Dự thảo đặt ra chuẩn chất lượng cao hơn mặt bằng hiện hành
Trường công lập chất lượng cao là cơ sở giáo dục được định hướng phát triển học thuật, đội ngũ và kết quả giáo dục vượt các mô hình hiện có, đồng thời đáp ứng bộ yêu cầu riêng về quản trị, dạy học và sự phát triển toàn diện của học sinh. TP.HCM đang lấy ý kiến dự thảo tiêu chí, điều kiện bảo đảm chất lượng và dịch vụ giáo dục cho mô hình này.
Đề xuất xuất hiện trong bối cảnh thành phố chưa có bộ tiêu chí thống nhất để đánh giá trường chất lượng cao, trong khi một bộ phận phụ huynh sẵn sàng đóng góp cho các dịch vụ giáo dục bổ trợ. Việc xây dựng chuẩn là cần thiết, nhưng danh xưng “chất lượng cao” chỉ có ý nghĩa nếu tiêu chí được kiểm chứng và áp dụng minh bạch, thay vì trở thành lời hứa quảng bá. Dự thảo cũng đánh giá nhà trường trên nhiều phương diện, không chỉ dựa vào tiếng Anh hay bằng cấp giáo viên.
Giáo viên giao tiếp tiếng Anh, học sinh hướng tới B1 và B2
Ở bậc THCS và THPT, dự thảo yêu cầu 100% giáo viên có khả năng giao tiếp tiếng Anh; ít nhất 30% đạt trình độ B2. Chuẩn sau đại học cũng cao: tối thiểu 85% giáo viên THCS và 60% giáo viên THPT. Đây là yêu cầu đáng kể, nhưng năng lực dùng ngoại ngữ trong công việc cần được đánh giá thực chất, không nên đồng nhất với chứng chỉ hoặc khả năng giao tiếp trong tình huống đơn giản.
Với học sinh, mục tiêu là toàn bộ học sinh THCS đạt B1 và THPT đạt B2; ở mỗi cấp, 50% dự kiến có chứng chỉ tiếng Anh quốc tế. Như vậy, câu hỏi học sinh đạt chuẩn ngoại ngữ nào đã có câu trả lời cụ thể trong dự thảo, song cách tổ chức dạy học và hỗ trợ học sinh có xuất phát điểm khác nhau sẽ quyết định chuẩn ấy có công bằng hay không. Ở tiểu học, dự kiến 60% học sinh đạt chuẩn hoặc có chứng chỉ quốc tế về tiếng Anh, Tin học.
Chất lượng còn nằm ở sĩ số và điều kiện học tập
Một trường tốt không thể được nhận diện chỉ bằng chuẩn ngoại ngữ. Dự thảo đề xuất THCS và THPT có tối đa 30 học sinh mỗi lớp, học hai buổi mỗi ngày và phổ cập bơi an toàn, phòng chống đuối nước cho toàn bộ học sinh. Ở tiểu học, sĩ số dự kiến không quá 35 em; trường cần có phòng riêng cho Âm nhạc, Mỹ thuật, Ngoại ngữ và Tin học. Ít nhất 80% học sinh tiểu học được học bơi an toàn.
Các điều kiện này cho thấy tiêu chí trường học được thiết kế theo hướng rộng hơn thành tích thi cử: từ không gian học, an toàn đến cơ hội phát triển kỹ năng. Tuy nhiên, tiêu chí trên giấy chỉ có tác dụng khi trường có đủ nhân lực, cơ sở vật chất và nguồn lực duy trì. Theo dự thảo, trường mầm non phải đạt chuẩn quốc gia mức độ 2; trường tiểu học và trung học phải đạt ít nhất mức độ 1, đồng thời đáp ứng bộ tiêu chí riêng.
Tự nguyện phải là nguyên tắc thực chất
Gia đình có thể lựa chọn theo học mô hình này nếu đáp ứng yêu cầu tuyển sinh, nhưng việc tham gia phải dựa trên tinh thần tự nguyện. Quan trọng hơn, trường không được dùng dịch vụ ngoài nội dung giáo dục bắt buộc làm điều kiện tuyển sinh, xếp lớp hay bảo đảm quyền lợi học tập khác. Đây là hàng rào cần thiết để dịch vụ bổ trợ không biến thành khoản đóng góp mặc định hoặc tạo ra hai nhóm học sinh trong cùng trường.
Trước khi cung cấp dịch vụ, nhà trường phải công khai nội dung, thời lượng, người dạy, điều kiện cơ sở vật chất, cam kết chất lượng và mức thu. Theo quy trình đề xuất, trường lập đề án, được đánh giá hằng năm rồi thẩm định trước khi trình UBND TP.HCM công nhận; quyết định công nhận dự kiến có thời hạn 5 năm. Mô hình trường công chất lượng cao chỉ đáng tin khi chuẩn đầu ra đi cùng trách nhiệm giải trình và quyền từ chối dịch vụ của phụ huynh được bảo vệ.
