Vị thế mới của Quảng Ninh: thành phố trực thuộc và ý nghĩa thực chất
Quảng Ninh thành phố trực thuộc là đơn vị hành chính đô thị mới được hình thành trên toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của tỉnh Quảng Ninh, mang vai trò cực tăng trưởng phía Bắc, trung tâm kinh tế biển, du lịch, logistics và đô thị biên giới–di sản, với mục tiêu phát triển xanh, thông minh và bền vững.
Lễ công bố nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh được tổ chức ngày 28/8, với sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các cơ quan địa phương. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, chính thức đưa Quảng Ninh vào nhóm thành phố trực thuộc Trung ương với diện tích tự nhiên 6.231,27km2 và hơn 1,5 triệu dân, gồm 54 đơn vị hành chính cấp xã. Đây không phải một lần “đổi tên” mang tính hình thức; theo phát biểu tại lễ công bố, việc thành lập thành phố nhằm tạo ra bước chuyển chất lượng về quản trị, mô hình tăng trưởng và chất lượng sống của người dân. Vấn đề là Quảng Ninh có biến được danh xưng mới thành năng lực mới, hay chỉ dừng lại ở kỳ vọng.
Động lực đa ngành: công nghiệp, năng lượng, giao thông và du lịch đảo
Thành phố Quảng Ninh được kỳ vọng tận dụng trọn vẹn thế mạnh công nghiệp, năng lượng, giao thông và du lịch để bứt phá, nhưng sự bứt phá này không tự đến, nó đòi hỏi một tư duy phát triển khác hẳn thời tỉnh. Theo các chuyên gia, công nghiệp và năng lượng vẫn là hai lĩnh vực ưu tiên trong giai đoạn mới, gắn với sứ mệnh đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Đồng thời, hạ tầng giao thông đã đạt mức “đầy đủ các loại hình”, trong đó tuyến cao tốc nối tới Cửa khẩu quốc tế Móng Cái mở ra biên độ rộng cho logistics cảng biển, thương mại qua biên giới và kết nối chuỗi giá trị khu vực.
Ở chiều dịch vụ, du lịch đảo Quảng Ninh – từ vịnh Hạ Long tới Bái Tử Long, Vân Đồn, Cô Tô – được xem là một trong những động lực quan trọng nhất để thành phố chuyển từ “nâu” sang “xanh” trên nền tảng di sản và kinh tế biển. Các đề xuất mở rộng không gian du lịch nghỉ dưỡng cao cấp, phân định rõ với không gian du lịch đại chúng, cùng những sản phẩm mới như tour đêm trên vịnh, kinh tế ban đêm gắn với bảo tàng, nghệ thuật, nếu làm bài bản, có thể biến Quảng Ninh thành trung tâm du lịch quốc tế đúng nghĩa. Nhưng để đạt được, thành phố phải giải quyết được mâu thuẫn lâu dài: công nghiệp nặng và du lịch biển cao cấp có thể chung sống mà không làm tổn hại lẫn nhau hay không.
Không gian kinh tế biển chiến lược: từ cảng biển, logistics đến nuôi trồng công nghệ cao
Trong mô hình phát triển mới, biển không còn là “phần phụ” của du lịch mà trở thành không gian phát triển chiến lược, được thiết kế như trục chính của phát triển kinh tế biển của thành phố. Theo định hướng, không gian này tập trung vào cảng biển, vận tải biển, logistics cảng biển, du lịch đảo Quảng Ninh, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao và các ngành kinh tế biển mới. Một cực quan trọng là Quảng Yên – cực công nghiệp và logistics – kết hợp với hệ thống cảng, khu công nghiệp ven biển để hình thành hệ sinh thái “công nghiệp – logistics – đô thị – dịch vụ” gắn chặt với cửa khẩu, kinh tế biển và kinh tế ban đêm.
Ở hướng biển đảo, Vân Đồn được xác định là cực kinh tế biển và dịch vụ cao cấp, mở ra không gian cho những mô hình du lịch đảo, nghỉ dưỡng, dịch vụ tài chính và công nghệ cao gắn với biển. Nếu biết khai thác nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, xây dựng trung tâm logistics lạnh, kết nối trực tiếp với mạng lưới cảng biển và tuyến cao tốc, Quảng Ninh có thể tạo ra chuỗi giá trị biển trọn vẹn từ sản xuất đến dịch vụ. Câu hỏi là thành phố sẽ quản trị không gian này như thế nào: ưu tiên nhanh chóng thu hút đầu tư bằng mọi giá, hay đặt ra tiêu chuẩn môi trường và quy hoạch nghiêm ngặt để không lặp lại mô hình “phát triển nóng” của nhiều địa phương ven biển khác.
