Lên thành phố trực thuộc: Danh xưng mới và kỳ vọng mới
Thành phố trực thuộc là đơn vị hành chính cấp tỉnh được tổ chức, quản lý và định hướng phát triển theo mô hình đô thị, với yêu cầu cao hơn về hạ tầng thành phố, quản trị đô thị, chất lượng sống và đóng góp kinh tế so với địa phương tổ chức theo mô hình tỉnh truyền thống. Khi Chính phủ trình Quốc hội chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trên cơ sở nguyên trạng hai tỉnh hiện nay, đây không chỉ là thay đổi tên gọi, mà là bước tái định vị vai trò hai cực tăng trưởng của vùng đồng bằng sông Hồng và phía Bắc. Câu hỏi người dân đặt ra – “lên thành phố thì được gì và khác gì tỉnh?” – vì thế là tâm điểm, buộc chính quyền phải chứng minh lợi ích cụ thể cho cư dân, doanh nghiệp và toàn vùng.
Quảng Ninh: Từ cực tăng trưởng đến bài toán phát triển đồng đều
Quảng Ninh bước vào giai đoạn mới với nền tảng kinh tế ấn tượng: GRDP bình quân đầu người năm 2025 đạt hơn 10.402 USD (cao nhất cả nước), cùng chuỗi hạ tầng thành phố hiện đại như cao tốc Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái dài 120 km do tỉnh đầu tư. Tuy vậy, phát triển đô thị không thể chỉ dừng ở những con số đẹp. Bí thư Tỉnh ủy Quản Minh Cường thẳng thắn thừa nhận, câu hỏi lớn không phải “có lên thành phố hay không”, mà là “sau khi lên thành phố, làm gì để phát triển đúng với danh xưng, giữ vững đời sống văn hóa, vật chất, tinh thần”. Nâng cấp thành phố trực thuộc chỉ tạo khung thể chế thuận lợi hơn cho phát triển đô thị, còn sự khác biệt với mô hình tỉnh sẽ phải thể hiện ở giao thông liên xã, dịch vụ công nhanh hơn và cơ hội kinh tế rộng hơn cho các vùng khó khăn như Bình Liêu, Ba Chẽ, Đầm Hà, Tiên Yên.
Bắc Ninh: Công nghiệp, di sản và sức ép hạ tầng đô thị
Bắc Ninh từ lâu đã vận hành như một đô thị công nghiệp – dịch vụ quy mô lớn, nên việc trở thành thành phố trực thuộc chỉ hợp thức hóa vị thế hiện tại, đồng thời đẩy yêu cầu lên một nấc mới. Tỉnh có quy mô kinh tế đứng thứ 5 cả nước, thu hút trên 3.660 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký trên 52 tỷ USD, đứng thứ 2 cả nước. Theo Bộ Nội vụ, Bắc Ninh chiếm 4,1% quy mô GDP cả nước và 13,6% vùng đồng bằng sông Hồng, cho thấy tầm ảnh hưởng của cực tăng trưởng này. Nhưng phát triển đô thị ở Bắc Ninh không thể là mở rộng khu công nghiệp vô hạn. Bài toán là xây hạ tầng thành phố đủ tải cho lao động, nhà ở, giáo dục, y tế; đồng thời giữ bản sắc vùng đất Kinh Bắc với 8 di sản được UNESCO ghi danh, tránh biến thành “đô thị xám” chỉ biết đến nhà máy.
Cơ hội tái thiết hạ tầng, quản trị đô thị và thu hút đầu tư
Tư cách thành phố trực thuộc mở ra không gian chính sách rộng hơn cho Quảng Ninh và Bắc Ninh trong quy hoạch và huy động nguồn lực. Với Quảng Ninh, kế hoạch làm đường cao tốc nối Vành đai 5 về tỉnh dài 55 km, quy mô 6 làn chính và 4 làn gom bằng ngân sách địa phương cho thấy khát vọng tự chủ đầu tư hạ tầng thành phố, nhằm kết nối chặt hơn với vùng thủ đô. Bắc Ninh, với mạng lưới FDI dày đặc, sẽ có thêm cơ sở để sắp xếp lại không gian đô thị – công nghiệp theo chuẩn đô thị lớn, tập trung vào hệ thống giao thông, nhà ở công nhân, dịch vụ xã hội. Về quản trị, việc giữ nguyên bộ máy và đội ngũ trước mắt tránh xáo trộn, nhưng cũng đồng nghĩa không còn lý do để chậm cải cách: chính quyền phải gần dân hơn, lắng nghe nhiều hơn, nhất là với những cộng đồng chịu tác động mạnh từ quy hoạch mới.
Thước đo thành công: Người dân thấy khác gì sau 5–10 năm?
Nếu có một câu hỏi nên dùng để soi chiếu mọi quyết sách khi Quảng Ninh Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc, đó là: người dân sẽ thấy gì khác sau 5–10 năm? Quảng Ninh đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt GRDP bình quân đầu người 20.000 USD, gấp hơn hai lần mức phấn đấu bình quân cả nước; đây là tham vọng lớn, nhưng chỉ có ý nghĩa khi đi cùng khoảng cách giàu – nghèo được thu hẹp, hạ tầng đô thị đến được vùng sâu, vùng xa, và người dân hưởng dịch vụ giáo dục, y tế tốt hơn. Bắc Ninh cần chứng minh rằng phát triển đô thị gắn với công nghiệp không đánh đổi môi trường sống và bản sắc văn hóa. Thành phố trực thuộc không phải phần thưởng cho thành tích đã có, mà là cam kết mới: hạ tầng thành phố thông minh hơn, quản lý đô thị minh bạch hơn, cơ hội kinh tế công bằng hơn cho cư dân hiện tại và tương lai.
