Mùa mưa: cao điểm bệnh hô hấp và bệnh truyền nhiễm ở trẻ nhỏ
Bảo vệ sức khỏe trẻ trong mùa mưa là việc kết hợp đồng thời phòng bệnh hô hấp như RSV ở trẻ nhỏ, phòng muỗi đốt gây sốt xuất huyết và các bệnh truyền nhiễm khác, cùng với chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi và theo dõi sát sao để phát hiện sớm dấu hiệu nặng, nhằm giảm tối đa nguy cơ biến chứng và nhập viện. Mùa mưa không chỉ là vài cơn cảm lạnh thoáng qua; đó là giai đoạn bệnh mùa mưa trẻ em tăng mạnh, từ viêm đường hô hấp đến bệnh do muỗi truyền. Những ngày gần đây, số trẻ mắc virus hợp bào hô hấp (RSV) đến khám và điều trị tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 1 có xu hướng gia tăng, trong khi muỗi vằn sinh sôi mạnh nhờ nước đọng và độ ẩm cao. Nếu cha mẹ vẫn xem đây là chuyện “đến hẹn lại lên” thì đang đánh giá thấp rủi ro thật sự.
RSV ở trẻ nhỏ: không chỉ là cảm lạnh mùa mưa
Điều đáng lo nhất của RSV ở trẻ nhỏ là nó dễ bị xem như cảm lạnh thông thường rồi bị bỏ qua. RSV thường khởi phát với các triệu chứng như ho, sổ mũi, sốt nhẹ, dễ nhầm với cảm lạnh. Nhưng ở trẻ sơ sinh, trẻ sinh non, trẻ nhỏ và trẻ có bệnh lý nền, bệnh có thể tiến triển thành viêm tiểu phế quản, viêm phổi, thậm chí suy hô hấp. Tại Khoa Nội nhi Hô hấp, Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 1 đang tiếp nhận gần 30 bệnh nhi nhiễm RSV mỗi ngày – con số cho thấy đây không phải là chuyện hiếm gặp. Cha mẹ cần chủ động theo dõi nhịp thở, khả năng bú, ăn uống và mức độ tỉnh táo của trẻ. Khi có dấu hiệu thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím tái, bú kém hoặc li bì, việc đưa trẻ đi khám ngay không phải là “lo xa” mà là trách nhiệm tối thiểu. Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu RSV được sử dụng thường quy cho mọi trường hợp; điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ và theo dõi diễn biến bệnh, nên phòng ngừa phải được đặt lên hàng đầu.
Muỗi, sốt xuất huyết và bài toán phòng muỗi đốt cho trẻ
Nếu RSV là mối đe dọa trong phòng bệnh thì muỗi lại là kẻ tấn công ngoài sân nhà. Mùa mưa tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sôi, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm như sốt xuất huyết. Mưa nhiều, nước đọng và độ ẩm cao là môi trường thuận lợi để muỗi vằn phát triển, nghĩa là mọi chậu nước, máng nước, bình hoa trong nhà đều có thể trở thành ổ bệnh. Phụ huynh cần chủ động loại bỏ nơi muỗi sinh sản và bảo vệ trẻ khỏi muỗi đốt bằng các biện pháp phù hợp, thay vì chỉ trông chờ vào chiến dịch phun hóa chất bên ngoài. Gia đình nên đậy kín các dụng cụ chứa nước, thay nước thường xuyên ở bình hoa, máng nước, đồng thời thu gom các vật dụng có thể đọng nước mưa. Trẻ nên được mặc quần áo dài tay, ngủ màn và dùng sản phẩm chống muỗi đúng hướng dẫn. Với trẻ dưới 2 tháng tuổi, ưu tiên màn chống muỗi và quần áo bảo hộ, tránh dùng sản phẩm chứa DEET vì không được khuyến cáo cho lứa tuổi này. Phòng muỗi đốt trẻ không phải là chuyện “xịt cho yên tâm” mà là chiến lược nhiều lớp, kiên trì mỗi ngày.
Chăm sóc trẻ giao mùa: vệ sinh, dinh dưỡng và theo dõi sát sao
Các bác sĩ nhi đều thống nhất một điều: muốn giảm biến chứng bệnh mùa mưa trẻ em, cha mẹ phải chăm sóc trẻ giao mùa một cách toàn diện, không chỉ chăm chăm vào thuốc. Phụ huynh cần chú trọng thực hiện tốt vệ sinh cá nhân và môi trường sống; hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung vật dụng cá nhân. Trẻ cần được ăn đa dạng thực phẩm phù hợp với độ tuổi, uống đủ nước, nghỉ ngơi đầy đủ và duy trì bú mẹ nếu còn trong giai đoạn sơ sinh, nhỏ tuổi. Từ tháng 6-2026 đến nay, Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ đã tiếp nhận hàng ngàn bệnh nhi mắc các bệnh đường hô hấp điều trị ngoại trú và nội trú, cho thấy sức đề kháng của trẻ đang bị thử thách mạnh. BS.CKII Trương Cẩm Trinh khuyến cáo phụ huynh cần chủ động theo dõi, bảo vệ sức khỏe cho trẻ, nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo để đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa, hạn chế tối đa biến chứng nguy hiểm. Khi trẻ mắc bệnh, cha mẹ phải quan sát nhiệt độ, nhịp thở, tình trạng ăn uống, mức độ tỉnh táo và lượng nước tiểu để phát hiện bất thường sớm, thay vì chờ đến khi trẻ “rất mệt” mới đi khám.
Vai trò của bác sĩ nhi và kết luận: phòng bệnh là lựa chọn, không phải may rủi
Một sai lầm phổ biến trong mùa mưa là cha mẹ tự ý mua thuốc khi trẻ ho, sốt, rồi hy vọng bệnh sẽ tự khỏi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị cho trẻ khi chưa được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, nhất là các loại kháng sinh, thuốc trị cảm cúm hay thuốc ho. Kháng sinh không có tác dụng đối với các bệnh do virus gây ra và chỉ được dùng khi có chỉ định của bác sĩ; dùng sai vừa không hiệu quả, vừa tăng nguy cơ tác dụng phụ và kháng thuốc. Với RSV ở trẻ nhỏ, cha mẹ nên trao đổi với nhân viên y tế về các biện pháp dự phòng phù hợp với độ tuổi và nguy cơ của trẻ, thay vì nghe theo truyền miệng. Thông điệp quan trọng nhất từ các bác sĩ nhi là: “Việc chủ động dự phòng, chăm sóc đúng cách, sớm nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm để đưa trẻ đi khám kịp thời chính là giải pháp thiết thực nhất bảo vệ sức khỏe của trẻ”. Mùa mưa sẽ luôn mang theo mầm bệnh, muỗi và những thay đổi thời tiết khó lường. Nhưng việc trẻ có phải nhập viện vì RSV, sốt xuất huyết trẻ nhỏ hay các bệnh mùa mưa khác lại phụ thuộc rất nhiều vào lựa chọn hàng ngày của cha mẹ: giữ vệ sinh, phòng muỗi đốt trẻ, chăm sóc dinh dưỡng và tôn trọng ý kiến bác sĩ. Phòng bệnh không phải là may rủi; đó là thói quen cần được xây dựng ngay từ hôm nay.
