và các cơ sở giáo dục. Kết luận phải dẫn đến sửa đổi và theo dõi, không dừng ở lời hứa sau sự cố.
Kết luận cần nhớ rất rõ: không thể ngăn bạo lực học đường bằng lên án đơn thuần, cũng không thể giữ kỷ cương bằng cách chỉ siết kỷ luật. Trường học phải giáo dục đạo đức, rèn ý thức pháp luật, xử lý hành vi tương xứng và dựng cơ chế bảo vệ giáo viên hoạt động được trong thực tế. Nhân văn là tạo cơ hội cho học sinh sửa sai; công bằng là không xóa trách nhiệm và không bỏ quên người bị hại. Khi quy trình rõ ràng, phản ánh được lắng nghe và hậu quả được xử lý minh bạch, kỷ cương trường học mới có sức thuyết phục. Đó là cách bảo vệ người thầy đồng thời giúp học sinh hiểu giới hạn của hành vi và trách nhiệm với cộng đồng.
