ĐHQG TPHCM: Từ đại học trọng điểm đến trung tâm nhân tài công nghệ
Đại học Quốc gia TPHCM là đại học đa ngành, đa lĩnh vực được giao trọng trách trở thành trung tâm phát hiện, đào tạo và quy tụ nhân tài hàng đầu, đóng vai trò nòng cốt trong phát triển nhân lực trình độ cao, thúc đẩy khoa học công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, gắn trực tiếp với khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược bằng nhân tài Việt Nam trong giai đoạn cạnh tranh toàn cầu mới. Việc Thủ tướng Lê Minh Hưng dự Lễ Khai khóa 2026 tại đại học quốc gia TPHCM với chủ đề “khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược bằng nhân tài Việt Nam” không chỉ là nghi thức khai giảng mà là một tuyên bố chính trị: nhà nước đặt đại học này vào vị trí đầu tàu của chiến lược phát triển nhân tài Việt Nam. Khi Thủ tướng yêu cầu ĐHQG TPHCM “trở thành trung tâm phát hiện, đào tạo và quy tụ nhân tài hàng đầu cả nước, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược”, trách nhiệm ấy đã được nói rất rõ. Điểm đáng chú ý là chính lãnh đạo nhà trường cũng không né tránh kỳ vọng này. Giám đốc Nguyễn Thị Thanh Mai nhấn mạnh đại học phải vừa đào tạo nhân tài, vừa phát triển tri thức và giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước, đồng thời xây dựng môi trường học thuật đủ sức thu hút và kết nối nhân tài Việt Nam ở trong và ngoài nước. Nói cách khác, ĐHQG TPHCM không được phép chỉ là nơi cấp bằng, mà phải là “bộ não” của chiến lược tự chủ công nghệ.
Lộ trình tự chủ công nghệ chiến lược: Tham vọng nhưng cần được bảo vệ
Khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược sẽ vô nghĩa nếu không có một lộ trình cụ thể và đủ tham vọng. ĐHQG TPHCM đã công bố ba giai đoạn phát triển công nghệ chiến lược: trước mắt tập trung vào kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng sớm trong trí tuệ nhân tạo, chip biên, chế phẩm sinh học và chẩn đoán phân tử; đến năm 2030 hình thành các cụm nghiên cứu và phòng thí nghiệm hợp tác công – tư về mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, vaccine, công nghệ tế bào, pin lưu trữ, hydro xanh và công nghệ lượng tử; sau 2030 hướng tới trí tuệ nhân tạo chủ quyền, chip cho 6G và hàng không vũ trụ, y học chính xác, điện hạt nhân. Một câu nói có thể trích nguyên văn ở đây: “Đến năm 2030, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đạt 100 sáng chế quốc tế, phát triển 10 sản phẩm công nghệ chiến lược, làm chủ 15 công nghệ lõi, hình thành 20 nhóm nghiên cứu mạnh và khẳng định vị thế trong nhóm các đại học hàng đầu châu Á.” Những con số này cho thấy nhà trường không chỉ nói về tự chủ công nghệ chiến lược như khẩu hiệu. Tuy nhiên, tham vọng đó sẽ dễ bị bào mòn nếu cơ chế tài chính, nhân sự và quyền tự chủ đại học không được bảo vệ tương xứng. Việc Thủ tướng nhấn mạnh giáo dục đại học là nòng cốt để phát triển nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cho thấy tự chủ công nghệ chiến lược đã được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia, chứ không phải một dự án đơn lẻ của một trường đại học.
