Khu Nam Sài Gòn đang được “tái định nghĩa” bằng hạ tầng giao thông
Khu Nam Sài Gòn là không gian đô thị phía nam trung tâm TP HCM, nơi các trục Nguyễn Hữu Thọ, Nguyễn Tất Thành và hệ thống cầu – cảng giữ vai trò cửa ngõ, nhưng nay đang được tái định hình mạnh mẽ bằng hạ tầng giao thông TP HCM mới, metro Sài Gòn và định hướng phát triển đô thị đa cực, biến khu vực từng nổi tiếng vì kẹt xe thành một cực kết nối chiến lược. Kẹt xe trên trục Nguyễn Hữu Thọ, Nguyễn Tất Thành mỗi giờ cao điểm vốn là nỗi ám ảnh quen thuộc của người dân khu Nam Sài Gòn. Nhưng bức tranh này được dự báo thay đổi khi hàng loạt cầu, hầm chui và tuyến metro đầu tiên nối thẳng khu Nam với trung tâm TP HCM đồng loạt về đích trong 1-2 năm tới. Đây không chỉ là chuyện giảm vài chục phút di chuyển, mà là bước ngoặt tái cấu trúc không gian sống, việc làm và dịch vụ của cả một vùng đô thị.
Từ 45 phút xuống 10-15 phút: cầu mới phá “thế độc đạo” khu Nam
Nếu có nơi nào minh họa rõ nhất cho nghịch lý phát triển ở TP HCM thì đó chính là kẹt xe Nam Sài Gòn: hạ tầng khu ở phát triển sớm, nhưng cửa ngõ giao thông vẫn phụ thuộc vài cây cầu cũ. Hiện nay, di chuyển từ khu Nam vào trung tâm quận 1 (cũ) giờ cao điểm có thể mất tới 45 phút do phần lớn xe cộ dồn về hai trục Nguyễn Hữu Thọ – cầu Kênh Tẻ và Huỳnh Tấn Phát – cầu Phú Mỹ. Cầu đường Nguyễn Khoái – công trình được kỳ vọng phá thế độc đạo của cầu Kênh Tẻ – đã chính thức khởi công từ tháng 12/2025, tổng vốn đầu tư hơn 3.700 tỷ đồng, mục tiêu về đích vào quý II/2028. Khi hoàn thành, quãng đường từ khu Nam vào quận 1, quận 4 (cũ) dự kiến chỉ còn 10-15 phút thay vì 45 phút như hiện tại. Cùng thời điểm, cầu Thủ Thiêm 4 kết nối trực tiếp khu Nam với khu đô thị mới Thủ Thiêm, với tổng vốn hơn 5.000 tỷ đồng từ ngân sách TP HCM, sẽ mở thêm trục giao thông xuyên sông mang tính vùng. Đáng nói hơn, hầm chui Nguyễn Văn Linh – Nguyễn Hữu Thọ và cầu Thủ Thiêm 3 đang góp phần phân tán dòng xe, làm mảnh ghép hạ tầng giao thông TP HCM khu Nam trở nên hoàn chỉnh thay vì “thắt nút cổ chai” như nhiều năm qua. Ở góc độ người dân, đây là sự thay đổi trực tiếp và hữu hình: ít tiếng còi hơn, ít thời gian lãng phí hơn và nhiều lựa chọn hành trình hơn.
