Thành phố mới Quảng Ninh: một bước nâng cấp hành chính Việt Nam đầy tính biểu tượng
Thành phố mới Quảng Ninh là đơn vị hành chính cấp tỉnh được tổ chức theo mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, kế thừa toàn bộ không gian và dân số tỉnh Quảng Ninh, mang ý nghĩa vừa là bước nâng cấp hành chính Việt Nam vừa là động thái chiến lược nhằm biến địa phương này thành cực tăng trưởng biển, du lịch, công nghiệp và dịch vụ gắn với biên giới phía Đông Bắc. Theo nghị quyết được Quốc hội thông qua ngày 24/8, thành phố Quảng Ninh chính thức được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của tỉnh Quảng Ninh hiện nay. Nghị quyết thành lập có hiệu lực từ ngày 1/9, kể từ thời điểm này Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 8 của cả nước. Việc lên thành phố không chỉ là "thay biển tên" mà là sự khẳng định vai trò mới của Quảng Ninh trong chiến lược phát triển không gian đô thị quốc gia.
Vị trí địa chiến lược: lợi thế không địa phương nào có nhưng cũng là trách nhiệm nặng
Nếu phải chọn một lý do quan trọng nhất khiến thành phố mới Quảng Ninh được đặt nhiều kỳ vọng, đó là vị trí địa chiến lược hiếm có. Quảng Ninh là địa phương duy nhất của Việt Nam có cả đường biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, đồng thời tiếp giáp Hải Phòng, Bắc Ninh, Lạng Sơn và Biển Đông. Trong thực tế, điều này biến Quảng Ninh thành cửa ngõ giao thương, một nút kết nối giữa các trung tâm kinh tế lớn miền Bắc với không gian kinh tế biển và khu vực Đông Bắc. Nhưng lợi thế ấy không tự động chuyển hóa thành tăng trưởng; nó đòi hỏi năng lực quản trị biên giới, thương mại, an ninh và môi trường ở tầm cao hơn. Thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ được ưu ái nguồn lực, mà còn phải chứng minh có thể giữ vững địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh như kỳ vọng của Chính phủ.
Hạ tầng và mô hình kinh tế đa dạng: nền tảng để Quảng Ninh phát triển nhanh nhưng bền
Quảng Ninh bước vào giai đoạn thành phố trực thuộc Trung ương với một nền tảng hạ tầng hiếm thấy ở nhiều địa phương khác. Đây là nơi có hệ thống đường cao tốc do địa phương tự đầu tư dài nhất cả nước, với tổng chiều dài gần 200 km. Các tuyến Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn, Vân Đồn – Móng Cái rút ngắn thời gian kết nối từ Hà Nội, Hải Phòng đến Hạ Long và cửa khẩu quốc tế, tạo trục giao thông xương sống cho thành phố mới Quảng Ninh. Bên cạnh đường bộ là sân bay quốc tế Vân Đồn, hệ thống cảng biển, cảng tàu khách quốc tế và mạng lưới logistics đang hình thành mạng lưới giao thông đa phương thức. Trên nền đó, Quảng Ninh có dư địa lớn cho mô hình kinh tế đa dạng: từ công nghiệp khai khoáng, kinh tế biển, logistics đến du lịch gắn với Vịnh Hạ Long – Di sản thiên nhiên thế giới, Yên Tử, vịnh Bái Tử Long. Vấn đề không phải là thiếu tiềm năng, mà là tránh lệ thuộc vào ngành truyền thống và chuyển trọng tâm sang các lĩnh vực giá trị gia tăng cao như dịch vụ, công nghiệp hiện đại và khoa học công nghệ.
Người dân được gì từ việc lên thành phố trực thuộc Trung ương?
Một nỗi lo thường trực của người dân khi có thay đổi hành chính là nguy cơ xáo trộn giấy tờ, thủ tục. Tuy nhiên, trong trường hợp thành phố mới Quảng Ninh, việc chuyển sang mô hình thành phố trực thuộc Trung ương không làm gián đoạn hoạt động quản lý hay đời sống người dân. Các giấy tờ, văn bản được cấp trước thời điểm thành lập nếu còn thời hạn hoặc chưa hết hiệu lực vẫn tiếp tục được sử dụng, những cơ chế, chính sách đặc thù đang được áp dụng cũng được duy trì cho đến khi có quyết định mới. Điều đó cho thấy tư duy nâng cấp hành chính Việt Nam hiện nay không phải là thay đổi vì hình thức, mà là tái tổ chức không gian quản trị nhằm tạo thêm dư địa phát triển mà hạn chế tối đa chi phí xã hội. Cái lợi trực tiếp cho người dân sẽ đến từ hạ tầng tốt hơn, dịch vụ công và cơ hội việc làm gắn với công nghiệp, dịch vụ, du lịch, kinh tế biển, logistics và thương mại – các ngành được kỳ vọng trở thành trụ cột của thành phố Quảng Ninh trong tương lai.
Quảng Ninh trong bức tranh mở rộng đô thị quốc gia: cơ hội vùng nhưng sức ép cạnh tranh khu vực
Quảng Ninh không phải trường hợp đơn lẻ mà là một mắt xích trong chiến lược mở rộng hệ thống thành phố trực thuộc Trung ương. Trước đó, Huế trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 1/1 với diện tích 4.947,1 km², dân số gần 1,5 triệu người, Đồng Nai được nâng cấp trên toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số tỉnh để trở thành thành phố trẻ nhất tính đến thời điểm hiện tại. Cùng kỳ họp, Quốc hội cũng thông qua nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh trên cơ sở diện tích 4.713,7 km² và dân số khoảng 3,99 triệu người, cho thấy xu hướng nâng cấp hành chính Việt Nam đang hướng tới các cực đô thị – công nghiệp lớn. Trong bức tranh đó, thành phố mới Quảng Ninh với diện tích hơn 6.231 km², dân số khoảng 1,52 triệu người được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng quan trọng của phía Bắc, hạt nhân liên kết vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và trung tâm công nghiệp, logistics, thương mại, du lịch, kinh tế biển và kết nối quốc tế. Cơ hội là rõ ràng, nhưng sức ép cạnh tranh trong khu vực Đông Nam Á sẽ buộc Quảng Ninh phải vận hành bộ máy hiệu quả, giữ môi trường đầu tư ổn định và khai thác tài nguyên, di sản một cách có trách nhiệm.