Thách thức phát triển bền vững: không đánh đổi di sản và môi trường biển
Điểm khó nhất trong hành trình của Quảng Ninh thành phố trực thuộc không nằm ở thu hút dự án, mà ở việc giữ được lời hứa không đánh đổi di sản, môi trường và chất lượng sống của người dân để lấy tăng trưởng ngắn hạn. Các lĩnh vực trụ cột như công nghiệp, năng lượng, hạ tầng cảng biển đều là những ngành gây áp lực lớn lên môi trường đô thị và môi trường biển. Đòi hỏi đặt ra là hài hòa giữa phát triển công nghiệp – năng lượng với bảo vệ môi trường, gìn giữ di sản văn hóa và hệ sinh thái vịnh, đảo; nếu không, hình ảnh “thành phố biển xanh, thông minh” sẽ dễ biến thành khẩu hiệu rỗng.
Trong phát biểu định hướng, lãnh đạo Trung ương nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ “nâu” sang “xanh”, không để mô hình tăng trưởng dựa trên tài nguyên thô tiếp tục kéo dài. Đáng chú ý, một mục tiêu được nêu rõ là “tuyệt đối không để việc sắp xếp lại tổ chức hay chuyển giao thẩm quyền làm gián đoạn công việc của người dân, doanh nghiệp, du khách; đặc biệt là phải thực hiện các thủ tục hành chính nhanh nhất, thuận tiện nhất”. Câu nói này không chỉ liên quan đến cải cách thủ tục, mà còn đặt người dân và doanh nghiệp vào trung tâm của phát triển bền vững: chất lượng sống, môi trường trong lành, hệ thống an sinh công bằng và cơ hội phát huy năng lực phải là thước đo thay vì chỉ là tốc độ tăng trưởng.
Quản trị mới cho thời kỳ mới: từ “quản lý hành chính” đến “quản trị đô thị thông minh”
Nếu chỉ thay đổi địa vị hành chính mà giữ nguyên tư duy cũ, Quảng Ninh khó thoát khỏi trần tăng trưởng đã chạm tới. Lãnh đạo thành phố đã thừa nhận thẳng thắn rằng thành phố là khởi đầu của một giai đoạn mới, chứ không phải đích đến cuối cùng, và mô hình phát triển phải được “tái thiết kế” trên nền chiến lược “3 cực – 4 chuyển đổi – 5 động lực” hướng tới tăng trưởng xanh, thông minh và bền vững. Việc chuyển từ tư duy “quản lý hành chính đơn thuần” sang “quản trị phát triển đô thị thông minh dựa trên dữ liệu số” được xác định là một trong ba nhiệm vụ trọng tâm, song đây là thay đổi khó, đòi hỏi cải tổ bộ máy, văn hóa công vụ và năng lực công nghệ.
Ngay trước mắt, thành phố đặt mục tiêu bộ máy vận hành thông suốt, không để việc sắp xếp cơ cấu, chuyển giao thẩm quyền làm gián đoạn công việc của người dân, doanh nghiệp, du khách. Về dài hạn, Quảng Ninh muốn trở thành hình mẫu chuyển đổi từ kinh tế “nâu” sang “xanh”, lấy dịch vụ, du lịch và đổi mới sáng tạo làm động lực chính, quản lý tài nguyên hiệu quả, bảo vệ môi trường, chủ động thích ứng biến đổi khí hậu trong phát triển đô thị. Sự tham vọng này đáng khích lệ, nhưng nó chỉ có ý nghĩa khi người dân thực sự cảm nhận được cuộc sống tốt hơn: môi trường biển trong lành hơn, không gian di sản được bảo vệ chặt chẽ hơn, và cơ hội nghề nghiệp từ phát triển kinh tế biển, logistics cảng biển, du lịch đảo Quảng Ninh được mở rộng cho cộng đồng địa phương.