Metro Sài Gòn và TOD: hạt nhân cho một cực đô thị mới
Nếu cầu, hầm chui là giải pháp gỡ nút giao thông, thì metro Sài Gòn và mô hình TOD mới là “trái tim” tạo sức sống cho một cực đô thị hoàn chỉnh. Khu Nam lần đầu tiên có thêm lựa chọn đi metro về trung tâm với tuyến đường sắt đô thị Bến Thành – Cần Giờ, đã chính thức động thổ vào tháng 12/2025. Đây là tuyến metro có tốc độ thiết kế lên tới 350 km/h, dài gần 54km, đi qua các ga Tân Thuận, Tân Mỹ, Nhà Bè trước khi tới Cần Giờ. Ga Tân Mỹ, nằm ngay khu Nam, được kỳ vọng đưa cư dân vào trung tâm thành phố chỉ trong khoảng 5 phút di chuyển khi tuyến đi vào vận hành. Trong bối cảnh khu vực Đông Nam Á nằm nhóm tăng diện tích xây dựng nhanh nhất thế giới và TP HCM tăng dân số bình quân 3,4% mỗi năm giai đoạn 2000-2025, dựa vào ô tô và xe máy không còn là lựa chọn bền vững. "Giữ vai trò hạt nhân trong quá trình giải nén đô thị chính là đường sắt đô thị gắn với mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng – TOD". Khi metro được quy hoạch đồng bộ với sử dụng đất, nhà ở và dịch vụ công, khu vực quanh ga có thể trở thành hạt nhân tổ chức không gian, nơi người dân sống – làm việc – học tập – mua sắm trong khoảng cách đi bộ. Nói cách khác, metro không chỉ là phương tiện, mà là công cụ tái lập giá trị đất đai, thương mại và dịch vụ cho cả khu Nam.
Giải nén đô thị: không phải giãn dân mà là phân bổ cơ hội
Điều đáng mừng là hạ tầng khu Nam không đứng riêng lẻ, mà nằm trong chiến lược phát triển đô thị đa cực đang được định hình ở cấp quốc gia. Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn đã xác định mô hình mạng lưới đa trung tâm, đa cực gắn với cấu trúc cực – vùng – hành lang – mạng lưới, phân bố hợp lý trên các vùng đô thị lớn. Nghị quyết số 09-NQ/TW đặt mục tiêu TP HCM hoàn thành khoảng 355 km đường sắt đô thị vào năm 2035, trong khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 188/2025/QH15 cho phép thí điểm cơ chế đặc thù để phát triển mạng lưới đường sắt đô thị tại đây. Cốt lõi của quá trình này là giải nén đô thị theo nghĩa rộng: mục tiêu không phải chỉ là đưa người dân ra vùng ven, mà là phân bổ lại dân cư, việc làm, dịch vụ công và hoạt động kinh tế theo một cấu trúc đa cực. "Giải nén đô thị không đơn thuần là đưa dân cư ra xa khu vực trung tâm, mà phải đưa cả việc làm, dịch vụ công và cơ hội phát triển đến gần nơi người dân sinh sống". Nhiều người dân lựa chọn sử dụng metro tại TP HCM chứng minh rằng khi cơ hội gắn với hệ thống giao thông công cộng, hành vi di chuyển sẽ thay đổi theo hướng bền vững.
Từ kẹt xe Nam Sài Gòn đến cực tăng trưởng: cơ hội hay phép thử?
Việc khu Nam Sài Gòn rút ngắn thời gian về trung tâm xuống 5-15 phút không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là phép thử cho cách TP HCM lựa chọn tương lai của mình. Khi cầu đường Nguyễn Khoái, cầu Thủ Thiêm 4, hầm chui Nguyễn Văn Linh – Nguyễn Hữu Thọ và tuyến metro Bến Thành – Cần Giờ về đích, hạ tầng giao thông TP HCM không còn lý do để chấp nhận tình trạng kẹt xe Nam Sài Gòn như một “bản sắc” nữa. Hạ tầng đi tới đâu, thị trường bất động sản và dịch chuyển dân cư phản ứng tới đó: mặt bằng giá bất động sản quận 7 (cũ) trong tháng 7/2026 đã tăng 13,8% so với tháng trước, trong khi một số khu vực quận 7 và Nhà Bè tăng giá 25-30% ngay từ cuối năm 2025. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn khu Nam như một “điểm nóng” bất động sản mà quên đi mục tiêu giải nén đô thị, thành phố có nguy cơ lặp lại vòng xoáy: dân cư tăng, hạ tầng lại quá tải. Đường vành đai có thể mở ra quỹ đất, nhưng chính metro và TOD mới tạo được đời sống kinh tế – xã hội bền vững trên phần đất đó. Kết luận đơn giản: hoặc khu Nam sẽ trở thành cực đô thị mới với việc làm, dịch vụ, bản sắc riêng; hoặc nó chỉ là khu ngủ phụ thuộc, lại kẹt xe theo chu kỳ mới. Lựa chọn nằm ở cách chúng ta thực thi hạ tầng và quy hoạch ngay hôm nay.