SHB và vai trò doanh nghiệp trong phát triển nhân tài Việt Nam
Nếu chỉ trông chờ ngân sách nhà nước, đại học quốc gia TPHCM khó có thể một mình gánh trọn nhiệm vụ phát triển nhân tài Việt Nam và tự chủ công nghệ chiến lược. Sự tham gia của doanh nghiệp, tiêu biểu là Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội (SHB), cho thấy một xu hướng đáng khích lệ: khu vực tư nhân coi đầu tư cho nhân lực công nghệ là một phần trong chiến lược dài hạn, chứ không phải hoạt động tài trợ đơn lẻ. Tại Lễ Khai khóa 2026, SHB công bố tiếp tục dành 10 tỷ đồng trong 5 năm để hỗ trợ phát triển tài năng, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và an sinh xã hội tại ĐHQG TPHCM, trong khuôn khổ chương trình phát triển tài năng và an sinh xã hội giai đoạn 2026–2030. Đây là bước tiếp nối của Biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược giữa hai bên, khẳng định doanh nghiệp không đứng ngoài cuộc chơi nhân lực công nghệ mà muốn trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Điều đáng nói là SHB không chỉ trao học bổng cho một vài trường hợp tiêu biểu rồi dừng lại. Từ việc “tiếp sức cho những ước mơ cụ thể đến chương trình phát triển tài năng dài hạn”, ngân hàng này đang kết hợp trách nhiệm an sinh xã hội với đầu tư cho nguồn nhân lực tương lai. Nếu nhiều doanh nghiệp khác chọn cách đi tương tự, bài toán đào tạo nhân lực công nghệ sẽ bớt lệ thuộc vào ngân sách và trở nên bền vững hơn.
Liên kết Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp: Điều kiện để hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cất cánh
Không thể nói về tự chủ công nghệ chiến lược mà bỏ qua hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Việt Nam đã được ghi nhận là một trong những quốc gia thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng đổi mới sáng tạo nhanh nhất kể từ năm 2013, đứng thứ 43/139 quốc gia theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2026 và thứ 3 ASEAN. Nhưng để bước tiếp, các điểm nghẽn về thể chế, giáo dục đại học, hạ tầng công nghệ thông tin, nhân lực trong doanh nghiệp và đầu tư cho R&D phải được giải quyết. Ở đây, ĐHQG TPHCM được Thủ tướng giao vai trò “hạt nhân kết nối Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp”, thúc đẩy chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, góp phần đưa tiềm lực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam lên mức tiên tiến ở nhiều lĩnh vực quan trọng vào năm 2030. Cùng lúc, Phó Thủ tướng yêu cầu thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp, đổi mới hoạt động nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn, tăng cường liên kết 3 nhà từ khâu xác định nhiệm vụ đến thương mại hóa. Nói thẳng, nếu các phòng thí nghiệm của đại học không gắn với nhu cầu doanh nghiệp, nếu doanh nghiệp không coi tri thức là tài sản, và nếu Nhà nước không tạo cơ chế linh hoạt cho ba bên, thì hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sẽ chỉ đẹp trên giấy. Việc phát triển mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo và các tổ chức trung gian gắn với lợi thế từng ngành, địa phương là bước đi đúng, nhưng thành công hay không phụ thuộc vào khả năng phối hợp thực chất giữa các chủ thể.
Kết luận: ĐHQG TPHCM phải dám nhận vai trò “bộ não” của chiến lược công nghệ
Từ những phát biểu, cam kết và con số đã được đưa ra, có thể thấy đại học quốc gia TPHCM đang được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển nhân tài Việt Nam và tự chủ công nghệ chiến lược. Thủ tướng đã nói rõ đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu rất cao trong mọi lĩnh vực, và giáo dục đại học là nòng cốt để tạo ra nguồn nhân lực trình độ cao, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Vấn đề không còn là “ĐHQG TPHCM có nên nhận trọng trách này hay không”, mà là nhà trường, Chính phủ và doanh nghiệp sẽ cùng nhau biến trọng trách đó thành kết quả cụ thể như thế nào. Từ mục tiêu 100 sáng chế quốc tế, 10 sản phẩm công nghệ chiến lược, 15 công nghệ lõi và 20 nhóm nghiên cứu mạnh đến 2030, đến chương trình phát triển tài năng được doanh nghiệp đồng hành, và yêu cầu phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, tất cả đang tạo nên một khung chiến lược khá rõ. Nếu ĐHQG TPHCM dám nhận vai trò “bộ não” của chiến lược công nghệ, dám đặt chuẩn cao cho đào tạo nhân lực công nghệ và phát triển tri thức, thì khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược bằng nhân tài Việt Nam sẽ không dừng ở khẩu hiệu. Ngược lại, nếu trường chỉ dừng ở việc hoàn thành chỉ tiêu tuyển sinh và xuất bản bài báo, cơ hội vàng này sẽ trôi qua. Trọng trách đã được giao, câu trả lời sẽ nằm ở những thế hệ sinh viên, nhà khoa học và doanh nghiệp đang cùng bước vào Lễ Khai khóa mới.
