Biểu tượng mới trên sông Sài Gòn: từ ý tưởng lá dừa nước đến cột mốc 90%
Cầu đi bộ sông Sài Gòn là công trình dành cho người đi bộ và xe đạp, có nhịp chính bằng thép tạo hình lá dừa nước, nối trực tiếp Bến Bạch Đằng với khu đô thị mới Thủ Thiêm, mở rộng không gian công cộng ven sông và tăng cường kết nối đô thị giữa trung tâm thành phố và bờ Đông sông Sài Gòn. Điểm đáng nói không phải chỉ là một cây cầu mới, mà là cách thành phố lựa chọn biến tuyến bờ sông thành không gian sống, thay vì chỉ là mặt sau của các cao ốc. Chiều 19/10, sà lan chở vòm thép nhịp chính – kết cấu dài khoảng 187 m, nặng 1.400 tấn – đã về tới khu vực thi công tại Bến Bạch Đằng sau hành trình 124 km từ Vũng Tàu, đánh dấu việc dự án đạt khoảng 90% khối lượng công việc. Việc tổ hợp hiện neo phía bờ Thủ Thiêm, chờ lắp đặt để nối liền hai bên sông, cho thấy thành phố đang tiến rất gần tới một bước ngoặt về hạ tầng giao thông TP.HCM: lần đầu tiên có cầu đi bộ bắc qua sông Sài Gòn. Theo ông Nguyễn Hữu Hoàng, Giám đốc dự án thuộc Công ty Nutifood, công trình dự kiến hợp long ngày 21/10, sau đó nhà thầu sẽ hoàn thiện mặt cầu, lan can, kiến trúc, chiếu sáng và lắp đặt thang cuốn, thang máy để kịp đưa vào khai thác dịp Tết Nguyên đán. Đây không chỉ là tiến độ kỹ thuật, mà là lời hẹn với người dân về một trải nghiệm đô thị mới ngay trên mặt nước trung tâm thành phố.
Thiết kế lá dừa nước: bản sắc Nam Bộ hay chi tiết trang trí đắt giá?
Việc chọn hình lá dừa nước cho nhịp chính bằng thép dài 187 m không phải là một trò chơi hình thức; đó là tuyên bố về bản sắc kiến trúc. Lá dừa nước gắn với ký ức vùng sông nước Nam Bộ, với những bến ghe, xóm rạch, nhưng nay được tái hiện bằng kết cấu thép nặng 1.400 tấn cùng hệ khung đỡ 2.000 tấn. Câu hỏi đặt ra: đây là biểu tượng sống động hay sẽ thành chi tiết trang trí đắt giá nếu không được gắn với đời sống thường ngày của người dân? Công trình dài khoảng 720 m, mặt cầu rộng 6–11 m, được thiết kế với tầm nhìn thông thoáng, có làn dành cho xe đạp, lối đi phù hợp với người khuyết tật và cho phép xe cứu thương lưu thông trong trường hợp khẩn cấp. Những thông số này cho thấy tham vọng biến cầu đi bộ sông Sài Gòn thành không gian công cộng đa chức năng, chứ không chỉ là điểm check-in. Tuy vậy, để lá dừa nước trở thành biểu tượng thực sự, thành phố cần đảm bảo cầu không bị thương mại hóa quá mức, giữ được sự mở và thân thiện cho mọi nhóm cư dân.
Bến Bạch Đằng – Thủ Thiêm: một bước đi nhỏ, một thay đổi lớn cho kết nối đô thị
Cầu đi bộ hình lá dừa nước nối Bến Bạch Đằng với Thủ Thiêm là một đoạn kết nối ngắn trên bản đồ, nhưng là bước nhảy dài về kết nối đô thị. Khi khai thác, công trình sẽ tạo thêm lối đi trực tiếp giữa trung tâm thành phố và khu đô thị mới Thủ Thiêm, đồng thời mở rộng không gian công cộng ven sông cho người dân, du khách. Điều này có ý nghĩa thực tế: người dân có thêm lựa chọn đi bộ, đi xe đạp thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ô tô, xe máy và cầu đường hiện hữu. Về mặt hạ tầng giao thông TP.HCM, cầu đi bộ sông Sài Gòn hứa hẹn giảm tải một phần cho hệ thống vận tải, nhất là nhu cầu di chuyển ngắn giữa hai bờ cho mục đích làm việc, vui chơi, giải trí. Đây là cầu đi bộ đầu tiên bắc qua sông Sài Gòn, nên nó mở ra tiền lệ cho cách thành phố tổ chức giao thông bộ trên mặt nước. Nếu được kết nối tốt với mạng lưới xe buýt, metro và các tuyến đường ven sông, cây cầu sẽ trở thành mắt xích quan trọng trong bức tranh kết nối đô thị đa phương thức.
Từ hạ tầng đi bộ đến động lực kinh tế đô thị ven sông
Nhìn ở góc độ kinh tế đô thị, cầu đi bộ sông Sài Gòn không chỉ phục vụ nhu cầu đi bộ giữa hai bến mà còn tạo ra trục không gian mới cho các hoạt động dịch vụ, thương mại, du lịch. Khi người dân và du khách có thể dễ dàng đi bộ từ phố đi bộ, bến tàu tại Bến Bạch Đằng sang các quảng trường, công viên, khu dịch vụ ở Thủ Thiêm, dòng người sẽ kéo theo dòng chi tiêu, kích hoạt các mô hình kinh doanh ven sông. Khởi công tháng 3/2025, với tổng vốn đầu tư gần 1.000 tỷ đồng, đây là công trình kiến trúc 2027 được kỳ vọng trở thành điểm nhấn mới của trung tâm thành phố. Tuy nhiên, để cây cầu thực sự hỗ trợ phát triển kinh tế đô thị khu vực, chính quyền cần có chiến lược khai thác không gian công cộng đi kèm: quy hoạch mặt bằng, kiểm soát mật độ dịch vụ, ưu tiên hoạt động văn hóa – cộng đồng thay vì chỉ là chuỗi quán ăn, quán cà phê chen chúc. Nếu không, lợi thế kết nối đô thị sẽ bị bào mòn bởi sự quá tải và thương mại hóa thiếu kiểm soát.
Tiến độ trước Tết 2027: cơ hội định nghĩa lại văn hóa đi bộ của thành phố
Dự kiến đưa vào sử dụng dịp Tết Nguyên đán 2027, cầu đi bộ sông Sài Gòn đang đứng trước cơ hội trở thành không gian lễ hội đầu năm – nơi người dân đón giao thừa, ngắm pháo hoa, đi bộ giữa hai bờ sông. Nhưng ý nghĩa lớn hơn là khả năng định hình lại văn hóa đi bộ của thành phố, vốn lâu nay bị lấn át bởi xe máy và ô tô. Sau khi hợp long, nhà thầu sẽ hoàn thiện mặt cầu, lan can, các hạng mục kiến trúc, chiếu sáng và lắp đặt thang cuốn, thang máy để đưa cầu vào khai thác. Nếu các hạng mục này được thực hiện với tư duy lấy người dùng làm trung tâm – từ bóng mát, ghế nghỉ, biển chỉ dẫn rõ ràng đến an ninh, vệ sinh – cây cầu có thể trở thành chuẩn mực mới cho hạ tầng đi bộ của thành phố. Ngược lại, nếu chỉ chú trọng phần "đẹp" mà bỏ qua trải nghiệm thường ngày, công trình kiến trúc 2027 này sẽ khó giữ được sức sống lâu dài. Thành phố đang có trong tay một biểu tượng; vấn đề là cách nuôi dưỡng biểu tượng đó bằng đời sống thực.
